תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

0 טס זאו

אוםםפוע1צ אעטע אשת 8א89186ם, 1 אט עפטאע אט 841 1 ,1 םת צג 2106 11ע

יע 4 ט

1.6126 תהחז/8,/

6 111846 1088 16ססט 1115 {ס װס65610011זטן 11ו10116דד0ת

1611 41114/ 65 8111 /וט

מ אידג מעמזזז גנפונפפנצ עס א0ס 601,261 6084 עת1 מסע סאנסאטע 112 זצסמע אמט 2 צט דאג/,2ע אז 209595181/4/4 עמתתת 85/טע אסנדגא; מאטשסע את11296440 .ם ג/,תג/28ת/3 מא,,; סנע,ג,ם

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

זלמן רייזען

לעקסיקאָז פון דער יידישער. ליטעראַטוד פרעסע און פּילאָלאָגיע

אינגאַנצן איבּערגעאַרבּעטע פּאַרמערט/ און פאַרפולשטענדיקטע אויסנאַבּע

דריטע פֿאַרבעסערטע אויפּלאַנע

ן ער שט ער פּאנד - (א --י) |

תּרפּ"ט ווילנע 1928

ווילנער פּאַרלאַנ פון ב. קלעצקין

דלנלר בארלאו 2 א -

- ס אה01? אז ס/מזאומ?

. 1100 ,װ16608 .ם '*1180גט זסמוגש,, צט 1926 +פוזעקסס | }1 0ז10 .60654161ע2 /1עס11101 1 עפ8זק געזע!111612 מ0אץפ1.66 .מס8612 .2

| .3010 ,40600102 .8 '*11609116שר סץט1ס{משוג טע ש1,, גמ;גאטצס /

ה ק ד מ ה

| == די ערשטע אױסגאַבּע פון מיין ,לעקסיקאָן פון דער יודישער ליטעראַטור א פּרעסע? איז אַרױס מיט העכער 12 יאָר צוריק (אַרױסגעגעבּן פון דער אַרלאַגס:געועלשאַפּט , צענטראַל", װאַרשע, 1914), דער ציל פֿון דעם וערק איז געווען צו געבּן סיי דעם יירישן לייענער סיי דעם יידישן ליטעראַטורהיפּטאַרי= קער און שפּראַך-פאַרשער אַ האַנשבּוך, אױבּ ניט פון אַלע, איז לכל-הפּחות פון די וויכטיק סטע דאַטן, בּיאַנראַפּישע אין בּיבּליאַנראַפישע, פון דער יידישער ליטעראַ= מור, פּרעסע און פילאַלאַניע, בּיים אויספירן די דאָזיקע אַרבּעט איז מיר אין מיין ערשטן פּרוּוו, פאַרשטײט זיך, אוממעגלעך געווען אויסצושעפּן רעם גאַנצן ענין, און | ניט קוקנדיק אויף אַלע מיינע בּאַמיָונגען, איז מיר דאַן ניט געלונגען צו מאַכן ראָס - ווערק אַזױ פולשטענדיק, װי דאָס האָט געפאַדערט די אױפגאַבע, װאָס איך האָב זיך געשטעלט, בּפרט אָבּער האָט דער לעקסיקאָן שוין ניט געקענט ממלא זיין דעם צוועק זיינעם אין יאָרן אַרום נאָך דער ערשיינונג פון זיין ערשטער אױם= לאַגע, די יידישע ליטעראַט ר, פּרעסע, פּילאַלאַניע האָט זינט דאַן זיך אַװי אַנטװיקלט און צעװאַקסן, אַז סאיז געװאָרן ממש אַ נויטװענדיקײט אין אַ נייער רעניסטראַציע פון אונוער גאַנצן האָבּאון:נוטם אױפן געבּיט פון יידיש, גלײיכצייטיק האָט זיך אויך געפּאָדערט אַ רעוויזיע אין אַ איבּעראַרבּעטונג פון, דעם מאַטעריאַל, + װאָס איז אַרײן אין דער ערשטער אױסנאַבּע פון דעם לעקסיקאָן. און די לעצטע עטלעכע אאַר בִּין איך געווען פאַרנומען מיט צונרייטן אַ נייע,. אינגאַנצן = איבּערגעאַרבּעטע, פֿאַרמערמע און פֿאַרפולשטענדיקטע אױיסגאַבּע פון. ר דעם לעקטיקאַן. - אַחוץ דעם מאַטעריאַל פאַר מיין אַרבּעט, װאָס איך האָבּ געהאַט אין פאַר= שיידענע געדרוקטע קוועלן, האָב איך זיך בּאַמִיט צו בּאַקומען דעם נייטיקן בּיאָ / בּיבליאַגראַפישן מאַטעריאַל פין די פּערואַנען נופא, װאָס װערן רעניסטרירט אין לעקטיקאָן, דורך אַ ספּעציעלער אַנקעטע, וועלבע האָט געפאָדערט ענטפערם,. | לכל-הפּחות, אויף אָט די פּונקטן : :

א) נאַמען,. פאָטערם נאָמען א'ן פּאַמיליע; 3) טאָג, חודש און יאָר פון נע= בּורט {; ג) געבּורטס-אַרט; ד) יחוס; ה) עלטערן; ו) ערציונג און בּילדונג; ז) גיים= טיקע השפּעותן ח) ויכטיקסטע געשעענישן פון לעבּן; מ) אַנהײבּ פון ליטע= ראַרישער טעטיקײיט (אין שרײבּן און דרוקן); י) אין װעלכע אױסנאַבּן זיך באַטײליקט און וועלכע אַלײן אַרױסגעגעבּן אַדער רעדאַקטירט; יא) וועלבע װערק ‏ (אָריגינעלע, ‏ איבּערזעצטע, בּאַאַרבּעטע) אַרױסגעגעבּן: 1) אין ידיש, 2) אין העבּרעיש, 4) אין אַנדערע שפּראַכן -- מיט אַגענױער בּאַשרײבּונג פון. טיטל, אינהאַלט, פאַרלאַג, אַרט און צייט פון דרוק, צאָל זייטן, עווענטועלע

שן

אױסגאַכּן אין אַנדערע שפּראַכן; י) רשימה פון די װיכטיקסטע אַרבּעטן, וועלבע == זיַנען נאָך ניט ‏ פאַרעפנטלעכט אין בּוכפּאָרם; יג) רשימה פון די אויפפירונגען אויף דער בּינע; יד) גענויע בּיבּליאָגראַפּיע וועגן דער ליטעראַרישער מעטיקייט (רעצענויעס, קרימישע אַרטיקלען, בּיאָנראַפישע נאָטיצן) { טו) רשימה פון פּטעוו: דאָנימען; טו) אוב מעגלעך -- אַװטאָקריטיק אָדער אַװטאָכאַראַקטעריסטיק; יו) צושיקונג פון מוסטערן פון ליטעראַרישע אַרבּעטן, - אוב זי זיינען ניט צו. בּאַקומען אין בּוכפאָרם, ווען מענלעך --- צו איינציקע עקזעמפּלאַרן פון די גע: דרוקטע װערקן יח) געזעלשאמטלעבע. טעטיקײט, בּאַרוף און ‏ בּאַשעפטיקונגן יט) שטענדיקער װאױנאָרט; מ) פּאַטאָנראַפּיש בּילד, בּנוגע צייטשריפּטן; א) פולער טיטל פון דער אױסנאַבען ב) ציים פון ערשיינע עןן ג) רעראַקציע און מיטאַרבּעטערשאַפּט; ד) ציל אָדער ריכטונגן ה) פאָרמאַט און צאָל זײטן; ו) שיראַוש; ז) סיכות פון אונפערנאַנג; ח) = צושיקונג פון מוסטער:עקועמפּלאַרן יוציליי:נומערן וכדומה, די דאָזיקע אַנקעטע האָבּ איך פאַרשפּרײט אין אַ צאָל פון 8000 עקועמ. פּלאַרן, און אויף מיינע פילמאָליקע ווענדונגען האָבּן זיך אָפּגערופן הונדערטער { וידישע = שריפּטשטעלער, זשורנאַליסטן, פילאָלאָגן, װאָט האָבּן מיר צוגעשיקט 3 יאָנבּיבּליאַגראַפֿישן מאַטעריאַל פאַרן לעקפיקאַן, | | : אין פאַרשײירענע לענדער האָבּן ‏ מיר קאָלעגן מימגעהאָלפן צו בּאַקומען דעם דאָזיקן מאַטעריאַל, װי, למשל, |א, אַלמי -- אין קאַנאַדע, י. גראָפּער אין | רומעניע,. לעאָפּאָלד גרינװאַלד אין אונגאַרן, ש. קאַרטון---אין דרום-אַפּריקע, מ, פּיטשעניקן אין נאַליציע א, אַנד, בּאַזונדערם שווער איז געווען די פאַרבּינדונג מיט די יידישע פּענאַרבעטער אין אַמעריקע, וואו די ליטעראַרישע משפּחה אי קיין עין=הרע אַזױ גרויס און צעװאָרפן איבּער פאַרשײדענע צענטערם פון דער גרויסער רעפּובּליק. דאָ איז מיר צו הילף געקומען דער י, ל, פּרץ:שרײבּער: פאַראיין. אין ניײיאָרק אין דער פּערזאָן פון זיין סעקרעטאַר, יוסף מאַרגאָטעס, און בּפרט --- דער שריפּטשטעלער ק, מרמר, וועלכער האָט מיר צוגעשטעלט אַ בּאַזונדערס גרויסע צאָל בּיאַנראַפּיעם פון יידיש?אַמעריקאַנישע שריפּטשמטעלער | און זשורנאַליסטן, צום טייל אַלײן { פון אים בּאַאַרבּעטע, זי אַלע מיין טיפמטער דאַנק ! דער גאַנצער רייבער און צום גרעסטן טייל אויטענטישער --- ווייל פון דער ערשטער האַנט -- מאַטעריאַל האָט מיר געגעבּן די מענלעכקייט צוצוטרעטן צו אַ נייער בּאַאַרבּעטונג פון רעם לעקסיקאָן, און דער ווילנער פאַרלאַג פון ב, - קלעצקין האָט איבּערגענומען די גאַנצע אױמנאַבּע פון דעם װערק, װאָם זיין ערשטער בּאַנד ‏ ליגט איצט פּאַר דעם לעזער אונטער דעם עטװאָס געענדערטן מיטל ,לעקסיקאָן פון דער יידישער ליטעראַטור, פּרעסע און פילאָלאָניע=. -דער צווייטער בּאַנד (די אותיות כ---ת) וועט אַרױם פון דרוק אין משך פון די נאַענטסטע חדשים, | צוליב מער סיסטעמאַטישקײט און איינהײטלעכקײט האָבּ איך די אַלטע יידישע ליטעראַטור און אירע פאַרשנײער, בּיו דער. מענדעלסאָן-עמאָכע, אוימגע= טיילט פאַר אַ בּאַו נדערן בּאַנד -- דעם דריטן -- פון דעם לעקטיקאַן.

ש

: אל

שוין ב. בּאָראָכאָוו ז"ל אין זיין רעצענזיע ווענן דער ערשטער אױסגאַבּע פון לעקסיקאָן (,יודישע וועלט", ווילנע, 1914, |) איז אַרױסגעטרעטן קעגן דעם - פּאַלשן קוק, אַז װבּיאָנראַפּישע ענציקלאָפּעריעם רינען דעם פּערוענלעבן כּבור=געפיל פון יענע יחידים, װאָס ווערן דערין פאַרצייכנט?, אַז ,אַ בּיאַנראַפיע,. און בּפרמ. אין אַ לעקסיקאָן, . איז אַ מין אייזערנער פּאַם אויף אומשטערבּלעכקײיט",. עדער לעקטיקאָן---האָט געשריבּן בּאָראָכאָוו--װיל דינען דעם כּלל, ער זעצט פאַראוס די אומשטערבּלעבקײט, אָבּער ניט פונעם איינצלנעם ליטעראַט, נאַר פון דער גאַנצער יידישער לימעראַטור; דער לעקסיקאָן װויל און דאַרף זיין אַ ספר=הוכּרון פון דער יידישער ליטעראַטור? --- און צו אָט דעם אַזױ פאָרמולירטן ציל האָבּ איך אויך געשטרעבּט, וי ווייט דאָס איז מיר געראָטן, דאָס איז שוין אַן אַנדע: רע פראַגע, אָבּער אַרױסגענאַנגען בּין איך פון דער הנחה, אַז דער לעקטיקאָן דאַרף בּרענגען װאָס מער פאַקטישן מאַטעריאַל, בּיאָגראַפּישן,. בּיבּליאָגראַפּישן און קולטור:היסטאָרישן, דֶערפּאַר האָבּ איך ניט מזלזל געווען מיט די דאַטן, װאָס איך האָבּ געהאַט אין מיין רשות ועגן דעם אָדער יענעם פאַרשטײער פין דער ליטעראַטור און פּרעסע, אוב אַפילן וועגן אַן אַנדערן, װאָס איז גרעסער אין זיין ווערט, האָבּן מיר די אַנטשפּרעבנדיקע דאַשן ליידער געפעלט. דערפון איז אַרױס: געקומען דער אומפּאַרמײדלעכער ‏ חפרון פון דעם לעקסיקאַן --די אומטימעטריש: - קײט: ועגן איינעם זיינען דאָ גענויערע יריעות, ועגן אּן אַנדערן --- קאַרגערע,

אָבער טוף-כּל-סוף איז דאָך כּמעט אוממענלעך אין דעם פּרט צו פאַר. ווירקלעכן דעם אידעאַל פון אַ לעקסיקאָן אין דער גאַנצער פולקייט. דערצו װאָלט קודם:כּל אויך נייטיק געווען, אַז די תּשובות אויף דער אַנקעטע זאָלן זיין מער=װוײניקער. איינהייטלעכע, דאָם לאָוט זיך דאָך אָבּער בּשום אויפן ניט דער גרײכן{ ניט אַלע צוגעשיקמע נאָטיצן זיינען גלייך. אויספירלעך און דאָס מוו אויך בּרענגען דערצו, אַז ניט אַלע בּיאָנראַפּיעם אין לעקסיקאַן זיינען שטרענג אוסגעהאַלטן אין מאַסשטאַב,

בּנוגע די העבּרעישע אָדער פרעמדשפּראַכיקע שריפֿטשטעלער, װאָס האָבּן קיין פּרעטענזיעם ניט אױף דער יידישער ליטעראַטור און זײער אָנטײל אין איר אין נאָר אַגעלעגנטלעכער, אָדער אַ מין שיחתחולין, אָדער זיי האָבּן בכלל נאָר אַן אומדירעקטע שייכות צו דער יידישער ליטעראַטור, צו יידישער מילאָלאניע. האָבּ איך ניט געהאַלטן פאַר נייטיק צו געבּן אויספירלעכע דאַטן וועגן זײיער עיקר: טעטיקײים, װאָרעם ניט אין אַ לעקסיקאָן פון דער יידישער לימעראַטור װעט מען דאָך זובן, למשל, אויסשעפּנדיקע אינפאָרמאַציע וענן אַ יהודה-לייב גאָרדאָן, אַ גאָרנפּעלד אָדער אַ גידעמאַן, = איך בּין אַבּער אָפּגעטראָטן פון דעם פּרינצים אין די פֿאַלן, ווען מיין מאַטעריאַל איז געווען אַן אָריגינעלער, נאָך ניט פּאַרעפנט. לעכטער, כּדי עם ואָלן ניט פּאַרלױרן גײן די פּרטים און דאַטן, וואָס מיר איז רעם ערשטן געלונגען צו בּאַקומען,

און נאָך אַ פּאָר ווערטער פון התנצלות

איך האָבּ זיך אין מיין אַרבּעט ניט געקענט בּאַנונענען מיט בּלויז רעני: סטרירן און בּאַשרײבּן, נאָר אין דעם אָדער יענעם פאַל האָבּ איך אויך געהאַלטן

יוש

! פאַר ניימיק' אָפּצושאַצן, בּדי דער לעקטיקאָן זאָל דאָך אין אַ געװיסער מאָס רי נען צום אַריענטירן זיך ‏ אין די רעגיסטרירטע ערשיינונגען און פּאַקטאָרן פון. אונזער. ליטעראַטור און פּרעסע, זאָל דאָך געבּן מער-װוײיניקער א בּאַנריף וװעגן - דער מהות און די דערגרייכונגען פון אונזער װאָרט=קונסט אין דער פּערזאָן פון אירע. בּאַדײטנדערע פאָרשטײער, װי לײכט אין דאָך אָבּער אין דעם פּרם אַרײנצופאַלן אין סובּיעקטיוויטעמ, װי גרױים אי די מכּנה פֿון איבּער= / שאַצן, פון ניטדערשאַצן, פון ניט אױסהאַלטן די ריכטיקע מאָס. היטנדיק יזיך פון אַרױסבּרענגען אײיגענע מיינונגען, האָבּ איך זיך אָנגעלענט אוף דעם קאַנאָן פון דער פּאַראַנשטאַרטלעכער יידישער קריטיק און געשמרעבּט צו זין אַװי / אַבּיעקטיוו, וי מענלעך, װי װיט דאָס האָט ויך מיר איינגענעבּן, דאָס וייםי איך ניט, אָבּער סוף:כל-סוף איז דאָך נאַיָוו צו האַלטן אַ לעקסיקאָן פאַר רעם - פוסק2אחרון; זיין אָפּשאַצונג קען פּונקט אַזױ ניט פריי זיין פון פעלערן, וי יערערע אַנדערע מיינונג בּנונע ליטעראַרישע ערשיינונגען. דאָס, האָף איך, וועם ! אויך נעמען אין אַכט די ערנסטע גומגינערישע קריטיק און וועם מיך דן זײן לכֹּף זכות אין דער צו גרויסער פאַראַנטװאַרטלעסקײט, װאָס איך האָכּ אויף זיך גענומען אין דעם פּרט, / י | ע2 2 טט. ווילנע, אין ניסן | - יי ר 5 זלמן רייזען.

תּרפ/ו,

באַמערקונען צו דעם ערשטן בּאַנד

צוליב פּאַרשײרענע מניעות, דערהויפּט צוליבּ דעם מאַנ ל פון דעם ני= מיקן מאַטעריאַל, בּין איך געצוואונגען געווען אַ היבּש בּיסל נעמען אין דעם דאָ= זיקן בּאַנד דורכצולאָזן, צו מיין נרעסטן פאַרדראָט, צום טייל איז אין דעם שול? דיק געווען די אַכלעטיקייט פון די דורבנעלאָוטע נופא, טראָץ אַלע מיינע ווענדוננען און אויפפּאָדערונגען, סיי דירעקט, סיי דורך דער פּרעסע אָדער דורך אָרגאַניזאַציעם און פּריװואַטע פּערואַנען, האָבּן פון אַ טייל קאָלענן זיך איננאַנצן ניט בּאַקומען קיין ענטפערט, און אויף וויפיל איך הצבּ ועגן זי ניט געהאַט די געהעריקע דאַטן פון אַנדערע קװעלן, האָבּ איך - געמוזט אַפּלײנן זי צו רעגיסטרירן און בּאַשרײבּן אין דעם סופּלעמענט, װאָס וועט קומען צום סוף פון נאַנצן ווערק, אַוױ, למשל, פעלן אין דעם בּאַנד די נאָטיצן ווענן מ, איווענסקי, מרים אולינאַװער, װיקטאָר אַלטער, משה אַלטשולער, א, אַלפּערין,, בּ, אַלקװיט, ז, אָסטראַװטקי, אַפּראַנעל, מיכבל אַראַנטאָן, אַשעראָװיטש ‏ / (רעדאַקטאַר פון מינטקער ,וועקער?), י, בּאַסקין, אבּ, בּאַראָף, יוסף בּאַראָנדעס, מ, בּירנבּוים (פּעדאַנאָג), מ, בּעער, הרב מאיר בּערלין, - פיליפּ בּרעגסטאָן, ש, גאָדינער, בּ, צ, גאָלדבּערג, ק, גומענבּוים, די בּרידער גאָרדין, אליהו נאָלובּ, ה, געלבּוים, צ, דאַלואָפּאָלסקי, בּ, דינאַבּורג, מ, האָלמשטאָק, מ. א, הערבּערט, מ, װואַלדמאַן, אַטיפּ ווא לינסקי, ד, װאַלקענשטײן, ישראל וויינלעו, ירחמיאל ײנ= שטיין, בּ, זיבּערט, פ, מ, זיידמאַן, אַרטיסט טײיטעלבּוים, פילאָלאָג יהודה יאַפּע און זײער א סך אַנדערע, | | | פון אייניקע זיינען די ענטפערם אָנגעקומען שוין נאַכדעם, וי די געהע= ריקע אותיות זיינען געווען אויסגעזעצט אָדער אָפּגעדרוקט, - | | אויך זיינען דורבגעלאָזט געװאָרן אין דעם לעקסיקאָן אַ היבּש בּיסל נעמען - פון פּאַרשטאָרבּענע שריפּטשטעלער, בּפרט פון דער עלמערער צייט, | כּדי אויסצונוצן די רײכע מאַטעריאַלן, װאָס ווערן צוגעגרייט צום דרוק אין צוזאַמענהאַנג מיטן פֿאַרשמטײענדיקן יובל פון דעם ידישן טעאַטער, האָבּ איך אויך אָפּגעלײגט פאַרן טופּלעמענט דעם אַרטיקל ועגן אברהם גאַלדפאַדען. אויך דער אַרטיקל ווענן ישראל װאַקסער ז"ל וועט קומען אין דעם סופּלעמענט, צוליבּ טעכנישע סיבּות האָבּ איך טייל שריפטשטעלער רעגיסטרירט אונ= טער זייער נאָמען און טייל אונטער זייער פּסעװדאָנים, דערפאַר, למשל, פעלט אין דעם דאָזיקן בּאַנד אהרן גלאַנץ אָדער בּעל=מחשבות און זי ! קומען אונטער לעיעלעם אָדער איסידאַר עליאַשעװ אאַזײ -

ווע

אייך האָבּן מיר געפעלט פון אַ גאַנצער ריי פּערזאַנען | בילדער, און ; אויףף - ,פיל מיר װעט סוף=כל-סוף געליננען זיי צו בּאַקימען, וועלן זיי רעפּראָדוצירט ווערן | איןן די ווייטערדיקע אױסגאַבּן און סופּלעמענטן פון לעקסיקאָן.

צוליבּ טעמים פון מער איינהייטלעכקיים און איבּערויכטלעכקייט האָבּ איך אויך. אַלע תּיקונים, מילואים, אויסבעסערונג פון דרוקפֿעלערן וכּדומה" אָפּגעלײנט אויף דעם צװייטן בּאַנד, און אויך דער זוכצעטל פון אַלע נעמען, פּסעװדאָנימען אאַזײוו. װעט קומען אין דעם דאָזיקן בּאַנד, |

איך בּרענג דאָ בּלויז עטלעכע פאַרקירצונגען, װאָס װערן. בּאַנוצט אין טעקסט פון לעקסיקאָן : 2 |

אױט-- אונטערן טיטל { אינ--אונטערן נאָמען { א"פּ--אונטערן פּסעװרא= נים { אחר--אונטער דער רעדאַקציע; פ"ג-- פאַרלאַג ; ניי--ניוײיאָרק; פּטיבּ-- | פּעטערבּורג { ,פ, א, ש,ײ--,, פדייע אַרבּײטער שטימע",

אין די קלאַמערן נאָך יעדן התחלה?נאָמען, וואו עם קומט די י דאַטע (אין אַראַכּישע. ציפּערן), דער חודש (אין רוימישע ציפערן) און דער יאָר פון געבּורט און טױט, האָבּ איך, לוט דעם מוסטער פון די עננלישע ענציקלאָפעריעם, אי=

בּערגעלאָזט אַ בּלויז---להבדיל בּין החיים והמתים,

6 * 4

צולעצט אַ בּקשה צו אַלע יידישע שריפּטשטעלער, זשורנאַליסטן, פילאָ- לאָגן, איבּערזעצער, פּאַרלעגער, בּכלל צו אַלע פריינד פון יידישן װאָרט: העלפט מיר מיט אין דער אַרבּעט צו פֿאַרבּעסערן און פאַרפולקומען דעם לעקסיקאָן 1 שיקט צו בּיאָגראַפּיעס פון יידישע שריפטשטעלער, בּפרט פון עלטערע, פאַרשטאַר= בּענע, פון װײניק בּאַקאַנטע; שיקט צו *) בּיבּליאַגראַפּישע ידיעות וועגן זעלטענע יידישע בּיכער, צייטשריפטן, מאַנוסקריפּטן אדג"ל; װייזט דעם אַװטאַר אָן די פּעלערן און גרייזן .פון זיין װערק, די דאָויקע אַלע דאַטן און תּיקונים װעלן. מיט דאַנק אויסגעניצט װערן. / י- -י זלמן רייזען,

*) אייפן אדרעם ז, רייזען, נרויס.פּאָרוליאַנקט 11, יו. 10, װילנע,

אַ פּאָר ווערטער צו דער דריטער אױסנאַבּע

צוליבּ. טעכניש?פאַרלעגערישע טעמים איז מיר ניט מעגלעך געווען בַּיי דער דאָזיקער, דריטער, אױיסנאַבּע פון דעם לעקטיקאָן צו מאַכן די אַלע תּיקונים, װאָס איך האָפּ געהאַט פאָראויסגעזען, און איך האָבּ זי געמוזט אָפּלײגן אויף דער קומענדיקער אױםנאַבּע, ‏ ועלכע װעט האָפנשלעך ניט לאַנג לאָזן װאַרטן אױף זיך, דאַ האָבּ איך זִיך געמוזט בּאַנונענען בּלױז מיט די ווינציקסטע נויטווענדיקסטע מילואים פּנוגע געוויסע דאַטן, דערהױפט די דאַטן פון טױט, װי איך מיט אַ פּאַר ענדערונגען אין טעקסט נופא, |

בי דער געלעגנהיים חזר איך איבּער נאָכאַמאָל מין בּקשה צו אַלע יירישע שריפטשטעלער, ! זשורנאַליסטן, פילאַלאָגן, איבּערועצער, ‏ פאַרלעגער, בּיבּליאַנראַפן, צו אַלע פריינד פון יידישן װאָרט: העלפט מיר מיט אין דער אַרבּעט צו פאַרבּעסערן און פּאַרפולקומען דעם לעקסיקאָן! שיקט צו מילואים צו איער אייגענער בּיאָביבּליאָגראַפיע; שיקט צו בּיאָגראַפּיעם און בּילדער פון יידישע שריפטשטעלער, בּפּרט פון עלטערע, פֿאַרשטאָרבּענע, פאַרגעסענע, װײיניק בּאַם קאַנטע; שיקט צו בּיבּליאָגראַפישע ידיעות וועגן זעלטענע יידישע בּיכער, ציים. השריפטן, מאַנוסקריפּטן אדנײל. ווייזם דעם אַװטאָר אָן די פעלערן און גרײון פון זיין. װערק, די דאָויקע אַלע דאַטן און תּיקונים װועלן מיט דאַנק אויםגעניצט ווערן בּשם אומרו אין די קומענדיקע אױיסגאַבּן, עװענטועל נאַך -- אין דעם מילואים=מייל פון דעם פערטן בּאַנד, װאָס ווערט שוין צוגעגרייט צום דרוק, === אין משך פון דער אַרבּעט האָט זיך דער לעקסיקאָן צעװאַקסן נאַר היבּש איבּער דעם לכתחילה פאָראויסגעזעענעם פאַרנעם, ‏ אַזוי אַז דער אלף-בית פון די פּערזאָנען:נעמען ווערט פאַרענדיקט ערשט אין דעם דריטן בּאַנר, וועלכער ערשיינט. אין משך פון יאָר 1028. צוליבּ דעם װעלן אַלע תּיקונים, מילואים |‏ אאַזײוו, וי אוך דער רעניסטער פון די נעמען און פּסעװדאַנימען קומען ערשט אין דעם פערטן, לעצטן, בּאַנד, װאָס וועט אויך אַנטהאַלטן די בּיאָבּיבּליאַנראַפּישע דאַטן פון דער עלטערער יידישער לימעראַטור בּיז דער מענדעלטאָן-עפּאָכע,

ווילנע, אין חשוון ‏ . ז. ר. תּרפּ"ם,

|לעקפיקאָן

פון דער יידישער ליטעראַטור , פרעסע. : און פילאָלאָגיע.

אבן (עווען) יצחק (חנוכה תּרכ"ב- -

21 1125 ) געבּ, אין ראַזװאַדאָוו, גאַליציע. זיין פאָטער, װאַ חסיד מיט כּל המפורשים", כאָטש ניט קיין כּטלן און אַ יד א תּלמיד+ - י הכם, האָט אים, . לוט דער עצה פוֹן טאַנדזער רב, געשיקט צו 10 יאָר אין דער ישיבה פון מפֵּע? טשענײידאָרף, אוג. גאַרן. צוֹריקגעקו: טיט מען צו בּר:מצווה אַהײם, זיך עוסק געי ווען אין חסידות אַלס הייסער חסיד פון ראַזװאַדאָװער רגּין, ר' משהלע הורוויץ, אָבּער בּמסתּרים, בּיינאַכט, געכאַפּט אַ קוק אין דייטשע און העברעישע בּיכלעך. צו 16 יאָר חתונה געהאַט, אונטער דער השפּעה פון אַ סאַדאַגאָרער חסיד אַװעק קיין סאַדאַגאָרע, געמווט צערייסן מיט דער ווייבּ צוליבּ דער מלחמה צװישן די הויפן פון ראַזװאַדאָווֹ און סאַדאַגאָרע; געװאָרן דאָרט אַ זיושב? און דאַן אַ מלמד, אונטעה דער השפּעה פון די משכּילישע קרייזן אין טשערנאָװיץ אָנגעהױבּן לער: נען פלייסיק העבּרעיִש, דיקדוק, ספרי חקירה און געװאָרן אַ שטענדיקער. מיט אַרבּעטער פון , מחזיקי הדת" (שפּעטער רע: דאַקטאָר), ,המגיד", , המליץ" (1895--1898), אין דער אייגענער צייט אויך געשריבּן אין הירש:לייבּ גאָטליבס ידישער צי: טונג פון סיגעט, אונגאַרן, אין חטיסמע. ניצער צייטונג? פון שבח קנעבּל, בֹּאַ: האַלטנדיק זיך, אַלס אין גאַליציע בּאַקאַן. טער העבּרעישער ליטעראַט, אונטערן

ר 60

7 5 וע:-של 2

ויצחק אבן);

פּסעװדאָנים צבי חנאק (אַנאַגראַם פון | זיך אויך בּאַטײליקט אין אַ פּיטסבּורגער צייטונג (ײגאָרטען שפּיגעל", פון יואל ליבּליך ?) מיט אַר: טיקלען איבּער אַלע שבע חכמות, אַפילן אַסטראָנאָמיע, גענאַשט פון דייטשע בּיכלעך. 1895 געגרינדעט אין לעמבּערג די ערשטע עברית-בּעברית-שול אין גאַ. ליציע, פון וועלכער שפּעטער בּאַשטימט פון דער קולטוס:געמיינדע אַלס דירעק. טאָר מיט ד"ר גוטמאַן, מאיר בּאַלאַבּאַן א. אַנד. אַלס לערערס. דאַן דירעקטאָר פון נאַפּט:גרובּן, געװאָרן רייך, פאַרלאָזט אינגאַנצן די ליטעראַטור, 1908 געקויפט אַגעשעפט אין ווין, פאַרלוירן דערבּײ זיין קאַפּיטאַל און אַװעק קיין אַמעריקע,

וואו געאַרבּעט אין דער רעדאַקציע פון

דער העבּרעישער ענציקלאָפּעדיע חאוצר ישראל", בּאַטײליקנדיק זיך גלײיכצייטיק אין דער יידישער פּרעסע. אַלס קאָרעס. פּאָנדענט פון לעמבּערגער װטאָגבּלאַט" אָנגעהױבּן צו דרוקן אין דער דאָזיקער

| צייטונג אַלע פרײיטאָג חסידישע מעשהלעך,

וועלכע האָבּן זײער אויסגענומען בּיים עולם, געפּרוּוובט זיי אויך שרײבן אין ניו;יאָרקער שיידישן טאַגעבּלאַט", אָבּער לכתּחילה אָן ערפאָלג, ערשט זינט 1914 אַלס מיטאַרבעטער פון עדעם טאָג" גע: מאַכט פּאָפּולער אין דער אַמעריקאַנער יידישער פּרעסע די חסידישע מעשיות. זײט 1918 מיטאַרבּעטער פון װמאָרגען

זשורנאַל" און חדעם אַמעריקאַנער", וואו

אויך אַלע פרײטאָג געדרוקט זיינע מעשהלעך איבּער חסידות. לעצטגס אין װמאָרגען זשורנאַל" געפירט אויך אַן אָפּ: טיללונג חדערצללט דאָס אליערע קינדער?--

3 | יצחק אבן -- אבּראמאָויטש הירש . הי 4

יידישע מעשיות און אגדות, געזאַמלט

און בּאַאַרבּעט, זיינע אין משך פון לאַנ.

| גע לאָרן געדרוקטע חסידישע מעשיות בילדן גאַנצע בּענד: אר' לײבּ שרהס, יום:טוב מעשהלעך, טיפּען פון גוטע

אידען, דער לובּלינער זעהער" (אַרױס.

- אין בּוכפאָרם דורך קדעם טאָג", ניוף

יאָרק), זפונם רבּינס הויף" (| טײל --

,זכרונות און מעשהלעך פון גוטע אידען-- ריזין און סאַדאַגאָרע, בּרוקלין 1922)ג נאָך ניט ערשינען אין בּוכפאָרם זײי* - נען: חפון רבּינס הויף* (צװײטע סעי ריע -- טשאָרטקאָו, הוסיאַטין און דאָס | סאַנדזער:טאַדאַגאָרער מחלוקת), װדער בּעלישם און זיינע תּלמידים', אדער גרויסער מגיד פון מעזעריטש", רעניו פון ליאָװוע", /דער רבּי רי הירש פון רימאַנאָוו", חר'י משולם זושא פון אַניפּאָלע", חשיחות חולין פון גוטע יירן? (דיבּורים, עפּיזאָדן, מעשהלעך, . הלצה? לעך), מעשיות פון פּאַרשיידענע צדיקים. אַ 20 פון זײנע מעשהלעך

שריפטן און פּראָפ. גאָטהאַרד דייטש האָט זיך פאַרנומען אַפילו מיט איבּער? זעצן זי פאַר אַ בּאַזונדערער אױסגאַבּע.

אין העבּרעיִש זיינען פון אבן ערשי ‏

נען: ײדישע געשיכטע (4 טײל) לױט

דער מסורה פון תּלמוד און מדרש, אונפ.

טערן איניציאַל א, { ,הנער בּנימין מטרי-

ענט" -- בּיידע ספרים 7 דורף די .

?מחזיקי הדת" אין לעמבּערג; חמחלוקת סאנז וסדיגורה", ניװײאָרק, ‏ תרע". | לעצטנס איז אבן פאַרװאַלטער פון דער חדאַוּן:-טאַוּן:תּלמוד-תּורה" אין ניו.יאָרק.--- די חסידישע מעשהלעך פון אבן, הגם געשריבּן אין אַ אומבּאַהאָלפענעם סטיל און ניט:איינהייטלעכער זשאַרגאָניזיר= טער שפּראַך, האָבּן דאָך זייער אַ גרויסן

עטנאָגראַפּישן אוֹן קולטור-היסטאָרישן

ווערט,

קר" בּלי .

זיינען - איבּערגעזעצט אין ענגליש-יידישע צייט=+

פאַרשיידענע שטעט. | אויף אַ בּונדישער קאָנפערענץ אין יע* /קאַטערינאָסלאַוו, דאַן לערער און אינס.

אַנטפּלעקנדיק פאַר אונו די. לעבּנס:סביבה, דאָס רעאַלע טאָג:טעגלעכע

- לעבּן פון חטידות. דער נאַיִווער רעליגיע-

זער גלױבּן פון מחבּר, דער פּרימיטיווער טאָן פון זיין דערצײַלן, זיין אָפן אולג - פאַר די לעבּעדיקע נאַטירלעכע פאַרבּן

פון דער חסידישער װעלט, פאַר אַלע

אירע פּרטים, גיבּן צו זיינע מעשהלעך לעבּעדיקײט און עכטקייט פון צַ מענטש, לעכן דאָקומענט; ער דעקט פאַר אונז. אויף דעם קװאַל פון חסידות, װיזט אונז, װי אַזוי די חסידים האָבּן געשאַפן זייער װעלט,. װי אַװֹי די לעגענרעס / זיינען בּאַשאַפן געװאָרן ; און ער װײזט . עס ניט אולף אַ היסטאָרישן אופן, נאָר

|דראַמאַטיש, מיט זיך אַלס צענטראַלע. פיגור",,, (קאָראַלניק),

ד"ר א, קאָראַלניק, , פון אַ טויטער װעלטיי,

, דער טאָג", - ניוײאָרק, {|/18 11923 ש, ניגער,

, חסידות -- אמתע און , ליטעראַרישע", ,דער טאָג", נירײאָרק, זַזט/8 1923.

אַבּראַמאָװיטש הירש יי 0+--

| ) געבּ. אין אַ פאָלװאַרק,

טראָקער קרייז, וילנער גובּ. יידישע

ערצלונג אין דער הײם. 1901 געענ-

דיקט דעֹם ווילנער יידישן לערער.אינ: סטיטוט. שפּעטער בּאַװכט כאַרקאָװער

אוניווערסיטעט און געענדיקט העכערע . קורסן בּיים פּעטערבּורגער אונטוערסי= - טעט, בּיז 1907 לערער אין שולן אין 7 אַרעסטירט

פּעקטאָר פון אַ פּריװאַטער גימנאַזיע אין האָמעל, בּאַזײטיקט צוליבּ פּאָליטישע

טעמים, זייט 1912 בּאַנק? אָנגעשטעלטער =

אין ווילנע, זייט 1916 פאַרװאַלטער פון דער וילנער פּראָפּעסיאָנעלער שול ,הילף דורך אַרבּעט?.--זשורנאַליסטישע

טעטיקייט זייט 1902 אין דער פּראָװיגײ /

5 יי אַבּרצמ מאָװיטש יהירש -- אַבּראַמאָ ייטש הג / י 6

ציעלער רוסישער פּרעסע, פּעטערבּור: .גער זפריינד" ,צעסצססם א. אַנד. זייט 1 געדרוקט אַרטיקלען אין די ווילנער קאונזער טאָג", זניע שול", ,פאַר שול און היים", ,פּנקס" א. אַנד. אין די זרינגען"-- ,זכרונות וועגן פּרצן", דורך זאָרט? --

אַ בּיכל ועגן פּראָפעסיאָנעלער בילדונג, דורך דער |זצענטראַלער יידישער שול: אָרגאַניזאַציע / אין ווילנע?--רעדאַקטאָר (צוזאַמען מיט א. י גאָלדשמידט אוֹן יי

זאַװעלס) פון ערשטן געאָגראַפישן אַט=

ילאַס אִין יידיש פון י, קאַדושין. אַבראַמאָװיטש ר, (ע/21 1880 -- ) פּסעװדאָנים (זייט

4) פון רפאל בּן אברהם ריין. געבּ. אין דווינסק אין דער פּאַמיליע פון

ניט קיין | רייכן װאַלד-סוחר,. נאָך עטלעכע אָר חדר -- רעאַל: ישול אין פּאָנע= װועזש און ליבֹּאַ. װוע, דאַן פּאָל טעכניקום אין רי. גע. זינט 1899 בּאַטײליקט אין דער אַרבּעטער -באַווע. גונג, צוערשט אין ריגער ײדישע אַרבּע. שער-קרייזלעך. 1902 אױסגעשלאָסן פון פּאַליטעכניקום פאַר אָנטײל. אין דער || סטודענטישער בּאַוועגונג, דאַן געמוזט אַנטלויפן פון ריגע (צוליבּ דער פּראָ:

װאָקאַציע פון דעם אַרבּעטער זיסבּלאַט), |

1903---אַוועק קיין אױסלאַנד, וואו גע: אַרבּעט אַלס רעפערענט און שריפט= שטעלער פון דער בּונדישער אָרגאַנײ זאַציע. 1904 צוריק קיין רוסלאַנד, גע אַרבּעט אין װאַרשע, געזעסן אין 10טן פּאַװיליאָן,, בּאַפרײט ערב די יאַנואַף" טעג 1905, געווען אין פּעטערבּורג פאַרי יטרעטער פון זבּונד", . אין די ,פרילינגס=

| װאַרבּייטער=שטימע?

טעג" געאַרבּעט אַלס מיטגליד פון צ'

ק. פון ,בּונד" אַלס רעפערענט און אין דער רעדאַקציע פון דער אומלעגאַלער נאָך דער רעװאָ= לוציע 1905 פאַרטרעטער פון /בּונד" . אין דעם פּעטערבּורגער אַרבּעטער-ראַט, -

- דאַן גרינדער און (צוזאַמען מיט מעדעם,

זאַסלאַװוסקי, זאָלאָטאַריאָוו ‏ א. אד פירער פון גונדישן. װאָכנבּלאַט 1146 80 אין ווילנע. בּשעת די װאַלן צו

דער 2טער דומע קאַנדידאַט אויף דע*

פּוטאַט פון דער פאַראײיניקטער רוסלעגײ - דישער סאַציאַלדעמאָקראַטיע און חבּוגד* .

אין װיטעבּסקער און קאָװונער גובּ. וויני טער 1907---1908 דעלעגירט קיין אַמעײ ריקע זאַמלען געלטמיטלען און פירן פּראָפּאַגאַנדע פאַרן ,כּונד". נאָך דער פאַראייניקונג פון קבּונד" מיט דער רוסי. לענדישער סאָציאַלדעמאָקראַטישער פּאַר: טיי-- מיטגליד פון צ. ק. פון דער פּאַרײ. טיי, אין די יאָרן פון רעאַקציע 1909-- 0 לערער פון יידישער געשיכטע. כיזיק אוןן מאַטעמאַטיק אין דער מיידל. גימנאַזיע פון אַנטאָקאָלסקי און סאָפיע גורעװיטש אין וילנע און אין דער אָװנטשול פאַר דערװאַקסענע ידישע אַרבּעטער, גלייכצייטיק געאַרבּעט אי דער פּאַרטײ און בּאַטײליקט אין דער

רעדאַקציע פון אַלע בּונדישע לעגאַלע .

און אומלעגאַלע צייטשריפטן, זאַמלבּי=. כער א. ד. גל. פון יענעם פּעריאָד. 1910 אַרעסטירט און פאַרשיקט אין װאָלאָג; דער גובּ, 1911 אַנטלאָפן קיין אױסלאַנד און געבּליבּן דאָרט אין עמיגראַציע, בּאַי. שעפטיקט זיך װיסגשאַפּטלעך מיט דער יידישער געשיכטע (אַלטע צייט און יידן א'ן פּױלן), געשריבּן ועגן דעם אַרטיק: לען אין דער אַמעריקאַנער ,צוקונפטי, געלייענט (אויך פאַר דעם אין רוסלאַנד). עפנטלעכע לעקציעס װעגן דער יידישער .

7 אבּראַמאָװיטש ר. -- אַבּראַמאָװיטש שלום:יעקב (מענדעלע מוכרײטפרים) ( 8

אַװטאָנאָמיע אין פּוילן, עמאַנציפּאַציע פון די יידן אין מערב-אייראָפּע א. אַז. | װ. פון 1912.---אין ווין, פון דאָרט (צו זאַמען מיט מעדעם, אָלגין, ‏ גראָסער א. אַנד.) רעדאַקטירט די בּונדישע לעגאַלע צייטשריפטן אין

װאַרשע און פּעטערבּורג (אונטער פאַרי

שיידענע טיטלען, װאָס פלעגן זיך אָפט בּייטן (װוי װלעבּענס-פּראַגען, ,דל צייט?), בּשעת דער וועלט-מלחמה ציװיליגעפאַג: גענער אין וין, געשריבן פּאָפּולער:

װיסגשאַפּטלעכע אַרטיקלען אין ,צוקונפט"

און קאַרעספּאַנדענציעס אין גװײאָרקער חפאָרווערטס". האַרבּסט 1916 אַריבּערגע. פאָרן קיין שווייץ, נאָך דער מערץירע= װאָלוציע--קיין רוסלאַנד,. אַלס פירער פון דער אינטערנאַציאָנאַליסטישער ריכ. טונג אין , בּונד?, ועלכע איז דערנאָך געװאָרן די הערשנדיקע אין דער פּאַרטײ, און אַלט איינער פון די פירער פון דער רוסלענדישער סאָציאַלדעמאַקראַטיע גע. נומען אַן אַקטיוון אָנטײל אין דעם פֹּאַ ליטישן לעבּן פון לאַנד, בּיז נאָך דער אָקטאָבּער-רעװאָלוציע--הױפּטרעדאַקטאָר פו, דעם צענטראַלן אָרגאַן פון אכּונד"-- קאַרבּייטער:שטימע,, קווע אַ קורצע צײט אַרױסגעגעבּן עדי האָפּנונג",

ציאַלידעמאַקראַטישער פּאַרטײ, מאַי 1918

געווען עטלעכע חדשים אַרעסטירט מיט.

סכּנה פּאַר זיין לעבּן, 1919 איינער פון די רעדאַקטאָרן פון דער מענשעװיסטי= שער צײטונג גסקסחם און פירער פון דער בּונדישע אַפּאָזיציע קעגן אַרײן= טרעטן אין דער קאַמוניסטישער פּאַרטײ (זע זיין רעדע אין דער בּראָשור חצו דער שפּאַלטונג פון װבּונד") יאָרן 1919 --- 1920 געצוואונגען אָפּצו: שטעלן די זשורגאַליסטישע טעטיקײט,

ליטװאַק, אסתּר, .

| געבּן די רוסישע ס,

שפּעטער אין מאָט-

צו דערזעלבֿיקער צײײט געי ‏ אַרבּעט אין דער פּרעסע פון דער סאָ=

אין די

ניט רעכענענדיק עטלעכע אַרטיקלען אין

די פּראָװינציעלע רוסישע ס. ד.--שע בּלעטער (אין כאַרקאָו) און דיסקוסיאַ. נעלע אַרטיקלען אין בּונדישן אוועקער", געפּרוווט אַרבּעטן װיסנשאַפטלעך פאַר דער רוסישער אַרבּעטער=ענציקלאָפּעדיע און אַלס איינער פון די דרי סעקרעי ‏ טאַרן (אברהם יפה און משה ליטװאַקאָוו) פון דער יידישער פאָלקס-ענציקלאָפּעדיע, - װאָס דער פּרץײפאַראיין אין פּעטערבּורג. האָט אונטערגענומען; בּיידע אונטער.

נעמונגען זיינען אָבּער צוליבּ פאַרשײ. ‏ דענע סיבּות אינגיכן בּטל געװאָרן. נאָ: װעמבּער 1920 אַריבּערגעפאָרן קײן בּערלין, איינער פון די גרינדער פון ווינער אינטערנאַציאַנאַל און דאַן פאַר. טרעטער פון , בּונד" אין צונויפגעגאָסע=

- נעם וויגער און צװוייטן אינטערנאַצלאָ=

נאַל, צוזאַמען מיט ל. מאַרטאָ און שפּעטער אויך מיט פ. דאַן אַרױסגע=. ד.--שע צייטשריפט 6װ 88018‏ 0:11460814װ00014, צוגלייך זיך

בּאַטײליקנדיק אין פאַרשיידענע דייטשע,

שװײיצאַרישע, עסטרייכישע צייטונגען

און זשורנאַלן, וִוי אויך אין די יידישע

;צוקונפטי און ,פאָרװוערטס" (דערהויפּט אַרטיקלען וועגן די פּאַרהעלטענישן אין ראַטנרוסלאַנד). צוזאַמען מיט א. מענעס אָנגעשריבּן אַ,לײענבּוך צו דער געשיכטע: פון ישראל" (פאַרלאַג חיװאָסטאָק", בּער= לין 1923, ן. זײן 119) און גרייט צו אויף: יידיש אַ כרעסטאָמאַטיע איבּער דער חגע: שיכטע פון סאָציאַליזם", אַ זאַמלבּוך פוך פּאָפּולער-װיסנשאַפטלעכע אַרטיקלען און

אַ בּוך חדי צוקונפט פון ראַטנרוסלאַנד?.

אַבּראַמאָװיטש שלום-יעקב (מענ= דעלע מוכר=ספרים) 200 1836 -- זזא/8 7) געבּ. אַלס זיבּעט קינד אין ‏ קאַפּוליע, מינסקער גוב, די גענויע דאַ=

| טע פון זיין. געבּורט אונטער אַספק:

,2=

שּ ! אבּראַמאָװיטש שלוםייעקב (מענדעלע מוכריספֿרים) / 10

אַלס קבּלה אין זיין פאַמיליע איז עס דער 20סטער דעצעמבּער (אַלטער סטיל) 6 זיין 75:יעריקער יובל איז אָבּער געפייערט יצעמבּער 1910 (װול ו זיין בּן-עיר פַּאַ=

פּירנא דערציילט

און וי אַבּר, אַלײן

האָט געזאָגט בּיאַ:

ליקן, איז ער עלי

| טער געווען אויף

אַ יאָר 7-- 8)

זיין פּאָטער, ר'

חיים-משה בּרוידע (די פּאַמֿיליע אִבַּף ! ראַמאָװיטש האָט מענדעלע מוכריספרים אָנגענומען ערשט שפּעטער, צוליבּ סיבּות, װאָס זיינען געווען פאַרבּונדן מיט דער פאַרנאַנטער ;סקאַזקע", און, װי מיזאָגט, אויפן נאָמען פון אברהמל דעם הינקע= |דיקן), אייגער פון די אָנגעזעעגסטע בּאַלע: בּאַטים אין שטעטל, בּעל-טאַקסע און קרוינישער רב דאָרט, אַ קענער פון תּנך און אַ גרויסער בּעל-לשון, האָט געגעבן דעם זון זיינעם די טראַדיציאָנעלץ יידי. שע דערציונג, האָט אים אָבּערןאויך געלאָזט לערנען תּנך און אַפילו דיקדוק, װאָס . זיַנען דאַמאָלסט פאַררעכנט געווען פאַר פרייזיניקע לימודים, אַ גרויסע השפּעה האָט אויף דעם געראָטענעס יינגל גע. האַט זיין ערשטער מלמד יוסי ראובנס (אין ?שלמה רב חיימס?--ליפּא ראובנס), צו 14 יאָר האָט אֲבֹּר. שוין געהאַט אַגרױסע ידיעה אין תּלמוד און אין דער רבנישער ליטעראַטור; בּאַזונדערס אָבּער האָט זיין פאַנטאַזיע פאַרנומען דער תּנך, װאָס ער האָט נאָך צו 9 יאָר געקענט אויף אױיסװײיגיק, צו זיין 14טן לעבּנסיאָר איז אים אָפּגעשטאַרבּן דער פּאָטער און זיינע ק"ובים האָבּן אים אַװעקגעשיקט לערנען, פריער -- קיין

געװאָרן דעם 0420טן דע"

טימקעוויטש, אַ קליין שטעטל לעבּן קאַ= פּוליע, דאַן קיין סלוצק, ואוּ ער האָט זיך אָפּגעװאַלגערט צוויי יאָר, אַ געוויסע צייט האָט ער געלערנט אין ווילנע, אין ראַמײלעס ישיבה און אין גאונס קלױז,

דערוויילע האָט זיין מוטער צום צווייטן

מאָל חתּונה געהאַט פּאַר אַ מילנער אין דערפל מעלניקי, לעבּן קאַפּוליע, אין זײיער אַ שיינער געגנט. אַבֹּר, האָט זיך בּאַזעצט ביי זיין מוטער אין דאָרף, וואו ער האָט געקנעלט מיט זיין שטיפפאָטערס יינגלעך. ;אין דעם דאָויקן אײנזאַמען פאַרלאָזענעם ווינקל -- שרייבּט ער אין זיין העבּרעיִשער אַװטאָבּיאָגראַפיע--האָט זיך אַנטפּלעקט צו מיר מיין מווע.. מיט איר כּישוף האָט זי מיך געצויגן, איך זאָל נאָכגײן נאָך איר אין װאַלד אַרין . אונטער אַ גרינעם בּוים, װאו עס איז שטיל און רױַק. מיט די װאַלדבײמער האָט זי מיר אַ בּונד געשלאָסן און מיט

די פײגל פון הימל און דער וירמונג

אויף דער ערך אוֹן האָט מיך געלערנט זייער לשון.," צו דער צייט געהערן זיי= נע ערשטע ליטעראַרישע פּרווון--פייער? דיקע לױבּגעזאַנגען דער נאַטור אין

העבּרעיִשער מליצה אויפן שטייגער פון

חבּרכי נפשי", דאַן האָט ער אויך אָנגע: שריבּן אַ מין אַלעגאָרישע דראַמע אין גראַמען אין דעם גוסט פון לוצאַטאָס. פלישרים תּהילה". אין די. דאָזיקע קינדיש נאַיווע פּרוּװן, הגם אָן ליטעראַרישן ווערט, איו שוין געװען צו דערקענען די צוויי גרונדשטריכן פון אֲבֹּר. טאַ: לענט: זיין ליבּע צו דער נאַטור און זיין נייגונג צו סאַטירע, ניט לאַנג אָבּער האָט אַבֹּר. געקענט אויסהאַלטן די אומץ. טיקע און דריקנדיקע אַטמאָספערע אין זין שטיפפאָטערס הײם; ער האָט זיף. אומגעקערט צוריק קיין קאַפּוליע, וֹאו ער האָט זיך װידער געזעצט לערנען

1 / יי אַבּראַמאָװיטש שלומייעקב (מענדעלע מוכר-ספרים) ר 4208

אי בּית: :מדרש. צו דער צײיט איו קיין

קאַפּוליע געקומען,. נאָך אַ לאַנגן אַרום+.

װאַנדערן אין װײטע מקומות, אַ געװי:

סער שנאָרער אַברהמל דער הינקעדיקער.

(פּראָטאָטיפּ פון זפישקע דעם קרומען"); מיט זיינע וואונדערלעכע מעשיות און חידושים װעגן דעם גליקלעכן ואָלין און דרום-רוסלאַנד, װאָס קטריפט מיט | מילך און האָניק", האָט ער אויפגעװעקט

די פאַנטאַזיע פון דעם 17יעריקן אַבֹּר.,

| װאָס האָט בּאַשלאָסן צו לאָזן זיך מיט

| דעם דאָזיקן אברהמל אין דער ווייטער

וועלט אַרײן. שטעט און שטעטלעך האָבן זי דורכגעװאַנדערט, דורך ליטע און דעם גאַנצן דרום:מערבדיקן

פּאָדאָליע, נעכטיקנדיק אין הקדש אָדער

בתימדרש און בּעטלענדיק איבּער די

הייזער. בּעת די דאָזיקע נסיעות אין

דעם /צעבּראָכענעם

געװאָרן דער יסוד צו מענדעלע מוכר*

ספרימס בּיידל מיט דער קליאַטשע, װאָס.

ער פּאָרט אויָס מיט איר דעם גאַנצן

יידישן תּחום אין דער לענג און אי

דער בּרייט. דאָס ייִנגל אַבֹּר. אין אין

| די הענט פון דעם קרומען שנאָרער גע= ,‏ וען ניט קיין שלעכט מיטל צוֹ קלײבּן

(נדבות ; אין לוצק האָט אברהמל אים אויך געפּרוּווט פּאַרשדכנען פאַר אַ גביהס

אַ טאָכטער, כּדי צו כאַפּן דערבּײ שדכנותי | - געלט, אַבּר. האָט זיך אָבּער ניט געלאָזט,. דורך אַגליקלעכן צופאַל האָט ער זיף ‏ אין ועג שפּעטער געטראָפן מיט זיינעם.

אַיוגנט:חבר און אַדאַנק אים איז ער

= אויסגעלייזט געװאָרן פון דעם שנאָרערס |הענט און איז ענדלעך אָנגעקומען קיין. וואו עס האָט זיך געענדיקט ‏

קאַמעניץ, | זיין משונה.מאָדנע נסיעה, װאָס האָט זיין יונגער פאַנטאַזיע געגעבּן אַױי פיל

קאַנט פון. רוסלאַנד, איבּער װאָלין, אוקראַינע און. זיין ויסן אין.

וועגעלע מיט דער אוסגעמאָגערטער שקאַפּע איז געלייגט / | טיקייט צו לערנען ידישע קינדער ר /

- משכּילישע קרייזן.

איז אַרױס אין 1866,.

שא וועלכן ער האָט שפעמער אַו גליקלעך פּאַרניצט אין זיינע גרעסערע: - און קלענערע מיסטערװערק. אין קאַ

מעניץ האָט ער אָנגעהױבּן אַרײנצוקו? מען צום בּאַקאַנטן העבּרעיִשן און יידישן. דיכטער אברהם-בּער גאָטלאָבּער (שפּעָײ ‏

טער געשילדערט פון אַבּר. אין דער איידעלער געשטאַלט-פון גוטמאַן), װעל=. כער האָט פיל מיטגעװירקט אין זײן

גײַסטיקער אַנטװיקלונג, גאָטלאָבּערס-.

טעכטער האָבּן אים אויסגעלערנט רוסיש, . דייטש און חשבּון. אָפּגעגעבּן עקזאַמען / אויף לערער, אי ער 1856 בּאַשטימט:

געװאָרן אַלס לערער אין דער קאמעניי

צער ידישער רעגירונגסשול. | אַ יאָר שפּעטער האָט גאַטלאָבער * א זהמגיר?- ַא 31, ערשטער יאָרגאַנג, כ"ג תּמו, אָפּגעדרוקט זיין ערשטע ליטעראַרישע אַרבּעט קמכתב על דבר החנוך" -- וועגן דער דערציונג בּכלל און דער ביי= -

סיש און פאַך-קענטענישן. אין יאָר 1858

האָט אַבּר. זיך אַריבּערגעצויגן קיין בּאַױײ.

דיטשעוו, וואו ער האָט זיך ערנסט אָג=.

געהויבּן אָפּצוגעבּן מיט ליטעראַרישער טעטיקייט. אין יאָר 1860 האָט ער פאַך: עפנטלעכט אַזאַמלונג אַרטיקלען. אוֹנ5 | טערן טיטל אמשפּט שלום",

ווא ער

האָט שאַרף אָנגעגריפן אליעזר-צבי

צווייפעל, דער ערשטער ערנסטער קױַ= / טישער פּרוּװו אין דער העבּרעישער לִי= /

טעראַטור, האָט דאָס בּיכל געמאַכט אַרושם און דער יונגער אַװטאָר האָט זיך גלייך קונה:שם געװען אין די אַ צווייטע זאַמלונג פון זיינע קריטישע און פּובּליציסטישע אַרטיקלען אונטערן טיטל ,עין משפּט". אין בּאַרדיטשעװו איז זיך אַבּר. נאַענט צונויפגעגאַנגען מיט

תרי"ן+ י

13 יי אַבּראַמאָװיטש שלוםייעקב (מענדעלע מוכריספרים) / | 14

דעם בּאַואוסטן רוסיש.יידישן שריפט:

שטעלער און כּלל-טוער, לײבּ בּינשטאָק ‏

- (זע), מיט װעלכן ער האָט זיך פאַר- בּונדן אין אַ אינטימער פריינדשאַפט אויפן

גאַנצן לעבּן; ער איז אויך געװאָרן זייער בּאַפרײנדעט מיט דעם ײיױדישיסט

| (זע), וועלכער האָט זיכער געהאַט אויף אים אַ השפּעה, דערװעקנדיק אַאינטערעס צו דער יידישער שפּראַך. צו דער צײט געהערן זײנע ערשטע, אמת נאָך ניט איבּעריקס געלונגענע בּעלעטריסטישע װערק: די דערציילונג אלמדו היטב" (1862), אַרױסגעגעבּן אין 6 יאָר אַרום אין דעד פאַרענדערטער און פאַרגרעסערטער פאָרם פון דעם ראָמאַן ?האבות והבּנים", וואו עס װערט געשילדערט דער קאַמפּ צװישן דעם אַלטן פאַנאַטישן דור און דער אויפגע? קלערטער יוגנט. (אין 1867 האָט לײבּ בּינשטאָק אַרױסגעגעבּן דעם דאָזיקן

| ראָמאַן אין רוסישער איבּערזעצונג; אין .

אַנײער אויסגעבּעסערטער העבּרעישער אױסגאַבּע אי! ער געדרוקט אין דריטן בּאַנד כון זכּל כּתבי מנדלי מוכר: ספרים", אָדעס, 1912; אִויף יידיש איז ער אַרױס ערשט אין 1923 אין דער א= בּערזעצונג פון בּ. עפּעלבּוים). אין ,האבות והבּניםי, װאָס איז געשריבּן נאָך אין דעם אַמאָליקן מליצהדיקן לשון=קודש און דורכגעדרונגען מיט די שאַרפע טענ: דענצן פון דער השכּלה, איו די איגן. אַרטיקע פּערזענלעכקייט פון דעם אַו= טאָר נאָך ניט אַזוי בּולט. דער גאַנצער כּוח פון זיין אָריגינאַליטעט האָט זיך אַנט: פּלעקט ערשט דאַן, וען ער האָט זיך געװוענדט צוֹ דער שפּראַך פון פאָלק, נעמען שריבּן בּפרט נאָך פּאַר אַ שריפטשטעלער מיט אַזאַ נאָמען אין דער ליטעראַרישער

| איבערגאַנג | חספר זכּרון"):

אין אים.

דעם.

יידיש אין יענער צײַט,.

וועלט, װי אַבּר. האָט שוין דאַן געהאַט,-- דערצו האָט מען געדאַרפט פאַרמאָגן

| אַ בּאַזונדערע גײַסטיקע גבורה און דרייסט.

קייט, אַבֹּר, אַלײן שרײבּט װעגן דעם זײנעם צו דער ידישער שפּראַך (אין זיין אַװטאָבּיאָגראַפיע אין - זאָט קוק איך זיך צו צום לעבּנסשטײגער פון אונזער פאָלק און װיל אים דערצײלן דערנאָך אין דער הײיליקער שפּראַך, אָבּער דער גרעכ= טער טייל פון פאָלק פאַרשטײט דאָך גאָרניט די דאָזיקע שפּראַך און רעדט יידיש. היינט װאָס נוצט דעם שרייבּער

די (גאַנצע מי זיינע און זיין האַרצנס?

בּאַגער, װיבּאַלד ער בּרענגט דעם פאָלק קיין נוצן ניט? די דאָזיקע פראַגע--פאַר וועמען אַרבּעט איך !--האָט מיך ניט גע: לאָזט רוען און מיך געבּראַכט אין גרויס פאַרלעגנהיט,.,. אונזערע שרײבּער, די בּעלי:הלשון... האָבּן געקוקט אויף ייויש פון אױיבּן אַראָפּ און מיט דער גרעסטער פאָראַכטונג,,, דער געדאַנק, אַז שרייבּן* דיק יידיש, װעל איך זיך דערנידעריקן, האָט מיך זײער געפּלאָנט; אָבּער דער חשק נוצן צו בּרענגען האָט גובר גע= ווען די פאַלשע בּושה, און איך האָבּ צו זיך אַליין געזאָגט: זאָל זיין װאָס עס

וויל---איך װעל זיך אָננעמען פאַר דעם - פאַרשטויסענעם יידיש און װעל נוצלעף /

זיין מיין פאָלק". אַזױ האָט זיך אָנגע. הויבּן דער צווייטער פּעריאָד אין אבֹּר, שאַפן, ווען ער האָט אָנגעהױבּן שרײבּן ‏

יידיש אונטער דעם עפּעטער אַוי פֹּאַ=

פּולער און בּאַליבּט געװאָרענעם נאָמען. מענדעלע מוכר:ספרים. דאָס ערשטע װערק אונטער דעם דאָזיקן פּסעװדאָניִם איז געווען דאָס קליינע מענטשעלע, אָדער איין לעבּענס-בעשרייצונג פין יצחק אברהם תּקיף", פאַרעפנטלעכט אין דעם

! דאַמאָלסט נאָר-װאָס (ניט אָן אַבֹּר. און דעם

15 אבּראמאָװיטש שלוםייעקב (מענדעלע מוכריספרים) 16

דערמאָנטן ליפשיצעס ווירקונג געגריג.

| דעטן) חקול מבשר" (1863, מאן 45 --

- 1864 8א, 6) און שפּעטער אײיגיקע מאָל אין אַלץ נייע בּאַאַרבּעטונגען אַרױסגע= געבּן אין בּוכפאָרם (צוערשט אין ווילגע, 6) (/דאָס קליינע מענשעלע" האָט געהאַט זייער גרויס ערפאָלג, אוֹן אַבּר, איז זיך אַלײן מודה, אַז פון דאן אָן אהאָט זיך מיין נשמה בּאַהעפט צו דער יידישער שפּראַך (יהודית) און איך האָבּ זי

פאַרקנסט צו מיר אויף אייבּיק" -- אַבֹּר. האָט זיך דאַמאָלסט געפינען אונטער דער

השפּעה פון דעם פּאָזיטיװיסטיש-נאַטור= (װיסנשאַפּטלעכן גײיסט, װאָס האָט געװועל: טיקט איבּער דער רוסישער אינטעליגענץ /אין די זעכציקער יאָרן, און מיט דעם

צוועק צו דערוועקן אויך בּיי די יידישע.

לעזער אַ אינטערעס צו נאַטורװיסנשאַפט

יהאָט ער בּאַאַרבּעט אין העבּרעיִש די גרויסע.

נאַטורגעשיכטע פון פּראָפּ. לענץ אונטערן טיטל לתּולדות הטבע" {| בּאַנד, װעגן מילכזויגערס---1862, |}, װעגן פייגל---

7, ז{ןן, וועגן אַמפֿיבּיעס און שרצים--

2 גובר זייענדיק מיט גױויס ערפאָלג די אומגעהייערע שװעריקייטן בּיים שאַפן | די געהעריקע העבּרעישע זאָאָלאָגישע | נאָמענקלאַטור און טערמינאָלאָגיע, אָבּער

ווייזט אויס, אַז ער האָט געהאַט בּדעה | אַענלעכע אַרבּעט אַרױסצוגעבּן אויך אין יידיש, װי עס איז צוֹ דרינגען פון זײַן קליין בּיכעלע: װדאָס װוינטשפיני גערל --- װאָס מיט דעם קען איטליכָר מענטש דֶר גרייכן אַלץ װאָס זיין האַרץ ווינשט אונ בַּגערט, אונ קען דורך דעם

ניטצליך זיין זיך אין דער װעלט. דעם.

ספר האָט געשריבּען אין דער דייטשע שפּראַכע הירש ראַטהמאַנן פון רוססלאַנד אונ איז צום ערשטען מאָל געדרוקט אין לייפּציג בּייא בּראַָקהױ1 1864,. הײַנט איז ער איבער געזעצט געװאָרין אין

יודעש דייטש אונ אַרױס גגעבּן גװאָרען - לטובת הכּלל פון מענדעלי מוכר ספרים

-- מאת איש -- דער מחבר פון דעם . | קליינעם מענטשעלע -- בּדפוס החרש של ר' יוסף לעבּענזאָהן" (ואַרשע 1864),.

אין דעם דאָזיקן בּיכעלע געפינען מיר

אַזױ גוט װי גאָרניט פון דער קומענ: דיקער גרויסער עפּאָפּעע זיינער אונטער

דעם אייגענעם טיטל (מיט דער אױסנאַם פון דער מעשה מיט רי שמעלקען און דעם ווינטשפינגערל); פאַרקערט זיינען

דאָ פאַרהאַן שטעלן, װאָס זיינען שפּצי ‏ .

טער אַריין אין זיינע אַנדערע װערק (וי חפישקע דער קרומער", שמסעות בּנימין השלישי"); די דאָזיקע ערשטע אױסגאַבּע פון שוינטשפינגערל" (אַגִב אַגרױיסע בּיבּליאָגראַפישע זעלטנהייט--- אַ פעליקער עקזעמפּלאַר אין בּאַזיץ פון מאַקס װײַנרײַך) האָט געזאָלט דינען אַלס מין פּראָספּעקט פאַר אַ אױסגאַבע

צו פּאָפּולאַריזירן די װיסנשאַפּט צװישן - דעם יידישן עולם; משמעות, אַז אים האָבּן געפעלט די מיטלען דעם דאָ: זיקן פּ;אַן צו פֿאַרװירקלעכן בּכלל האָט אים די ליטעראַרישע אַרבּעט ניט געקענט פאַרזיכערן זיין עקסיסטענץ, און מאַטעריעל פּלאָגט ער זיך דאַן זי ער שװער, טילנדיק דעם טרױעריקן גורל פון די דעמאָלטיקע מחברים-אַליין - אָדער דורך בּאַקאַנטע צו דאַרפן פאַר= שכּרייטן זיינע װערק, װאָס דאָס האָט

מייסטנטײילס ניט געדעקט אַפילו די הוצאות אויף דרוק און פּאַפּיר, אין די

בּריוו צו זיין פריינד בּינשטאַק קלאָגט ער זיך: זאיך האָבּ געהאַלטן אין איין טראַכטן וועגן דעם נוצן פון מיין פאָלק און איך האָבּ פאַרגעסן צו זאָרגן װעגן

מיינע קליינע קינדער, און איצט, װען

עס שטייט פאַר מיר קלאָר מיין גרויסע / פליכט קעגן מיין הויזגעזינד, ווער איך

-

:וז : י אַבראַמ;ָװיטש שלום*יעקב (מענדעלע מוכר-ספרים). 18

פאַרציטערט, זעענדיק, אַז. נאָך אַלע מיי= גע מי און האָרעװאַניע קומט מיף קײ: גער ניט צו הילף". צוליבּ פאַרקויפן זיינע בּיכער קומט אים אָפּט אויס אַפילן אַרומצופאָרן, עֶר זוכט אַזיכערע בֹּאַ5 שעפטיקונג, בּאַמיט זיך וועגן אַ לערער= שטעלע, אָבּער אַ לאַנגע צייט קומט דער. פון גאַרנישט אַרױס. לוט דעם אויפ: טראָג פון דער שחברה מפיצי השכּלה" נעמט ער זיך איבּערזעצן אילאָװאַיסקיס רוסישע געשיכטע פאר אַ האָנאָראַר פון 0 רובּל אַ דרוקבּויגן, אָבּער צוליבּ דער פרייהייט, - װאָס ער האָט זיך דערלויבּט אין דער איבּערזעצונג, ציט די פּאַטףי= אָטישע חברה צוריק די בּאַשטעלונג, און בּלויז די ערשטע 3--4 בּויגן װוערן אַרױסגעגעבּן פון דעט אָדעסער קאָמי. טעט פון חמפיצי השכּלה" (,דברי הימים להרוסים?), אֲבּר, -טראָגט זיך אויך אַרום מיט דעם פּראיעקט אַרױסצוגעבּן אַ ציי: שונג; לכתּחילה האָט ער זי געפּלאַנט,

גען פון דעם טיטל חבּןעמס, וי מיר ווערן עס געװאָר פון זיינעם אַ בּיוו צו פּינשטאָקן פון יאָ. 1867), שפּעטער אָבּער טראַכט ער װעגן אַיידישער צײטונג, פּאָרט צוליבּ דעם אַפולן קיין פּעטער: בּורג (1871), אָבּער ניט קוקנדיק אויף

דער פּראָטעקציע פון די יידישע װאָפי .

ציעלע? קרייזן אין דער רעזידענץ מיט בּאַראָן גינצבּורג בּראש, האָט די רעגי: רונג קיין ערלויבּעניש ניט געגעבּן, און אויך די שפּעטערדיקע השתּדלותן (בּיז 6) זיינע אין דעם ענין זײנען גע: ווען אומזיסט. זיין ליטעראַרישע אַרבּעט אין יידיש הערט דערװײלע ניט אויף. אין 1869 גיט ער אַרױס זיין דראַמע שדיא טאַקסע אָדער דיא בּאַנדע שטאָדטט: בַּעלי טובות" (יִשיטאָמיר; 1872 איבער: געדרוקט אין וילנע, 1884 ערשינען אין

שדה:לבן אין דער רוסישער איבּערזע. צונג פון י"מ פּעטריקאָװסקי, וועלכע

איז אֲבֹּר. ניט געפעלן געווען), די דאָזי= - קע שאַרפע סאַטייע קעגן די קהלס.לייט און רעדלפירער, װאָס ציען אַרױס בי דער אָרעמער מאַסע דעם מאַרך פון די בּיינער, האָט שטאַרק געטראָפן די בּאַר. דיטשעווער פּנל, און אַבּר. איז געצוואו1: גען געװען צו פאַרלאָזן בּאַרדיטשעװ; ער בּאַזעצט זיך מיט זיין פאַמיליע אין זשיטאָמיר, װואו ער גיט אינגיכן אַפּ עקזאַמען אויף ראַבּינער אין דער דאָף: טיקער ראַבּינער-שול {; הגם ער האָט דעם עקזאַמען גוט אױיסגעהאַלטן; אָבּער זיין פּראָבּעדרשה אין דער סינאַגאָגע איז געווען צו ראַדיקאַל, ער האָט קיין ראי בּינער-אַטעסטאַט ניט בּאַקומען (זע ציטי ראָנס זכרונות), און זיין מעמד איז וויי= טער געבּליבּן ניט פאַרזיכערט. צוזאַמען מיט בּינשטאָק, וועלכער איז געווען דאַן ;געלערנטער ייד? בּיים *זשיטאָמירער גובּערנאַטאָר, גיט ער אַרױס 1869 אַ אי. בּערזעצונג פון זשול ווערנס װערק חדער לופט:בּאַלאָן" (ס'איז אגב געװען דאָס ‏ ערשטע נאָר-װאָס ערשינענע װערק פון דער שפּעטער בּאַרימט געװאָרענעם פראַני - צויזישן ראָמאַניסט) און אין אַ יאָר אַרום-- חדער פיש, װאָס האָט איינגעשלונגען. לונה הנביא" (אויסגאַבּע פון חקול מבשר", אָדעס, 1870) --- אַ בּאַשרײבּונג פון הי פיש; פאַרפלאָכטן מיט משכּילישע

-פשטלעך, װאָס װײיזט אָבּער דעם גרויסן

אינטערעס פון אַבּר. צו פאַרשפּרײטן נאַטורװיסנשאַפטלעכע ידיעות צװישן די מאַסן. צו יענער צייט איז שוין אױך פּאַרעפנטלעכט דער ערשטער נוסח פון. ,פישקע דעם קרומען" (זשיטאָמיר 1869)-- אַ קליין בּיכעלע פון אַ 45 זייטלעך אין

- 166,, פון וועלכן עס איז ערשט אין דריטן.

נוסח (דער. צװוייטער -- פון 1876, אין

19 -י אַבראמאָװיטש שלום*יעקב (מענדעלע מוכר-ספרים) יי 20

| בּאַזיץ פון ש. ניגער, איז קיינמאָל ניט הפאַרעפנטלעכט געװאָרן) פון 8 אויט? געװאַקסן דאָס בּוך, װאָס מיר קענען

איצטער (דער פערטער נוסח איז די"

העבּרעישע איבּערדיכטונג אונטערן נאָ: מען חספר הקבּצנים"). אין אַ פּאָר יאָר

| = אַרום שרײבּט ער אָן חדיא קליאַטשע אָדער צער בּעלי

חיים --- אַ מעשה, װאָס האָט זיך פאַרװאַלגערט צװישען דיא כּתבים פון ישראליק דעם משוגע:

נעם" (ווילנע 1873; 1886 איבּערגעזעצט - אין פּוױליש דורך קלעמענס ינאָשאַנ דער רוסישעל איבּערזעצונג פון

| = פאַר | די ערשטע קאַפּיטלען פון דער װקליאַ. טשע" איז דער ט'תסאססם 1891 אָפּגעי שטעלט געװאָרן אויף עטלעכע חדשים).

דער רושם, װאָס די דאָזיקע מערקווער+.

דיקע אַלעגאָריע האָט געמאַכט, איז גע- ווען אוּמגעהײַער שטאַרק,

בּרייט, דאַן אַבֹּר. איבּער דעם ,אוסטאַװ איבּער װאָינסקי פּאָװינאָסט" (זשיטאָמיר 1874), גיט אַרױס די פּאָעמע װדאָס יודעל"-- אַ סיפּור-המעשה אין שירים ע"מ יא

תּנועות מיט אַ מאָטאָ: פצַך יודעל, מ"ן {|

קראַנקער יודעל, דײן לעבּן איז זעהר

אַ טרויעריג לידעל" (2 טייל, װאַרשע 1875

וואו עס װערט אין אַלטמאָרישע גראַ: מען איבּערגעגעבּן די געשיכטע פון יידישן פאָלק זייט מתּן תּורה בּיו מעני דעלסאָנס צייטן. אָפּשאַצנדיק די גרויסע בּאַדײטונג, װאָס עס קען פאַון פאָלק האָבּן אַ גוטע יידישע איבּערדיכטונג פון די תּפילות, גיט אַבֹּר, אַרױס: חזמירות ישראל ליל שבּת ליום שבּת ולמוצאי

שבּת.--שבּתדיקע זמירות פּאַרטייטשט אין.

שירים און גוט דערקלערט, בּכדי איט. ליכער יוד בּעזונדער זאָל פּאַרשטעהען זייער סהייערן ווערט,. וויא שיין זייא

הגעענדערט) און -

און אַבֹּר. פּאָפּולאַריטעט איז אױיסגעװאַקסן זײיער |צוזאַמען מיט בּינשטאָקן זעצט

מענדעלי מוכר ספרים,

זענין אַ גאָטס וואונדער" נושיטאָמיר 1815; אין דער יבּילײ-אױסגאַבּע אַ בּיסל װפּרק שירה, מתורגם:. ללשון יהודית בּשירים חרוזים ושקולים. ע"מ י"א תּנועות עם פתיחה כּתובה בּלה"ק על דבר פרק שירה ות. ועם פּירוש טוב טעם" (זשיטאָמיר 31815 .

אין דער יבּילײ-או'סגאַבּע ניט געענ"

דערט),. ער זעצט דאַן אויך איבּער אין דעמזעלבּיקן סטיל דעם תּהילים (קײינמאָל" ניט געדרוקט געװאָרן און שפֿעטער פאַרלוירן געגאַנגען מיט אַ סך אַנדערצ כּתבים זיינע) און פירט אונטערהאַנדלונגען מיט דער פירמע ראָם פון וילנע װעגן אַ נייער איבּערזעצונג פון חקרבּן מנחה",. אָבּער דערפון איז גאָרנישט אַרױסגעק= . מען (לויט דער מיטטילונג פון דעם פאַרװאַלטער פון דער פירמע ראָם ה' פיגענזאָן -- צוליבּ דעם גרױסן האָנאָראַר, ‏ װאָס אַבֹּר. האָט געפאָ= דערט), אין יאָר 1878 גיט אַבֹּר. אַרױס

הזקיצור מסעות בּנימין השלישי-- דאָס

הייסט דיא נסיעה אָדער אַ רייזע=בע= שרייבּונג פון בּנימין דעם דריטען-- װאָס ער איז אויף זײינע נסיעות פער= ‏ גאַנגען העט ייט אַזש אונטער די הרי חושך, אוני האָט זיך גענוג אָנגעועהעך. אונ אָנגעהערט חידושים שיינע זאַכען, װאָס זייא זיינען אַרױסגעגעבּען געװאָרין אין אַלע שבעים לשונות אוג הײנט אויך אין אונזער לשון -- בּהשתּדלות. - סכר ראשון* (ווילנע, פּאַרלאַג ראָם 1878). יונאָשאַ האָט זיך ספּעציעל אויסגעלערנט ידיש,. כּדי צו איבּערזעצן דאָס דאָויקע מײס: טערװערק אין פּױליש 000808201) 800ש00ץ2, װאַרשע 1885; פון פּו*.

ליש איז עס אױך איבערגעזעצט גע= - װאָרן אין רוסיש, רטשעכיש) נאָך זמסעות בּנימין השלישל"

קאַזאַן 1828, און אין

21 אבּראַמ, װיטש שלוםייעקב (מענדעלע מוכר*ספרים) ‏ . | 92

| איז אין אַבֹּר. שאַפונג געקומען אַ לענ=

גערע הפסקה; ער גיט נאָך אַרױיס זיין יאָרבּיך ,דער ניצליכער קאַלענדאַר פּאַר דיא רוסישע ידן" (תרל"ז און תּרל"ת אין זשיטאָמיר, תּרל"ט און תּר"ם אין ווילנע, תּרמ"ג אין אָדעס), | װאָס האָט אַ ריין בּיבּליאָגראַפישן און שפּראַכלעכן ווערט, אויך קלוח הסוחרים" (ווילנע 1879), אָבּער אַלס בּעלע: טריסט פאַרשװינדט ער אינגאַנצן פון האָריאָנט. ‏ זײן בּיאָגראַף בּינשטאָק שרײיבּט וועגן דעם אגב: /פון יאָר 1877 אַנטשטײען אין לעגן פון ש"י אַבּר., צו װועמען דער גורל איז קײנמאָל ניט געווען איבּעריקס גנעויק, אַזױנע אוכ. שטענדן, װאָס נעמען בּיי אים אָפּ יעדן חשק צו ליטעראַרישער אַרבּעט.. גיט זעלטן פלעגט אֲבֹּר. זיך דעמאָלט קלאָגן אויף זיין מאָראַליש געדריקטן מצב: ,אויפהערן טראַכטן דאָס בּאַטײט אוים= הערן לעבן, און טראַכטן איז פאָר מיר, דאַכט זיך, שוין אוממעגלעך, מיין מוח אין װי בּאַגאָסן מיט בּלײַ און דאָס האַרץ

איז מיר פאַרװאַנדלט אין א שטיין", און

ש. גינזבּורג, דער אַרױסגעבּער פון אַבּר, בּריוו צוֹ בּינשטאָקן, בּאַמערקט: /כאָטש עס זיינען כּמעט 40 יאָר אַריבּער זינט בּינשטאָק האָט געשריבּן זיין אַרטיקל, פונדעסטוועגן איז נאָך אַפּילו איצט ניט | געקומען די צייט צו ריידן אויספירלעך וועגן די אַלע אומשטענדן, װאָס האָבּן אין פאַרלויף פון יאָרן געדריקט אַבֹּר.

- און שיר ניט געמאַכט פון אים אַתֹּל. |

*) מיכאַיל אַבּראַמאָװיטש, געבּ

מיר װעלן נאָר אָנװײזן, אַז אַחוץ װאָס

ער האָט אין יענער צייט פאַרלוירן זיין טאָכטער ראַשעל (אַ יונגע זייער בּאַגאַבּטע

/קינסטלערין), װאָס זיין איינציקער זון*}

איז מחמת פּאַליטישע סיבּות אַרעסטירט און דערנאָך אויף עטלעכע יאַר פאַר=. שיקט געװאָרן, זיינען געװוען נאָך אוי= טערלעכע שווערע אומשטענדן, אויך כאַ= מיליען-אַנגעלעגנהייטן, װאָס האָבּן אים

זייער טיף בּאַריוֹט צוגלייך אי אַלס 'מענטש אי אַלס ייד- און די אַלע צרות, .

װאָס האָבּן זיך נאָכאַנאַנד װי פון דער

(תּוֹכחה געשאָטן אויף אַבֹּר, האָבּן אויף לאַנג פולשטענדיק פּאַראַליױירט זין

שאַפונגס-פעיקייט". צוליבּ זיין מאַטע-

| ריעלער לאַגע נעמט ער אָן די שטעלע

פון אַ פּאַרװאַלטער פון דער תּלמוד= תּורה אין אָדעס, ואו ער בּאַזעצט זיף אין יאָר 1881 די שטעלע האָט אים געגעבּן אַשטיקל בּרויט, אָבּער זי האָט / געפאָדערט פון אים אַ מאַסע צייט, אַךר= בּעט און מי. אויף אים אי געלעגן ניט נאָר די גאַנצע פּעדאַגאָגישע אָנפי= רונג פון דער אַנשטאַלט, נאָר אויך די אַדמיניסטראַטיווע; דערצו נאָך זיינען צוגעקומען די אומאײַנגענעמלעכקײטן מיט די ליבּהאַרציקע גבּאים פון דער תּלמוד-תּורה. אין די בּריוו צו ‏ בּינשטאַקן בּאַקלאָגט ער זיך שטענדיק אויף זיין ,פאַרשאָלטענער שטעלע", װאָס מאַכט פון אים /ממש אַ תּל', װאָס ,פאַר= װאַנדלט אים אין אַ מין קליאַטשע?; חלאָזט אים ניט איבּער אַפילו קיין פרייע.

9, האָט פֿאַרעפנטלעכט אַזאַמלונג שירים אין רוסיש,

פון וועלכצ עטלעכע זיינען איבּערגעזעצט געװען אין יידיש אין ש"ע--ס ,יוד, פּאָלקסבּיבּליאָטעק*

| און אין ,הויזפריינד" {‏ שפּעטער

קומען,. זײינער אַ זון, אַ געװאָגטער

אינגאנצן אװעק פון יידנטום, כּדי אױף דער עלטער צוריק צו. אַװיאטאָר, װאָס איז דער ערשטער אַריבּערגעפלויגן אויף

אַ אַעראָפּלאַן די שטרעקע כערלין --פּעטערבּורג, אין אין 1912 דערהרגעט געװאָרן, אַראָפּפאַלנריק

פון א פּלייאַפּאַראַט,

= / { אַבּראַמאָװיטש שלוםילעקב (מענדעלע מוכריספרים) י ר 24

מינוט זיך צו פאַרנעמען מיט עפּעס אֵנ=

דערשף, די דאָויקע שטעלע האָט ער פאַר? ‏

נומען בּיז די לעצטע טעג פון זיין לעבּן, דאָך רייסט ער װי עס אין אָפּ צײט פאַר ליטעראַרישער אַרבּעט און נאָך

דער סיעריקער הפסקה גיט ער אַרוס.

זיין פינפאַקטיקע דראַמע עדער פּריזיוו"

(פּעטערבּורג 1884, מיט אַ הקדמה, װאָס.

האָט אַ גרויסן אינטערעס פאַר די שטי: מונגען און איבּערלעבּונגען זיינע פון יענער צײט) -. צו דעם פעיעריקן

יובּילײי פון זײַן ליטעראַרישער טעטי=

קײַט. דער דאָזיקער יופּילײי ווערט אין די בּרייטערע יידישע קרײַון כּמעט איני גאַנצן פאַרנאַכלעסיקט (אַחוץ אייניקע יובּילײאַרטיקלען אין דער יידיש:רוסי- שער פּרעסע און אַ בילײ=פאַראַנשטאַלי טונג אין אָדעס, אַראַנזשירט דווקא פון

| די אַסימילאַטאָרישע קרייזן מיט אַבּר,.

פריינד מנשה מרגליות בּראש), אין דער צייט קערט זיך אַבּר. אויך אום צו דער העבּרעיִשער ליטעראַטור; זײַן ערשטע העבּרעישע זאַך אונטער דער אונטער: שריפט מענדעלע מוכר.ספרים איו גע= יװען די דערציילונג זבּסתר רעם" (אין שהיום" 1886, נוּמ. 41 א. װ.), וואו ער שילדערט מיט זיין פיינעם הומאָר די צײט נאָך די פּאַגראָמען. ער שרײבּט אויך אַ ריי אַנדערע זאַכן אין העּרעיש אָדער זעצט איבּער די פריערדיקע פון יידיש און שאַפט כּמעט אַ נײעם העַב. רעישן פּראָזעסטיל--אַ סינטעז פון אַלע אַנטװיקלונגס-פאַזן, װאָס די העבּרעיִשע שפּראַך האָט דורכגעמאַכט בּיז אַהער, ער הערט אָבּער גלײיכצייטיק ניט אויף צו אַרבּעטן אויף זיין גרעסטן װערק-- ;דעם ווינטשפינגערל", וועלכעס ער האָט געשׂעצט זייער הויך (זע זיינע בּריוו צן בּינשטאָקן), און אין ש"ע--ס קיוד, פ"ב" { און || ערשיינען די ערשטע טילן

פון דער דאָזיקער גרויסער עפּאָפּעע. ער טרעט דאַן אויך צו צו דער אוס=. גאַבּע פון װאַלע כּתבים פון מענדעלע מוכר ספרים, אָפּנעדרוקט בּיכערװוייס איינס נאָך דאָס אַנדערע", פון װעלכער עס זיינען אַרוֹיס בּלויז. צװיי ביכער: חפישקע דער קוומער" און חדי קליאַט. שע" (אָדעס 1888), װאָס װוערן מיט בֹאַ= גײַסטערונג אויפגענומען פון דער דע מאָלט נאָר=װאָס אויפגעקומענער יידישער קריטיק (רוד פּרישמאַן, אין װהון? פריינד" {|, שפּעטער איבּערגעדרוקט אין פּרישמאַנס , שריפטען?, |||; רבּי קצין אין ש"ע--ס זיוד, מ"ב" |ן); װי. אַ דיסאָנאַנס צו די דאָזיקע בּאַנײַסטער. טע שטימען קלינגט דער פּאַמפלעט אויף אַדֹּר. פון דעם פּסעװדאָנים צדוק פרן? מעס (י. לערנער?) אין זמ"ב /דער קליינער וועקער", אָדעס 1890. אין דעם ,הויזפריינד דרוקט אֲבֹּר, אויך אָפ זאַ נאַכט אין צרות" (אַ קאַפּיטל פון שווינטשפינגערל" --- 1894), ,די אַלטע מעשה" (1895 { אין העבּרעיִש ערשינען נאָך פריער אונטערן טיטל חלא נחת . בּיעקב", אויף רוסיש איבּערגעז. אין ז/3"8 פזססטןעצהצם 1900),. אין די העברעישע דערציילונגען זייגע פון די נײַנציקער יאָרן (ווי למשל, חכּימי הרעשי ---פרעמדע איבּערזעצונג אין יידיש אין יאָרבּוך חפּראָגרעס", װאַרשע 1904) שיל: דערט שוין אַבֹּר. ניט נאָר דעם אַלטן דור, נאָר אויך די נייע פּאַרשױנען פון דער יידישער גאַס, חובבי-ציון, לאומיים, בּעלי:תּשובהניקעס, בּכלל אָבּער װערן

דאָ איבּערגעחזרט די אַלטע מאָטיון

זיינע: צום רעש פון חיבּת:ציון מיט די קאַלאָניעס פאַרהאַלט ער זיך מיט דעם אײגענעם סקעפּטיציום װי צו דעם השכּלה-טומל, צוליב דעם אונטערגאַנג פון די יידישע פּעריאָדישע אױסגאַבּן .

8

25 - צבּראַמאָװיטש שלוסייעקב (מענדעלע מוכריספרים) 96

אין רוסלאַנד קומט אַ{יעריקע הפסקה אין אַבֹּר, ליטעראַרישער טעטיקייט אויף יידיש, וועלכע הײבּט ויך איבּעראַנײַס אָן ערשט מיט דעם איפקומען פון חדעם יוד" אונטער דער רעדאַקציע פון זײַן נאָענטן פריינד י. ח. ראַבניצק.

אין חיוד" פאַרעפנטלעכט אַבֹּר. זײַן גרעי .

סערע אַװטאָבּיאָגראַפישע דערציילונג חשלמה ר'י חיים'ס" (1899, נומ. 1--19), חספר הִבֹּהמוֹת --- מעשיות פון בּהמוֹת, אַלערלײ מיני בּעשעפעניש און אַלסדינג, װאָס פאַרלויפט זיך אין זײיער עולם" (1902, נומ. 26 --- 29), קישראליק דער משוגענער פערפליהט אין די הויכע עולמות" (אַ מין המשך צו דער חקליאַט: שע", 1902 בומ. 41 --- 52, אין רוסיש איבּערגעזעצט אין פיאעטהסזסאנם .קמט פּט"ב, תּרס"ג). ער בּאַטײליקט זיך אויך אין בּאַדערס חיוד, פיקי, וואו ער דרוקט אָפּ אאַסגילה צו יודישע צרות" (פרײ

נאָך ל., פּינסקערס אאַװטאָעמאַנציפּאַציע?,.

תּרנ"ט), חקרבּנות" (תר"ס), אאַ פר"ה. מאָרגען אין גלופּס/" (תרס"ג); אין זמ"בּ חהילף", 1903 --- ,די ענטדעקונג פון װאָהלין", ‏ אין צפריינד" און זײן מאָנאַטלעכן זשורנאַל /דאָט לעבּען" - ווײטערע קאַפּיטלען פון אװויגטשפינ- גערל", אויך ,די האָהר", חספר הגלגולים" א. אַנד, אין 1905 אונטערן שװערן איינ. דרוק פון די אָקטאָבער.פּאָגראָמען בּאַ.

זעצט זיך אַבֹּר. אין זשענעווע, וואו ער פֿאַרבּרענגט 2 יאָר, אויף דאָס ניי בּאַי.

אַרבּעטנדיק זיינע װערק צו אַ נײער פולשטענדיקער אױסגאַבּע אין יידיש און העבּרעיש אין צואַמענװאַנג מיט זיין סליעריקן יבּילײ, אָבֹּער דער ,װער

היובל", װאָס האָט אַרױסגעגעבּן (כ"ת

סבת תרס"ו) אַ ספּעציעלן קוליקורא

וועגן דער דאָזיקער אױסגאַבּע, האָט גע: - | האָט בּיכולת ‏ אָפּצודרוקן בּלויז צוויי.

בּענד--איינעם אין יידיש (/דאָס קליינע מענשעלי* און אפישקע דער קרומער", פּראַכט:אױסגאַבּע, אָדעס, תרס"ז) און איינעם אין העבּרעיִש. אַ גרויסער שטער פאַר דער יידישער אױסגאַבּע פון זיינצ. וערק איז געווען דאָס, װאָס דער אַמע ריקאַנער פאַרלאַג עהיבּרו פּאָבּלישינג קאָ" האָט אויף אַ אומגעזעצלעכן אופן אָן דער ערלױבּעניש פון אַװֹטאָר אָפ. געדרוקט כּמעט אַלע זיינע שריפטן אין 2 בּיכער ‏ און זיי פאַרשפּרײט איבער דער גאַנצער װועלט. 1909 בּאַזוכט אַבּר, אייניקע גרויסע יידישע שטעט, און דער דאָזיקער בּאַזוך װוערט פאַרװאַנדלט אין אַן אמת טריומףיצוג; טויזנטער מענטשן האָבּן אים מיט דער גרעסטער בּאַגײַ. סטערונג בּאַגעגנט און אויפגענומען אויף דעם גאַנצן װעג פון זײן נסיעה. און אין דעצעמבּער 1910 איז געפייערט געװאָרן זײַן 75ײיעריקער װבּילײ, און אַלע יידישעי קרייזן האָבּן אָנטײל גענו- מען אין דעם דאָיקן גרויסן יוםיטוב פון אונזער ליטעראַטור; הונדערטער און טויונטער טעלעגראַמען פון אַלע עקן וועלט האָבּן אין דעם טאָג בּאַגריסט דעם גרעסטן ײדישן שריפטשטעלער, ידעם זיידן פון דער יידישער ליטערא= טור", דאַן איז אויך אַרױס אין דעם פּאַרלאַג חמענדעלע?" (געגריגדעט פון / די פֿאַרלעגער ש. שרעבערק און ‏ לידסקי) אַלע זיינע װערק אין ײדיש, צום טײל אויף דאָס נײ בּאַאַרבּעטע, װי אױך ערשט איבּערגעזעצטע פון העברעיש, אין 17 בּענד, אַחוצדעם זײי ‏ נען בי דער געלעגנהייט ער שיגען אַר: טיקלען װעגן דעם יבּילאַר אין דער גאַנצער ײדישער פּרעסע. אויך נאָך דעם יִבִּילֵיי האָט דער גרײז:גרויעף ‏ שריפטשטעלער ניט אָפּגעטראָטן פון זיין אַרבּעטטיטיש. ער האָט פּאַרעפנטלעכט

27 ט ‏ 0 = אַבּראַמאָװיטש שלוםייעקב (מענדעלע מוכריספרים) - : 28 |

| נאָך עטלעכע נײַע קאַפּיטלען פון זיין אומפאַרענדיקט געבּליבּענעם אַװטאָבּיאָי -גראַפישן בּוך העבּרעיִש און יידיש--,פריינד", יובּיליי. | בּײַלאַגע 1912, עמאָמענט" א. אַנד.), האָט אינגאַנצן חאבות והבּנים", האָט צואַמען מיט זײ: נע נאָענטע פריינד בּיאַליק און ראַב:

ניצקי געאַרבּעט אויף דער פאַרטייטשונג פון תּנך אין יידיש (אַרױיס בּלוז ספר בּראשית ‏

חפונם חומש" דורך בּא"ר, פאַרלאַג חמוריה", אָדעס 1913) און האָט זיך אַרומגעטראָגן מיט פּלענער װעגן אַ סעריע בּילדער פון יידישן לעבְּן און פון יידישע יום-טובים (פון זי בּאַװיזן אָנצושרײבּן נאָר די קליינע סקיצע חיום השבּת"),, איבּעראַרבּעטן זײַנע אַלטע אַרטיקלען, װאָס זיינען געװען צע-

| | שפּרײט אין. פאַרשיידענע פּעריאָדישע

אויסגאַבּן, און אַפילו זײַן גרויסע אַר.

-בּעט עתּולדות הטבע". אָבּער די טיפע ‏

עלטער האָט אים שוין ניט געלאָזט די

דאָזיקע פּלענער צו בּאַװערן. די לעצטע

פאַרעפנטלעכטע זאַכן זיינע, אויף וויפיל ס'איז אונז בּאַקאַנט, זיינען די קאַפּיט.

לען חזכרונות" אין דער קיודישער וועלטײ 5, און אין אָדעסער זאַמלבּוך זאונ.

טערוועגס", װאָס איז אַרױס בּאַלד נאָך | דער מערץ?רעװאָלוציע אין רוסלאַנד, וועלכע האָט אַראָפּגענומען דעם פאַר.

-בּאָט אויף דעם יידישן געדרוקטן װאָרט . אין דער געוועזענער צאַרישער אימי

| פעריע. די רעװאָלוציע האָט אַבֹּר,, דעם אַלטן קעמפער פאַר די בּרייטע יידישע -פאָלקסמאַסן,

סונגען צו

צוזאַמענפאָר פון די יידישע אַרטיסטן {פאַרעפנטלעכט אין אדעם אידישן אַר?

קשלמה ר' חיימס" (אין

|איבּערגעאַרבּעט זיין /

שטאַרק אויפגעמונטערט,. װי דאָס איז צו זען פון זיינע בּאַגרײ . דער 20יעריקער לִבִּילי= -פייערונג פון .אבּונד" און צו דעם ערשטן

רישער טעטיקײט,

טיסט", | כאַרקאָװו, 8 דאָס זיינען. לעצטע פאַקטן פון דעם רײכן צרומטגארן לעבּן פון אונוער גרויסן.

שריפטשטעלער, שבּת כ"ג כּסלוו תּרע"ח

איז ער געשטאַרבּן אין דעם ידישן אָדעסער שפּיטאָל, אַרויסרופנדיק אַן אַלגעמײנעם טרויער אין דער גאַנצעף / יידישער װעלט, װעלכער אין געקומען /

| צום אויסדרוק אין אָן אַ שיר נעקראָלאָג. -

אַרטיקלען אין דער ײדישער פּרעסע. פון אַלע שפּראַכן און אין געדענק-פאַר.

זאַמלונגען אין אַלע ערטער פון יידישן . ישוב. און אויך שפּעטער אין דעם צו= ריקקער פון זײַן יאָרצײט װערט געפיַ= - ערט דער אָנדענק פון דעם שאַפער פון אונזער נײער ליטעראַטור אין ביידע

שפּראַכן.

אין דער יידישער. ליטעראַטור . פאַר. נעמט אַבֹּר, דעם ערשטן אָרט. ער איז

ניט נאָר דער גרויסער אָריגינעלער

יידישער שויפטשטעלער, װאָס האָט גע= שעפּט פון די טיפסטע קװאַלן -- פון . דעם פאָלקסלעבּן און דער פאָלקסקול= / טור און דער נאַטור; ער איז בּכלל דער ערשטער גרויסער קינסטלער אין ‏ יידיש. אויף וויפיל עס האָט עקסיסטלרט אַ יידישע' ליטעראַטור פאַר אבּר,, האָט זי, מיט אומבּאַדײטנדיקע אויסנאַמען, - געהאַט דערהויפּט רעליגיעזע אָדער די

| דאַקטישע צוועקן. אַבּרי, הגם ער האָט

אויך געװאָלט דורכפירן געוויסע טעב. ‏ דענצן, האָט ער דאָך אָבּער די דאָזיקע טענדענצן פון זיין דור סוף-כּל-סוף גובר געװוען און האָט די יידישע ליטעראַטור

פון איר פּרימיטיוון צושטאַנד אויפגע* . הױיבּן אויף אַ הויכער מדרגה פון רײין -

קינסטלערישן שאַפּן, ניט גלייך האָט

ער די דאָזיקע מדרגה דערגרייכט. אין

דעם ערשטן פּעריאָד פון זיין ליטעראַש. ווען ער איז דער

/29 | אַבּראַמאָװיטש שלום*יעקב (מענדעלע מוכריספרים) ‏ - 30

עיקר קריטיקער=פּובּליציסט (ײמשפּט

שלום", אעין משפּט"), און פּאָפּולאַריזאַף

טאָר פון נאַטורװיסנשאַפט (,תולדות הטבע", ,דער פישי, דער ערשטער נוסח פון שװוינטשפינגערל" א, אַנד.),. געפינט ער זיך נאָך אונטער דער השפּעה פוֹן די השכּלה-שטרעבּונגען: ער פירט אַ קאַמפּ פיט די חמורדי אור", מיטן פאַנאַטיזם, מיט חסידים און חסידות און פּריידיגט דעם נוצן פון דער לאַנדשפּראַך און פון װוויסנשאַפּטן,. דער דאַזיקער גײַסט פון דער השכּלהיבּאַװעגונג הערשט נאָך

אויך אין בּעלעטריסטישן װוערק חהאבות.

והבּנים? און קומט נאָך צום אויסזרוק אַפילו אין מאַנכֶע. פון זיינע שפּעטערע יידישע װערק. אָבּער דער געזונטער רעאליזם, װאָס איז אַזוֹי כאַראַקטערי סטיש פאַר אים, לאָזט זיך שוין הערן אויך אין די דאָזיקע ערשטע אַרבּעטן זינע. די סיבּות פון דער ידישער אָרעמקייט און גויט בּאַגרײַפט ער שוין

פון אָנהײבּ אָן אַ סך טיפער װי זייבנף

צייט:חברים די משכּילים, װאָס האָבּן אַלע צרות פון דעם ידישן לעבּן דער.: קלערט דורך דער פינסטערקײט און אומגעבּילדעטקייט פון דער ידישער -(מאַסע,. שוין אין ,קליין מענטשעלע"

און נאָך בּולטער אין אדער טאַקסע""

װײיזט אונז אֲבֹּר. די אגעװײניקסטע = סאָציאַלע ‏ אומגערעכטיקייטן פון דעם ייז'ישן לעבּן; אָבּער צוגלייך מיט דער אינעװײניקסטער אומגערעכטיקייט פאַר, זעט ניט אֲבֹּר. אויך די אױסנװײניקסטע רעכטלאָזיקײט, און אין חדער קליאַטשע", זואו עס לאָזט זיך שוין דערקענען דע" | ערשטער גלענצנדער ידישער נאַטור=

שילדערער, וועלכע איז אָבּער מער אן אַפּאָלאָגעטיש-פּובּליציסטיש װערק, וי אַ ריין קינסטלעריש, לאַכט אַבֹּר. ביטער

אויס די קורצזיכטיקע תּורה פון זײינע |

רבּיים, װאָס די עלעמענטאַרסטע מענטש. לעכע רעכט מאַכן זײ אָפּהענגיק פון חהשכּלה", פון בּילדונג; און פּונקט װי ,די טאַקסע" האָט אַריינגעפירט אין אוג" זער ליטעראַטור דעם סאָציאַלן מאָמענט, אַזױ איז חדי קליאַטשע" אַן אויסדרוק

פון דעם אויפגעװאַכטן נאַציאָנאַלן בּאַ

וואוסטזיין, ‏ װאָס בּעט שוין ניט אום רחמנות, נאָר פאָדערט שטאָלץ---רעכט, אָנהײבּנדיק פון שמסעות בּנימין השלישי דערווייטערט זיך אַבּר. אַלץ מער און מער פון דעם צײטגײַסט, װאָס

האָט אים געמאַכט פאַר אַ פּובּליציסט

און מאָראַליסט; ער קומט אַלץ נעעני טער צו זיין ריין קינסטלערישן בּאַרוף און װערט דער בּאַדײטנדסטער שילדע. רער פון דער ידישער פאַרצייטיקער

(װעלט; ער דרינגט אריין אין די טיפ.

סטע טיפענישן פון דעם ידישן לעבּן פאַר דעם גרויסן איבּערבּראָך איגמיטן

| פון פאַרגאַנגענעם. יר"ה און גיט אונז

פון דעם דאָזיקן לעבּן אַן איבּערראַשנ= דיק טריי בּילד. ער מֿאָלט דערהויפט

דעם כּללײידן, דעם טיפּ, ניט דעם

יחיד. פּאָרנדיק אין זיין וועגעלע איבער די יידישע שטעט און שטעטלעך, שיל. דערט מעגדעלע מוכר=ספרים ראָס לעבּן פון דִי קאַבּצאַנסקער, -טוגעיאַדאָויקער, גלופּסקער תּושבים --- זייער אומגעלומ: פּערט, משונחויק, דערשלאָגן לעבּן, װאָס זיין אונטערגרוגד אוז דער שרעק. לעכער ײדישער דלות. אין יפישקע דעם קרומען" גיט ער אונז אַ בּילד פון דעם ײדישן בּעטלערישן לעבּן; אָדּער אין אכתן איז אפישקע דער קרומער" בּלויז אַ משל צו דער יידישער אָרעמ. קיט בּכלל; עו מאָלט אונז אין דעם

דאָזיקן װערק דעם ידישן כּלל אין

דער געשטאַלט פון אַ מחנה בעטלערס און שלעפּערס (,כל ישראל אײן קבּצן");

31 | אבראמאָװיטש שלום?יעקב (מענדעלע מוכר-ספרים) יכ 32

ניט אוֹמזיסט שװעבּט שטענדיק פֿאַר

זיינע אויגן חדי אַלטע גרויסע טאָרבּע".

און ניט אומזיסט דאַכט זיך אים צייטן= ווייז, אַז הינטער איטלעכן יידן שטייען

כּיתות מלאכים און זאָגן: קװאַקסט, שפּראָצט, קבּצנים, װי גראָז און קראי

פּעװע; גײט, יײדישע קינדער, און שלעפּט זיך אַרום אין די הייזער". אויפן בּאָדן פון קאַבּצאַנסק, אָפּנעריסן פון דער גרויסער װעלט, װאַקסן אויס די דאָן : קיכאָטן, יענע אומגעלומפּערטע קליינשטעטלדיקע בנימין השלישיס, װאָס לאָזן זיך אין דער װעלט אַרײן אָן אַװעג און אויך אָן אַ ציל דער קאַבּצאַנסקער תּושב, װאָס מון זיך אפ

זאָגן פון עולם-הוה, לעבּט אין דער. וועלט פון פאַנטאַזיעס, די עולמות פון .

קבּלה און זוהר װערן פאַר אים אַנאַי

טירלעכע זאַך, און אין חווינטשפינגערל".

שילדערט אונז אַבֹּר, די זיסע טרייסט,

װאָס דער ייד געפינט אין אונזער אַלטן.

גײַסטיקן עבר, פאַרגעסנדיק זיין טרןל. עריק לעבּן בי אַ בּלאַט גמרא, בי אַשטיקל זוהר. אַבֹּר. לאַכט אויס די אומגעלומפּערטע ערשיינונגען אין דעם לעבּן פון פאָלק ישראל, אָבּער זין געלעכטער איו אַ ביטער געלעכטערן דורך זיין אומפאַרגלײכלעכן גאַליקן - הומאָר רייסט זיך דורך אַ גרויס רחמנות און אַ טיפע ליבּשאַפט צו דעם מורא: דיקן עלנט פון זיין אומה. דעם דיכטער ווערט ענג אין די די אמות פון קאַבּ.

צאַנסק מיט זיינע אומגליקלעכע דער

שלאָגענע תּושבים, ער רייסט זיך אויפן

שויס פון דער נאַטור. און אוֹיך אין :

דעם װייזט זיך אַרֹױס איינער פון די גרונדשטריכן פון זיין שאַפן; אבּר. האָבּן מיר צו פאַרדאַנקען די ערשטע רײנע און אמת קינסטלערלשע נאַטור-שילדע= || רונגען אין דער יידישער ליטעראַטור;

- פיצירט,

די גאַנצע נאַטור קריגט בּיי אים אַ יידיש . פּנים, ער מאָלט זי אין רײן יידישע פאָלקסטימלעכע בּילדער און מעטאַפאָרן; דערבּיי ‏ צײיכענען זיך זײנע נאַטור= פּייזאַזשן אויס דורך זייער קלאַסישער אײינפאַכקײט און זעלטענער בּילדלעכ. קייט. דורך זיינע נאַטור:-שילדערונגען, אין דער יידישער ליטעראַטור אפשר נאָך פון קיינעם ניט אַריבּערגעשטיגענע

האָט אבֹּר. געוויון, אַז די יידישע שפּראַך

פאַרמאָגט אַזעלכע אויסדרוק. מיטלען . פאַר דער שטומער לעבּעדיקער נאַטור; פון וועלכע מ'האָט פאַר אים אַפילו ניט געחלומט. און אויך אין דעם פּרט פון. נאַטור: שילדערונג איז זיין השפּעה אויף

דער יידישער ליטעראַטו געװוען זייעף

שטאַרק, גרויס אָן אַ שיר אין אַבֹּר. בּאַדײיטונג פאַר דער יידישער ליטעראַ= טור-שפּראַך, פאַר דעם, װאָס בּיאַליק

האָט אָנגערופן שנוסח" און װאָס מענדעלע +

האָט אונז דער ערשטער געגעבּן. ,ער איז דער ערשטער, װאָס האָט געהאַט ליבּע און אַכטונג צו דעם יידישן װאָרט,

און האָט עס געהאַלטן אוֹן ערצויגן

ריין; ‏ נישט גערמאַניזירט, נישט רוֹסי- נישט אַכּילן אײראָפּעיִזירט; און ער איז דעויבּער דער ערשטער װאָס האָט אַ יידישן סטיל בּאַשאַפן, זיין אינדיווידועל-יידישן סטיל, אַזױי רעדט

|מענדעלע אויף דעם לשון פון זיין פאָלק. .

און רעדט ער העבּרעיש, װי ער מײנט --- צוליבּ דער אײבּיקײט, אָן וועלכער ער װיל אוֹן האָט דאָס רעכט זיך צו

קלאַמערן, שרייבּט ער יידיש-העבּרעיְש.

אַזױ װאָלט דאָס פאָלק גערעדט, װען. עס װאָלט גערעדט העבּרעיש" (י לי פּרץ). דער קולט פּאַר דער שפּראַך בּאַי מערקט זיך ביי אֲבֹּר. נאָך אין זיינע

ערשטע װערק, און מיט יעדן נײיעם

ווערק װערט דער דאָזיקער קולט אַלץ

33

מער קלאָר פאַר אים, דאָס אױסקלײבּן.

ד; װערטער װערט אַלץ שטרענגער, דער ריטמוס פוֹן דער יידישער שפּראַך אַלץ מער אָפּגעהיט. געבּוירן אין דער

ליטע, געלעבּט לאַנג אין װאָלין און .

דרוםירוסלאַנד, געבּענטשט מיט אַ מערק? װערדיקן שפּראַך:אינסטינקט, האָט ער (געשאַפן דעם יידישן קלאַסישן פּראָוע. הסטיל אויפן גרונד פון אונזערע הױיפּט. דיאַלעקטן, אויסנוצנדיק אין אַ בּרייטער מאָס די שפּראַך:אוצרות פון דער אַלטער יידישער פאָלקס:ליטעראַטור, | אין יידיש זײנען אַלע װערק פון אַבֹּר. אַרױס אין 20 בּענד אין פאַרלאָג ,מענדעלע": 1 בּיאָגיאַפיע (פון י+ ח. רצבניצקי), די אַלטע

| מעשה, ספר הבּהמות, ספר הגלגולים ; 11 שלמה רבּ חײם'סן 111 די קליאטשע; /ן יודעל; 4 די טאַקסע, די ענטדעקונג פון װאָהלין,

אַ שטאָט אין מזרחשװאַנט; 1/ דאָס קלינע מענ. שעלע { 11ע דאָס װינשפינגעריל; 1 בעמק הבכא (2טער טייל פון , װינשפינגעריל") { 156 דער פּריזיװ, א גראָהע האָר 24 מסעות בנימין השלישי, שם ויפת אין װאגאָן (איבּערז. פון מ. אָלגין); 261 פישקע דער קרומערן |21 דער לופּט2נאַלאָן, א סגולה צו יודישע צרות; 4111 פּרק שירה; /261 שבּת און יוֹם2טוב : חג האסיף, דער חילוף, שבת, זמירות ישראל, דער פיש; 26 אין דער ישיבה ש? מעלה און אין וער ישיבה של מטה (איבּערגעז. פון אָלגין), די נערפים; 2601 אין אַ שטורים2צײט, ‏ צוריק אַהײם (איבּערגעזיאָלגין) ; 266011 קריטיק איבּער מענדעלע מוכר ספרים; /26011 עלטערן און קינדער; 261 מײן לענן: (נײע 14 קאפּיטלען פון , שלמה רב װײם'ס", װאָס דערפירן די זאָזיקע אַװטאָבּיאָגראַפיע פון אַבֹּר. בִּיז זיינע לערניאָרן אין סלוצק), פון מיין

ספר הזכרונות (איבּערג. פון העֹבֵר. ב. עפלבוים,.

הגם עס איז דאָ מענדעלעס אַן אייגענע איבער2 דיכטונג דערפון, , יוד. װעלט,, 1915 }--אַגעש לעגנהײט צו פאַרגלײכן, װי זעט אױס דאָס

יידיש בּײי מענדעלען לגבּי א פרעמדער איבּערשט ‏

זעצונג),, שטריכען צו מיין בּיאָבּראַפיע (איבערג, דורך ב. עפּלבױם פון סאָקאָלאָװס ,ספר זכּרון"

זיז )126--117‏ 268 זכרונות װעגען מענדעלען (1922 גאָך ניט ערשינען) { אלס 2621 ב. קומט /

פון מײַן לעבּן.

שלום-יעקב אבּראַמאָװיטש (מענדעלע מוכריספרים). | 34

2 ,,מענדעלעס יובּילעאום2אַלבּים? מיט אַן ארש. ט'קל איבּער אִבֹּר, פון ידידיה מרגלית.- אַ אָפש שאַצונג פון דער דאָזיקער אומבּאפריזיקנדיקער מענדעלע?2אויסגאבּע, ‏ אָן סדר און רעדאקציע, אָן אָנװײזונג פון די איבּערזעצער, האָט געגעבּן א. ירחי אין ,דעם פּנקס?, 1912. פון אייגצלנע/ אױסגאַבּן איז צו פאַרצײכענען די שול2אויסנאַבּן פון דער , קולטורליגע" ווארשע --,, מסעות בנימין השלישי? און ,דאָס קעלבּל? (אילוסטרירט פון יוסף טשיקאָװ), װי אויך די אױיסגאבּע אין

ראַטגרוסלאנד פון דער ,קליאַטשע? און פוןָ /

,מאַסאָעס בּיניאָמען האַשלישי? (מאָסקװע 1918, 0). | |

אין ה עבּרעיש: כֹּל כתבי מנדלי מיכר= ספרים, הוצאת ,ועז' היוכל", אָדעס 1912, 3 בּענד, 1 ספֿר הקבּצנים, בּעמק הבכא; 11 ארטיקל פון דוד פרישמאַן (דער זעלבער װאָס אין דער ידיש. שער אױסגאַבּע), סוסתי, מסעות בּנימין השלישי, בּימים ההם; 111 מנדלי ושלשת הכרכים -- מאת ח, נ, בּיאַלִיק, בּסתר רעם, לֹא נחת בּיעקב, שם ויפת בּעגלה, בימי הרעש, בישיבה של מעלה וכישיבה של מטה, הנשרפים, חנ האסיף, מאת חנוכּה ? התמורה, השערה, ליום השבּת, ספה הכהמות;: ענלתו של תּוספות יום טוב, לקירות סופ נושא ספרים, האבות והבּנים, די דריטע אויפלאַגע (בערלין תּרפּ"ב) איז אין 7 בּיכעף פון װעלכע דאָס 7טע איז װעגן אִבֹּר,

אין רוסיש האָט דער פארלאג -400806 110661/81 18סצוצוסו אונטערגענומען די אויס= גאבּע פון אֲבר.--ס װערק, פון װעלכע עס איך. ערשינען בּלויז 288ם גחתסת מם (איבערגעז. פון י, פּינוס און א, דערמאַן, מיט אַן איכּערזעצטן אַר= טיקל פון ד"ר עליאַשעװ אַלס אַרײנפיר, מאָסקװע 2 די אויסגאַבּע האָט ממשיך געווען דער פאַר= לאג פון ל, סטאָליאַר, װאו ס'איז ערשינען 24 (אבערג, פון י. פּינוס, אונטער דעף ‏ רעד. פון ש. װערמעל, מאָסקװע, 1913) אוך / 2008 6041044 (?); א איגערזעצונג פון ,פישקע? איז אױױיך געדרוקט געװען אין -606

.2402 164428 1902, אַחוצדעם זײַנען איבּערגעז,;

10831668 416 (פון ד, יפה, אין -סאנת .קמת פאאטעס? תרס"ב), 2008 חע פאטס (אין זשורנאל עאבּק2 1809), 068168/8 חמת פם. און וטחטחמקס?סן! (אין 8064049 1901), א. אַנד. (זע אויך אױבּן). |

פארהאן אויך איבּערזעצונגען פון אבֹּר, אין אַנדערע שפּראַכן ! ,די קליאַטשע" איז געדרוקט

)2( | |

25 | = שלום יעקב אבּראַמאָװיטש (מענדעלע מוכריספרים) | | 36

געווען אין דער ענגלישער אָפּטײלונג פון דעף צייטונג ,די יידישע װעלט" און אין דעם דײַטשן 12, אין בּוכפאָרם איז ארויס ,פישקע

דער קרומער" אין בערלינער , העליקאָן?פערלאג" -

מיט 16 קונסטבלעטער פון מאַרקוס מאַרקוס= שאַליט, ‏ פראגמענטן פון אַבֹּר, זיינען אויך דאָ אין די אַגטאָלאָגיעס פון זלאָציסטי (דײטש), בּלומענפעלד און פלעג (פראנצייזיש), העלענע פראַנק (ענגליש), רעזניק (שפּאַניש) (זע אױך רעניסטער), |

די ליטעראַטור װעגן אַבּר, איז לפיגערך זייער רייך, אָבּער נאָך ניט רעגיסטרירט, אאָנהײבּ צו דער דאָזיקער רעניסטראַציע איז געמאַכט אין דער , בּיכערװעלט", קיעװ, 1019 נ, 1, באַ2 זונדערע אויסגאבן װעגן אִבֹּר, , קריטיק איבער מענדעלע מוכר ספרים"--17טער ב. פון זײַנע אַלע װערק מיט ארטיקלען פון דוד פרישמאן, בּעלטמחשבות, ש. ניגער, ה. נ. בּיאַליק, יעקב פיכמאן, ד"ר א. מוקדוני (װעגן די צװײ דראַי מען אַבֹּר.--ס ,די טאַקסע? און ,דער פּריזיו", די ערשטע אויפגעפירט צו זיין יובילײיפײערונג אין מאַנטשעסטער, די צװייטע צו זײַן יבִּילֵייש פייערונג אין אָדעס און נאָך זין טױט -- אין ווילנע און אין דער אַראַנזשירונג פון ב. גאָרין -- אין ניושאָרק), שלוםגעליכם און א, רייזען; ,מענדעלי מוכר ספרים", צו זײַן 15קיעריקען | יובּילעאום, רעדאגירט ש. ראָזענפעלד, אויסגאַבּע ,דער פריינד", װאַרשע 1910, מיט אַרטיקלען פון י, ל, פּרץ, י. ח, ראַבניצקי (לעבּנסבּאַשרײב בּונג פון אֲבֹּר,, איבּערגעדרוקט אין ב, | פון אלע װערק), שלום אש, א, װײטער, ד. אײנ2 האָרן, בּעל-מחשבות, ד"ר א, מוקדוני (דאָס זעלגע אין בּ. ,קייטיק?), ח. נ, בּיאַליק (דאָס= זעלבע אין ב. ,קריטיק'), ה. ד, נאָמבערג (, מענדעלי און די יודישע שפּראך?), ח, טשע= מערינסקי (, יודישע גראַמאַטיק בּיי מענדעלי'ץ"), ש, ראָזענפעלד, און מיט 4 פּאָרטרעטן; נח פּרילוצקי----, שלום יעקב אבּראַמאָװיטש", , נייער מאַרלאַג*, װאַרשע 1920 1 זי רײיזען--, דאָס לעבּן פון מענדעלע מוכריספרים? (פאַר קינדער), װילנע תרע"ח; ז, שניאור---,פון דעם זידגס קװאל", , כּללבּיבּליאָטעק",, בּערלין 1922 -- בּעל-מחשבות ,שויפטען* }| ז"ז 69-25, 111 ז"ז 230--158 ש. ניגער, , װעגן יידישע שרייבּער" { ז"ן /-- 67 (מיט סטיליסטישע ענדערונגען איבּערגעדרוקט פון בּ. ,קריטיק"), ,א בּלאט מענדעלע"? (װעגן

די פיר נוסחאות פון ,פישקע דער קרומער"), ‏

זמ"בּ, , קונסטרינג" 11; ד"ר מ. פּינעס, די געשיכטע פֿון דעױ יוד. ליטעראַטור { ז"ז 157-- 8 ענטין, צוקונפט" 1906 ן--1ׂ; זרובּבל, זמ" ,יגעגדטשטימע", ווילגע 7, נ. אויסלענדער, די גרונדשטריכן פון יידישן רעאַליזם? זיז 49--173 י. דאָבּרושין, , געדאַנקענש גאַנג", זיז 27--47; משה נאדיר , װעגען ביכער און טעאַטער", זיז 11--116 ד"ר . גרינפעלד, ,דער אידעען2גאַנג פון דער אידישער ליטעראַ= טור? (ניט פאַרענדיקט), זמ"ב , שריפטען", ניו= יאָרק, זומער 1919, ז"ז 16 -- 25 משה גראָס, הקדמה צו דער אױסנאַבּע פון פראַגמענטן אויס אַבֹּר.--ס װערק , פינף גפטרים", פאַרלאָג ,דער קװאל", װין 1920 נח פּרילוצק', ,זמ"ב פאַר

| יידישן פאָלקלאָר, פילאָלאָגיע און קולטורגעשיכטע? -

ן זיז 128--148 (װעגן דעם , אוסטאוו פון װאָלגט סקי פַּאָװינאָסט?); י. ח. ראבניצקי, ,דער זײידע אויף דער פרײער נאַטור?--יובילעאום=בּײלאַגע ,דער פֿרײנד", 1912, ג, 150 בופעמי, ,,מענט. דעלע שבּעל פּה", , דער פּנקס", 1913 ז"ן 1617-- 4 ש. דובנאָו, זכרונות, זמ"ב , פון צײט צו. צייט", פּט"ב 1918 { ש, ל, ציטראָן, , דרי ליטעש רארישע דורות" { ז"ז 55--1126 ש, אב--סקי, געזאַמלטע שריפטען", 28 ז"ז 172--1186 ,פון יעקב דינעזאָנס אַרכיו", בּײלאַגע צום ,חודש", ווארשע 1921 (2 בריוו פון אבֹּר, צן דיגעזאָנען); ש, גינזבּורג, , מענדעלע און זיינע בּריעף", , צו- קוגפט", 1923 1 (מענדעלעס צײט און מענדעלעס פּערזענלעכקייט אויפן גרונד פון זיינע בּיז 100 בְּריוו צו ל. בּינשטאָק); אַחוץ אַרטיקלען אין פאַרשײַדענע צייטשריפטן און טאָגבּלעטער,

אין ה עבּרעיָש: ;כֹל כֹּתבי מנדלי", ספר שביעי -- מאמרים על תולדותיו וערכו האישי והספרותי (בצירוף תמונתו , משנת תרכ"ח ועצם כּתביידו) סדורים ע"י י. חי רבניצקי וה, 1 בּיאַליק; אין דעם דאָזיקן בּ, גייען אַרײן אַבּר--ס אַװטאָבּיאָגראַפיע (פ | , ספר זפרון"), פון יידישט

מקורים---ראַבניצקיס בּיאָנראַפיע, די אױטיקלען

פון דוד פֿרישמאַן, בּן2עמי, שלום2עליכם, אַחוצ= דעם; ר. בּרײַני---שרטוטים מצורתו הספרותית, ז, עפּשטײן--רָחוֹב היהודים וסוֹפרו, ח. גי בּיאַם ליק---מנדלי ושלשת הכרכים, ד"ר י. קליונר---, שני המנדלים, י, א. לוביצקי---למהותו הרוחנית של מנדלי, מ, צ. פײטלזן ---- ,ממשפּט שלום" עד , בּימים ההם", נ. נ, יובלו' של ר' מנדלי ‏ (בּאריכט וועגן דער פייערונג פֿון זיין 215יעריקן יובּיליי), ח, ג. ביאליק---אחרי היובל, י, פיב=

37

ימאַן - בּאור השקיעה, ב. עפּלבּוים---אחרי מטתו של מנדלי זל (געװען אויך געדרוקט אין יידישע צײטונגען, װי אין ,מאָמענט" 1918); חוברת מנדלי ,השלח" 1918: יוסי הסופר (ע"פּ י. לי בּינשׂטאָק),4 ד"ר קלױזנר --- כֹּחו של מנדלי, א. מיטוס ---- מנדלי משורר הטבע, מ., ריבּלוב--

שלום יעקב אַבּראַמאָװיטש (מענדעלע מוכריספרים) -- אָגוז אהרן=דוד

:מנדלי משורר הרבים, 1, בּיסטריצקי -- האחרון, .

ש, י, סטניסלאװסקי -- ש. י. אַבּרמוביץ ותּקופֿת ההשכלה, פ. שיפמאן -- מנדלי בּתור טפוס וסמל, ד"ר ה. שאַפּיראָ -- טפוסי הנשים בספורי מנדלי, מ, ז, לזבניק =-- לצירה מתוך געגועים, א, ליטאי --- הגיהנום שבה נידון מנדלי בּחי, ד"ר * קלױזגר -- שיחת חולין של ר' מנדלי (אחוץ די אַרטיקלען, װאָס זײגען ארײן אין דעם 7טן בּ, פון ,כֹּל כּתבי"); רשפים" כ"ח--כ"ט; /ר:--, השלח" ט"זן , העולם" -- מוקדש לחג יובלו, 1910, בומ. 150 לעווינסקי, , העומר", 1907 ד. א. פרידמאן,

בּרפיוחאי, /

אי

התּקיפה" 11 און 111 (,מנדלי ומיגואל סרװונטס"); -

,אוצר ישראל", {, אין רוסיש; 1884 !241 (א קיצור דערמין

ל. בּינשטאָק, אין 8004028 איבּערגעזעצט אין

,הויזפ-יינד" |), מ. מרגליות, אין .אסטאק .תסה.

84 184, נ., 43 און אין ת80080 1889 |, /1, /1ן א. פלעקסער, אין 9700416?

4, 18844, 45---46! מענדל פּאַקנטרעגער, ‏

| אין :1108 026008) 18844, ני 121 ובּילילש

אַיטיקלען אין .00030) גקמם 1884 11 אוף

אין .2800 מס280 1167 1884 12426126 יי קאצענעלסאָן, ‏ .8004 .1108 1910 20842416; 7 צינבערג, אין 123} קורצע אױטיקלען אין די ענציקלאָפּעדיעס פון 100088116216} און -גק'ז .ע112, |

אין אַנדערע שפראכן- אין די װערק :איבּער דער יידישער ליטעראַטור, װי, למשל, אין די ליטעראטור"ײגעשיכטעס פון לעאָ װינער און ד"ר פּינעס, אין 02{, אין די אַנטאָלאָגיעס פון דער יידישער ליטעראַטור א. אַז. װ.

אנוז אהרן-דוד (י"ב אב 1865 -- --) געבּ. אין קאַרטוזיבּע=

רעזע, גראָדנער גוֹבּ. בּיזו 11 יאָר אין חדר, דאַן אין דער תּלמוד.תּורה פון פּרוזשאַן, אין רוסיש װי אויך יידיש און העבּרעיש אַװטאָדידאַקט, צו 13 יאָר אַנטלאָפן קיין סלאָנים אין דער ישיבת, אָבּער ניט קריגנדיקק קײן

38

חטעג", אַװעק צופוס קיין זשעטל, אַ מהלף - פון עטלעכע און פערציק װערסט, געֹ= װאָרן אַ מלמד, געקנעלט אין דערפער

{ און הויפן, געפּווװט זוכן אַתּכלית.

אין ווארשע, אין ראָוונע, זיך גע= כאַפּט צו מסחר, געגעסן קעסט בּיים שווער, אָבּער סוף=כּל:סוף גע= מוזט בּלייבּן בי | מלמדות. 1896

| אױיסגעװאַנדערט קיין אַמעריקע, וואו געפּעדלט מיט קליי= ניקייטן אין זומער:פּלעצער ניט ווייט פון ניואָרק, אַרומגעגאַנגען מיט אַ קעסטל. גלאָז, אַרײנשטעלנדיק שױבּן, דאַן געאַר= בּעט אין אַ שנײידערפאַבּריק 6 יאָר צייט, 1 אָנגעהויבּן זיין ליטעראַרישע קאַ: ריערע מיט הומאָריסטישע דערצײלונף גען אין ?טעגליכען העראָלדײ, לכתּחילה אָן האָנאָראַר. אויפגעמונטערט צום שרייבּן

דורך דעם רעדאַקטאָר פון װהעראָלר"

בּוקאַנסקי, אַלץ מער זיך אָפּגעגעבּן דערי. צו, אין 1902 אַריין אַלס שטענדיקערף מיטאַרבּעטער אין , אידישען העראָלױ", אונטער דער רעדאַקציע פון ד. הער- מאַלין, און דאַן איך דער ,װאַרהײט".

פון ל. מילער, װאָס האָט פאַרבּיטן דעם

חהעראָלד". אין אַ יאָר אַרום אָנגעקומען אַלס מיטאַרבּעטער אין קמאָרגען זשור. נאַלײ, וואו פאַרבּליבּן עד?היום. האָט פּאַרעפנטלעכט גאַנצע סעריעס דערציי. לונגען, פּעליעטאָנען אוּן הומאָרעסקעס, - װאָס האָבּן שטאַרק אויסגענומען בּיי די בּרייטע יידישע לעזעריקרייזן מיט זייעף. פאָלקסטימלעכן הומאָר, אָפּשפּיגלענדיק. דאָס יידישע לעבּן פון דער אַלטער היים און אַמעריקאַנער געטאָ,. פון די דאָזיקע

| סעריעס זיינען אין בּוכפאָרט ערשינען:

39 הי | == אָגו אהרןידוד -- אַגוױסקי שמואל (סעם) ‏ . | ר 40

היּחְנה פּעסיל'ס מענה לשן" (פאַרלאַג. - חהיבּרו פּאַבּלישינג קאָ, גיײאָרק, זי 7 =טוביה חייקעל שלים:-מזל" (דערש .

זעלבּער פאַרלאַג, ז. 274), עעונג יום= טוב"-- חיום:טוב מעשה'לאַך, הומאָרעס? קען, פעליעטאָנען, דברי הלצה און הו" מאַריסטישע און סאַטירישע מסכתּות און הגדות פאַר אַלע יום:טובים פון

יאָר און פאַר אַלע קלאַסען מענטשען" (אייגענער פאַרלאַג, ניוײאָרק, 1921, ז-

2 פון די נאָך ניט אין בּוכפאָרם אַרוױסגעגעבּענע סעריעס איז צו דער מאָנען: זאין אַ װעלט פון אונשטערבּליב. קייט" (אַ פאַנטאַסטישע ערציילונג פון

דער שטאָט לוז, וואו דער מלאך.המוות.

איז לויטן תּלמוד ניט שולט); ,דאָס פּױ. לישע אינגעל" -- אַנאָכמאַכונג פון '.

לינעצקיס בּאַרימטן װערק. איבּערזעצנף

דיק פון ענגליש אין יידיש, אַרױסגע:

געבּן אין בּוכפאָרם זשול ווערנס ,20,000 ליעג אונטערין ים" און עדער געהיימ.. ניספּאָלער אינזעל". האָט אויך געשריבּן פאַרן חמאָרגען זשורנאַל?. א ראָמאַן חדי / - = פריידענקער".

שמואל (סעם) 1516 ) געבּ. אין גראָד=

אַנורסקי 4 --

= נע אין דער פאַמיליע פון אַן אַרבּעטער

פון שערעשעווסקיס טאַבּאַק-פאַבּריק. בּיז 3 יאָר אין תּלמוד-תּורה, דאַן שװאַרצער אַרבּעטער, שניידער. אַרײנגעצויגן אין דער בּונדישער בּאַוװועגונג, געמוזט אַנט.

לויפן 1905 קיין ענגלאַנד, קאָרעספּאָני

דירט פון לידס אין אַנאַרכיסטישן ,אַר. בּייטער. פריינד", 1906 אַװעק קײן אַמעריקע, וואו נאָך פאַרשײידענע אַרומ.

וואַנדערונגען זיך בּאַזעצט אין האַמאַהאַ אַלס שניידער, זייט 1913 פאַרזיכערונגס..

| אַגענט אין טשיקאַגאָ, מיטאַרבּעטנדיק אין דער אָרטיקער קאידישער אַרבּייטער וועלט" און אין דער ניװײיאָרקער ,פריי.

ער אַרבּײיטער שטימע", פאַר װעלכער אַגב איבּערגעזעצט פון ענגליש אַ בּוך איבּער דער געפורט:קאַנטראָלע. 1915 צוזאַמען פיט קראַסנאַשטשאָקאָװן (שפּע* טער פּרעזידענט פון דער / רעפּובּליק פון ווייטן מזרח") געגרינדעט דעם (אַר. בּעטער=אינסטיטוט" אין טשיקאַגאָ. מאַל 7 פאַרלאָזט אַמעריקע מיט דער צווייטער גרופע פּאָליטישע עמיגראַנטן פון רוסלאַנד, דורך יאַפּאָניע און סיבּיר' אָנגעקומען קיין פּעטערבּורג, בּאַטײליקט

| אין: דער אָרגאַניזאַציע פון די יידישע

קאָמיסאַריאַטן ‏ אין דער פּראָװינץ, סוף- 8 קאָמיסאַר פאַר יידישע ענינים אי= בּער װיטעבּסקער גובּ,, רעדאַקטאָר פון {פרייען אַרבּעטער" אין װייטעבּסק, אַלס-. צײטװײליקער פאַרטרעטער פון יידישן קאָמיסאַר ש. דימענטשטיין אין מאָסקװע. --- אַרױסגעגעבּן דעם דעקרעט װעגך פאַרמאַכן די יידישע קהילות, געגרינדעט חדי קאָמוניסטישע וועלט", בּאַגלײט דעם. פּרעזידענט פון ראַטנרוסלאַנד קאַלינין אויף זיין פּראָפּאַגאַנדע-רײזע איבּערן" יידישן תּחום, אַרוֹיסטרעטנדיק צװאַמען. מיט אים אויף יידישע פאַרזאַמלונגען. / אַװגוסט 1919 דורך דעם פּױילישן פראָנט

דערשלאָגן זיך אַלס קעסלהייצער אויףי.

אַן ענגלישער פראַכט:שיף קיין אַמעריקע,. וואו פּאַרעפנטלעכט אַרטיקלען װעגן.

ראַטנרוסלאַנד. אין דער יידישער סאָציאַ.. | ליסטישער פּרעסע, צוריקגעקומען קיין"

מאָסקװע,. אַװעק אויף אַ פישער-שיפל פון מורמאַנסק קיין נאָרװעגיע און פון

דאָרט װידער קיין אַמעריקע, זיך אָבּער /

בּאַלד אומגעקערט קיין רוסלאַנד, אַחוץ זשורנאַליסטישע אַרטיקלען אין דער יידישער קאָמוניסטישער פּרעסע פון רוסלאַנד אונטערן אייגענעם נאָמען און די פּסעװדאַנימען בּן-חיים, שמואל סיי=

ניער, שמואל אלף, אָנגעשריבּן אַ בּיאָײ ‏

8 י

| אין אַ שפּיטאָל פאַר טובּערקולאָוע. -=. /אָנגעהױבּן שרייבּן צו 19 יאָר, זײט 1911

4

נאָכן טויט---אין לאָזט לידער, אַ דערציילונג און אַנאָטיץ* 9 ערשינען זיינס אַ בּיכעלץ.

גראַפיש-קריטישע הקדמה צו אַ זאַמלונג בּאַָװשאָװערס לידער.

אַגנ א. (און 1859--- או/21 1916) פּסעװדאָנים פון אהרן גאָר דאָן. געבּ.

! אין שדה-לבן, קיעװוער גובּ., אַלס זון פון

מרדכי גאָראָדיסקי, װאָס האָט געבּיטן

זיין פאַמיליעננאָמען, קומענדיק קיין אַמע=

ריקע. בּין 13 יאָר---חדר, דאַן געלערנט יתּלמוד מיט זיין זיידן, טערן, געװאַנדערט פון שטאָט צו שטאָט אַלס לערער, צוֹגעשטאַנען צוֹם , בּונדיי, דערנאָך צוֹ ס. ס. געקומען צו די על

טערן קיין בּאָסטאָן שוין אַ האַלבּקראַנ:.

קר פון טױבּערקולאָז אין רעװלטאַט פון די הונגער-יאָרן אין רוסלאַנד, זיך אַ זומגעטראָגן מיטן געדאַנק פון זעלבּסט,

מ וֶרד און אייניקע מאָל עס געפּרוּװט אויס*

יפ ירן. פון בּאָסטאָן אַװעק קיין אַטלאַנטיק.

סיטי, דעם גרעסטן יםיקוראָרט אין אַמעריקע, געענדיקט דאָרט גימנאַױע,

דאַן אַרומגעװאַנדערט איבּער אַמעריקע, געשטאָרבּן אין עוורעט, בּיי בּאָסטאָן,

געדרוקט װינציקע לידער אין ‏ פרייער אַרבּעטער שטימע", / דאָס נייע לעבּען, צוקונפט", איבּערגע:

ביכל. ,ליעדער" (אַרױסגעגעבּן פון זיין בּרוי דער וו. גאָרדאָן, ניװײאָרק, ז. 41) מיט

זיין בּילד און חאַ פּאָר ווערטער", אַלס

בּיאָגראַפיש-קריטישער אַרײנפיר,, פון ה. לייוויק. אין די דאָזיקע האַלבּ:לידער האַלבּ-נאָטיצן, מייסטנטיילס יינגלש גע. שייבּענע, אָבּער טיף און אַלע מאָל מיט טױט און רע. ליגיעון געפיל אָנגעהויכטע, פילט זיך שטאַרק די השפּעה פוֹן משה װואַרשע. |

שפּעטער עקס? ‏

דורכגעלעבּטע.

אנורסקי שמואל (סעם) -- אַגני א, -- אַדלער יעקב

- גערוט,

42

אַדלער יעקב (װו8ן -- . (

געב. אין דינאָװו, גאַליציע, אין דער

פאַמיליע פון אַן אָרעמען שניידער, בֹּאַי קומען די טראַדיציאָנעלע דערציונג כון אַ חסידיש יינגל

א א אויך בּאַזוכט

בִּין 15 יאָר אַ שול, ואו געַ= ‏ לערנט פּוליש און . אַ בּיסל דייטש, גלייכצייטיק גצ= ‏ ווען משורר בי זיין פאָטער, דעם שטעטלשן בּעל-תּפליה. 1894 אַװעק קיין אַמעריקע, וואו אַ לאַנגע צייט געאַרבּעט אין די שנײדער:שעפּער פון נװ=אָרק, 7 דעבּיוטירט מיט צוויי סאָציאַלל סטישע לידער אין ?פאָרװערטס" אונטערן -

!פּסעװודאָנים נשר, און נאָך אַג;יעריקער

הפסקה, וען זײן פּען האָט אינגאַנצן אָנגעהױיבּן שרייבּן אין גאָרינס חטעאַטער זשורנאַל", אין אַלעקסאַנדראָװס זפרייער שטונדע" און דערהויפּט אין פֿינסקיס װאַרבײַטער", (וואו ער פלעגט כּמעט וועכנטלעך דרוקן זיינע שירים), פון דאַן אָן זיך בּאַטײליקט אין צענד* . ליקער צייטשריפטן פון אַמעריקע, קאַ. נאַדע, לאָנדאָן און רוסלאַנד (װראָמאַנ. צייטונג", חפריינד", חיודישער װעלט"), זייט 1906 אינגאַנצן איבּערגייענדיק צו ליטעראַרישער טעטיקײט, רעדאַקטירט די בּראָנזװילער װעכנטלעכע צייטונג. װפּראָגרעס" און די זמ"בּ חטרוימען און ווירקליכקייט" אוֹן װדאָס פרייע פעלך", 7 אַרױסגעגעבּן אַ קליינע זאַמלונג. פון זייגע שירים אונטערן טיטל , זכרונות"* (פאַרלאַג זמאָדערנע ליטעראַטור", בּאָ: סטאָן, מיט אַ פאָררעדע פון דוד פּינסקי), דורכגעדרונגען מיט שטילער אומעטיקער בּענקשאַפט און האַרציקער ליבּשאַפט

43 יי - אדלער יעקב -- אדלער ישראף - / 5 44 +

צו די קינדער:יאָרן און דעם אידילישן לעבּן פון דעם ידישן קליינשטעטל, האָנן די דאָזיקע לידער געצויגן אויף | אַ. די אויפמערקזאַמקײט פון דער יידישער קריטיק אין אַמעריקע און איי.

ראָפּע. מיס דעם אויפבלי פון דער ידי

שער הומאָריסטישער פּרעסע אין נין= |/ יאָרק (,דער גרויסער קיבּעצער", אדער קונדס", חדער אידישער גזלן" אונטער דער רעד. פון אַ. און יצחק רייז) אַלץ מער : אַריבּער צו דעם הומאָריסטישן זשאַנד, זינט 1911 שטענדיקער פעליעטאָניסט פון חפאָרװערטס", וואו פאַרעפנטלעכט גאַנ= צע סעריעס הומאָריסטישע טיפּן, װי גענטע טעלעבּענדע" (אין משך פון אי. בּער 10 יאָר, אין בּוכפאָרם 1913, זי 6 זמשה קאַפּויר" (אין בּוכפאָרם 9, פּיישע דער פאַרמער און צאַל.

טשיק אַטערײסע" א. אַנד., װאָס זיינען. זייער פּאָנּולער בּיי די בּרייטע לעוער. קרייזן פון דער יידישער אַמעריקע. פון . זיינע הומאָריסטישע פּעליעטאָנען זיינען

אין בּוכפאָרם אַרױס 2 בּענד װפרעהליכע -

מינוטען" 1919, נאָך ניט פאַרעפנטלעכט

אין בּוכטאָרם זיינען 5 בּענד הומאָרלײ -

סטישע שריפטן, 3 בּענד ערנסטע דער. צײילונגען און 3 בּענד לידער. האָט

אָנגעשריבּן 5 טעאַטער-פּיעסן, פון וועל- ‏

כע דער פאַרס װיענטע טעלעבּענדע" און חקלמן זלמן דער אלמן" זיינען געי שפּילט געװאָרן מיט גרויס ערפאָלג, זיינע פּסעװדאָנימען: בּ. קאָװנער, חוזק'ס |- איניקל, חוזק אַלֵיין, דוד'ל האַרפע, ש. לאפּאַצאַן, נישט איך, נישט קײן גרינער, אויך אַ מחותּן, אַן אָפן אױג,

אַ גאַליציאַנער, אַ הינטשלעגער, אַ שטלײ .

פער, פישל דוד'ס. לאַנדסמאַן, אַ גרינער דיכטער, ס. נילוס, קהלת, דער לץ, מאַנכע פון זינע זאַכן זיינען איבּער. געזעצט. אין ענגליש און דייטש.

ק. פּאָוגאַנסקי).

9, ! ז 1500 עראָמאַניצײיטונג" 41907. *; ענטין, אין זמ"בּ גיוגענד" || ז"ז 21--32; דוד גאָלדבּלאַט, אַלג, איל, ענציקלאָפּעדיע { ז. 594,

אַדלער ישראל ןכו 1898 -- | () געבּ. אין לאָדו אין :

אַ מיוחסדיקער פאַמיליע (פון פאָטערס צד משפּחה מיט ד"ר אַדלעריכּחן, רב / הכּולל פון לאָנדאָן, דײַ מוטער -- אַ איי= ניקל פון דעם גרויסן אינדוסטריעלעף. דערציונג בִּין בּר= הויז-מלמרים, דאַן אין. בּרוידעס העבּרעיסטיש.פּאָלאָניסטישער גימנאַזיע, וואו געווען אונטער דער השפּעה פון דעם העבּרעישן דיכטעף. יעקב כֹּהן, נאָכן ענדיקן שטודירט אויף דעם פֿילאָסאָפישן פאַקולטעט פון קראָ= קער אוניװוערסיטעט. אונטער דער וולף= קונג פון זיין קוזין, דעם מאָלער יעקב אַד= לער, און פון משה בּראָדערזאָן צוגעשטאַ- נען צוֹ דער גרופּע פון װיונגלודיש", ווא דעבּוטירט מיט אַ ליד אונטערן פּסעװדאַנים י. שטורם,. אונטער דעם דאָזיקן. פּסעװדאָנים, װי אויך אונטער. 5, אַקװילאַ, י. נשר זיך בּאַטײליקט מיט לידער, סקיצן און אַרטיקלען אין דער לאָדזער יידישער פּרעסע און אין דעם פּוױליש:ײידישן *"אוװת102/6 {שסאו, אין קראָקע. 1921 אַרױסגעגעבן שנאָכן שניט? --- װאַ צייט:דראַמע אין דריי אַקטן" (װואָלף=פאַרלאַג", לאָדז, ז. 64), וואו עס װוערן אין אַ סימבּאָלישער פאָרם' געװעבּט מאָטיין פון דער כאַאָטישער נאָך=מלחמה:צייט. די דראַמע האָט גע= האַט אַ װאַרעמען קבּלתפּנים אין

מצווה בי

דער ײדישער פּרעסע פון פּױלן מיט.

הלל צייטלין בּראש (,די יונגסטע משיח=: זוכעריי", +מאַמענט" 1זא/פ 1 ניט

פאַרעפנטלעכט איז נאָך זיין דריי=אַקטיקע" קאָמעדיע +דאָס אומגליק מִיט דער"

| יידישער נאָז" און אַ בּאַנד נאָװעל. ‏ /

45 אַדלער שמואל -- אַדערשלעגער משהייעקב -- אוגער ישעיה ה 46

אַדלער שמואל (װא/2 1878 --

) געבּ. אין קעשעניעוו, בּעי /

סאַראַבּיע, אין אַן אָרעמער פאַמיליע. גע. לערנט אין חדר, פאָלקטשול, האַנטװער= קער=שול, אַלס זעלנער פון דער רוסישער אַרמײ פאַרעפנטלעכט זינט 1900 דערציילוג. גען אין די זשורנאַלן 1183 און 2ועהסק, אונטערן פּסעװדאָנים נשר קאָרעספּאָנ5 דירט אין חדעם טאָג", פּט"בּ. 1904 אַרױסגעגעבּן אַ זאַמלונג יידישע לידער (פאַרלאַג אליטעראַטור און לעבּען" פון ליבעסקינד, פּעטריקאָוו). 1905 אויסגע=

װאַנדערט פון רוסלאַנד, פּאַרהאַלטנדיק

זיך אויפן עג אין מינכען, פון װאַנען געשריבּן רייזע:איינדרוקן אין טשערנאַ: וויצער ,װאָכענבּלאַט" פון לײיבּל טױיבּיש, און אין לאָנדאָן, וואו מיטגעאַרבּעט אין ?אידישען זשורנאַל/, איבּערגעזעצט יטשעכאָװס קמיין לעבן", בּיאַליקס חמשא נימירוב" א. אַנד,. זײט 1906 אין ניו' יאָרק, צוערשט געאַרבּעט בּיי זיין פאַך

אַלס סטאָליער. פאַרעפנטלעכט בּיז 200

קינסטלעריש אומבּאַדײטגדע סקיצן אין שצוקונפט",

אַנד, מיטגעאַרבּעט אין ניו=אָרקער ציי. טונגען, אויך אונטער די פּסעװדאָנימען דער אַשמדאי, יחזקאל באַראָן, זייט 1912 מעבּלהענדלער, פאַרלאָזט די ליטעראַרי שע טעטיקייט, ניט רעכענענדיק אַ ענגי | לישע מעלאָדראַמע, אויפגעפירט 1918 פון דער אַמעריקאַנער קינאָ:קאָ. חװיטאָ: גראָף",

אַדערשלעגער משה:יעקב (א/11

| 1881 -- ) געבּ. אין אַלעסק, מזרח:גאַללציע,. אין דער פאַמיליע פון אַן אָרעמען רופא, װועמעס פאָטער אַלס אַנטלאָפּענער פון רוסלאַגד האָט גע ענדערט דעם פאַמיליעננאָמען ראַװיטש

אויף אַדעדשלעגער. געלערנט אין חדה |

| קפרייע אַרבּײטער שטימע?,

,פרייער אַרבּייטער שטט. מע" װאַרשעװער אראָמאַנ:צייטונג" און.

און גלייכצייטיק אין דער אָרטיקער פאָלקסשול אַלס דער אײנציקער ידי שער שילער, נאָך בּר-מצווה--לערניינגל בּיי אַ ראַזירער אין בּראָ אין דער פרייער צייט שלינגענדיק שמרס ראָמאַ:

נען און דייטשע בּיכלעך. נאָכן פּאָטערס

טוט אוסגעװאַנדערט 1899 קיין אַמעַ

| ריקע אַלס איינציקער שפּײזער פון דער

עלנט געבּליבּענער פאַמיליע. דורך אַ בּריוו אין װפאַרװערטס" װעגן דעם שווערן לעבּן פון יידישע צבּאַרבּערס" (פּאַריקמאַכערס) געצויגן די אויפמערק: זאַמקײט פון אַבּ. קאַהאַן און זינט 1905 פאַרעפנטלעכט אין קפאָרװוערטס* סקיצן אויס דעם יידישן לעבּן אין אַמעריקע. מאנכע דעדציילונגען זיינע זיינען אויך ערשינען אין זצייט-גייסט", חצוקונפט", גאידישער קעמפער" און אין דער װאַרשעװער אראָמאַנ-צײטונג", פון זיינע דערציילונ? גען און בּילדער, װאָס שילדערן דאָס לעבּן פון די אָרעמע מענטשן פון נלן= יאָרקער געטאָ און אויך פון דער אֵל= טער גאַליצישער הײם, איז ערשינען. אַזאַמלונג אונטערן טיטל חוועלטעליך". (אַרױסגעגעבּן פון ל, זינגער, ניװײאָרק, 0, ז"ן 150, מיט אַפאָרװאָרט פון מאָריס ראָזעגפעלד), װאָס איז גאַנץ װאַרעם אויפגענומען געװאָרן פון דער יידישער פּרעסע אין אַמעריקע. די לעצ:

| טע יאָרן געלאָזט זיין פּאַריקמאַכער=פאַך

און ציט חיונה פון אַ זומער-פּאַנסיאָן אין - די קעטסקילבּערג, דרוקנדיק פון צײט צו צייט דערציילונגען אין ,פאַרװערטס". האָט אויך אָנגעשריבּן אַ טעאַטערשטיק אױיסגעגעבּען קינדער", דראַמאַטיזירט. פון זיין נאָװעלע אאַן אומגליק", אונער ישעיה (1873 -- געבּ. אין האָראָשקי, װאָלין, אין אַ פאַ: מיליע, װאָס אין זיך מתיחס מיט ר'

אע

יו

עקיבא אייגער. דערצויגן אין זשיטאָ.

מיר, ואו בּיי זיינע עלטערן אין הז

אוגער ישעיה -- אַװעילאַלעמאַן

האָבּן פאַרקערט אַזױנע פּערזענלעכ. ‏

קייטן, וי מענדעלע מוכר:ספרים, בּינ? שטאָק, צווייפעל, קולישער א. אַנד, /אַלגעמײנע. גילרונג -- אין אַ מאָסקװער גימנאַזיע און די הויכשולן פון קעניגס- בּערג (פילאָלאָגיע) און. שאַרלאַטנבּורג (טעכנאָלאָגיע), פאַרשיידענע העבּרעישע און דייטשע

זיך בּאַטײליקט אין

צייטשריפטן, האָט ער זין זשורנאַל="

סטישע טעטיקייט אין יידיש אָנגעהויבּן | אין ;פריינד? 1903; שפּעטער מיטגע= אַרבּעט אין חדעם טאָגי, פּט"ב, סאָקאָ= לאָװס =טעלעגראַף', אדער טעאַטעף: וועלט? א. אַנד, טעגלעכע צייטונג װלאָדזער נאַכריכטען", גאָך איר אונטערגאַנג רעדאַקטאָר פון װלאָדזער טאַגעבּלאַט", װאו געשריבן זשורנאַליסטישע אַרטיקלען, אַ ר ציי. טונגס:ראָמאַנען, היסטאָרישע דערצי- לונגען, הומאָרעסקעס. אין דער צײט

1907 געגרינדעט די.

פון דער װעלט-מלחמה פאַר געגאַטיװער .

שטעלונג צו דער דײײטשער פּאָליטיק

אױסגעשטאַנען רדיפות פון די דייטשע.

אָקופּאַנטן, װעלכע האָבּן אָפּגעשטעלט די צייטונג אױף אַ לאָר צײט, װעגן װאָס די סאָציאַלדעמאַקראַטן בּשעתּו. אַרײנגעטראָגן אַ אינטערפּעלאַ: ציע אין דייטשן רײיכסטאַג. 1915--1917

האָבּן.

לעקטאָר איבּער יידישע ליטעראַטור און

שפּראַך און ידיש:נאַציאָנאַלע פראָגן אין לאָדזער ציוניסטישן זבּית-עם" און דער פּוילישער פּראָװינץ. איינער פון די אָרגאַניזאַטאָרן פון דער יידישער טורן:בּאַװעגונג אין פּוילן, פן דער ערשטער ידישער טורןקאָני פערענץ אין לאָדז 1916, װיצעפּרען: דענט פונם עפאַרבּאַנד פון די יידישע טורנפאַראײינען אין פּולן, ן רעדאַקטאָר.

פאָרזיצער.

לֹ

שער טורנער", דאַקטאָר פון קאגאָ אַ אילוסטרירטן

אידישע בּיזנעס-וועלט", דאַן מיטאַרבּע: יטער פון , מאָרגן:זשורנאַל" און זאַמע:

נ. 17). נאָך ניט פּאַרעפנטלעכט אַ

104612113606װ-‎

43

|פון דעם צענטראַלן אָרגאַן װדער וד 6--1919 מיטגליף" /

פון לאָדזער שטאָטראָט. 1917 -- 18 רע. די ציוניסטישע זמ"ב 1920 בּאַזוכט אַמעריקע, אַ קורצע צייט. אין טשי. זשורנאַל װדי"

, כּלוװײיס?, אַרױסגעגעבּן

ריקאַנער", 1922 צוריקגעקומען קיין / אײראָפּע אַלס מורח:אײראָפּעישער קאָט. רעספּאַנדענט פון װמאָרגען:זשורנאַלי

| סעפאראַט פאַרעפנטלעכט צוויי נומערן

פון אַ זפאָלקס-ביבּליאָטעק" 1909, הומאָ: - ריסטישע סקיצן אמגלת דאַטשע" 1914, אַ ביאָגראַפישע שטודיע זיחיאל טשלע:. נאָװ" 1918 פון זיינע. אַרטיקלען צו פאַרצייכענען חגעבּיך, יודיש!" (חדער פריינד", יבּילעאום:בּײלאַגץ 1912,

דיע איבּער רעמבּראַנדט און אַן אַרבּעט

איבּער דעם מאָדערנעם טעאַטער. אװע-לאַלעמאן (1ח12חס//46-1:8 ) פרידריך קריסטיאַן בּענעדיקט (/|23

9 -- וַץ/20 1892) געבּ. אין ליבּעק,

דייטשער שריפטשטעלער, פּראָפּעסאַר פון פּאָליצײ-רעכט, . אַ קריסט. אַלס פּאָליצײ-בּאַאַמטער אִין ליבּעק,

גענומען אױספאָרשן דאָס לעבּן פון די דייטשע גנבים און זייער שפּראך, און

היות די יידישע גנבים האָבּן אַרײנגע: .

בּראַכט אַ סך עלעַמענטן אין דעם לשן. . פון זײערע דײטשע חברים, געקומען.

אויך צו דער פאָרשונג פון יידיש, דער רעזולטאַט פון זײינע פאָרשונגען אין דאָס גרויסע פירבּענדיקע װערק 7043 8606 תוֹ מזטמז6תט62 66019006‏ 201105606-/40012 - 50109טגא 0ס18115טפַתוֹן סמט' ‏ (לײפּציג 1858 -- 1862), פון װעלכן

אַ שטױ -

זי -

49 אװעילאלעמאן -- אויזערקיס מרדכיימענדל | 50

כּמעט דער גאַנצער דריטער בּאַנד און אַ גרויסער טייל פונם פערטן גיט זיך אָפּ מיט דער ידישער שפּראַך, בּאַ: הרירנדיק די ויכטיקסטע פּראַגן פון דער

יידישער פילאָלאָגיע. אין || בּ. בּאַ.

האַנדלט ער די בּאַדײטונג פון װאָרט ,זעאַרגאָן" (ו 28--20, 45, 48), די פאַרשיידענע נעמען פון דער יידישער שפּראַך (52-- 54) - פון יידיש (55-- 68), די געשיכטע און בּיבּליאָגראַפיע פון דער ידישיסטיק (193 --- 255), די יידישע פאָנעטיק און

אָרטאָגראַפיע (255--353), די יידישע

עטימאָלאָגיע (356-- 389), סינטאַקסיס, װאַרטבּילדונג און סטיל (400-- 427); ווייסער בּרענגט ער אַ קורצע ליטעראַ. טור-געשיכטע און אַ כרעסטאָמאַטיע פון

אייניקע יידישע טעקסטן, אַרױסגענומען ‏ - פון עמעשה-בּוך", חספר מעשה ה/* מעשה

פון רוקח פון ווירמיש', אבּראַנט שפּיגל", שאיילן שפּיגל?, חממירת יוסף", ,אין נייא קלאָג ליד", פון דער יונה-איבּער. זעצונג פון יואל בּרי יהודה לוי א. אַנד,

אין שז בּי (ז. 319-- 513) קומט אַריין

א װערטערּבּוף פון אַ 7000-- 8000 העב. רעישיאַראַמעיִשע װערטער און ראשי: תּיבות, װאָס וערן געבּרויכט אין יידיש--

| דער גרעסטער פון אַלע ענלעכע לעק; |

| סיקאָנען, װאָס זיינען בּיו אַהער פאַר.

עפנטלעכט געװאָרן. --- אַװע:לאַלעמאַנס

וערק קען בּאַטראַכט װערן װי אַ סך, הכּל פון דעם אַלעם, װאָס איז געשריבן געװאָרן איבּער יידיש בִּיז אים, עס אין אָבּער ניט פרײ פון זײַער װיכטיקע פעלערן, ערשטנס דערפאַר, װאָס אַװע- ל. האָט ניס געהאַט קיין ערפאַרונג פון דער לעבּעדיקער יידישער שפּראַך גופא, און דאַן --- ווייל ער איו מער אויסן געווען פּראַקטישע צילן װי װיסנשאַפּט.

לעכע. פילע פון זיינע מיינונגען זײנען |

דעם ווייטערן קיום

ניט מער װי אומבּאַגרינדעטע כברות (למשל, װעגן דער עלטער פון יידיש, וועגן דער אָפּשטאַמונג פון יידישן קור: סיוו אויס דעם סירישן אַלףבּית, מאַנכע בּאַמערקונגען וועגן דער יידישער פאָ:

נעטיק); זיין װערטערבּוך בּרענגט ווער?

טער, װאָס װערן אין ײדיש גאָר גיט געבּרויכט, און פאַרקערט פעלן אַזױגע, װאָס װערן יאָ געבּרויכט. װדאָך קענען כיר ניט אָפּואָגן אין דאַנקבּאַרקײט דעם מענטשן, װעלכער האָט מיט אַ טיפער ליבּע צום אמת און מיט אַ זעלטענער

איבּערגעגעבּנקײט צו װיסנשאַפט דורכ. געגריבּלט אין אַלערלײ ריכטונגען אַזאַ

אומבּאַאַרבּעטן בּאָדן" (סענעאן) און װאַװע:ל. בּלײבּט נאָך עד:היום דער גרעסטער פּאָרשער אױפן געבּיט פון דער יידיש=טייטשער פילאָלאָגיעױ (3. באָראָכאָו). די ערנסטע און ערלעכטף ‏ באַציָונג פון אַװעיל. צו דער יידישער שפּראַך, צו װעלכער ער װײזט כּסדר אַרױס אַ גרויסע בּאַװאונדערונג, - איז נאָך מערקווערדיקער דערמיט, װאָס אין

| זיין פּאָליטישער טעטיקײיט איז ער גע: ווען אַ שאַרפער קעגנער פון דער יידל. שער גלײכבּאַרעכטיקונג און אויף זיינע אַרטיקלען אין דעם זין אַפילו אַרױס.

גערופן אַן ענלפער פון גבריאל ריסער, לעבּנדיק אויף דער עלטער אין בּערלין, האָט אַ..ל. אָנגעשריבּן אַ גאַנצע רײ קרימינעלע ראָמאַנען. בי 8:097 66019006 .2112 1161 . 4144 בֹּ. בּאָראָכְאָװ, , בּיבּליאָטײק", נ. 1023-- 107; סענעאן, 8321, ז. 105--107 { = ש, גינטהער, 1716

(ס0069018000ג0) 6װ06190,, לייפציג 1919, / פאָרװאַרט; מ. ‏ װײנרײיך, 5640168, -- דער.

זעלבּער, , שטאַפּלען", ז. ,162‏ יי

אויזערקים מרדכי-מענדל (1848-- 3) געב. אין פּאָוהײצע, מזרח:גאַ: ליציע. געווען אַן אַװטאָדיקאַט, אין די יוגגע יאָרן א בּרענער (גוראַלניק), ‏ פיל

51 יי אויזערקיס מרדכיימענדל -- אויסלענרעך נחום - 52

גערייזט איבּער רוסלאַנד און רומעניע, געלעבּט אין אָדעס, קאָנסטאַנטינאָפּאָל,

צוריקגעקומען אין זיין היים, זיך בּאַײ. שעפטיקט אַלס פּריװאַט-לערער, בּשעתן.

קנעלן מיט די יינגלעך געשריבּן זיינע גרויסע שונד-ראָמאַנען, פון וועלכע עס זיינען פאַרעפנטלעכט: |אדער הויזלעה= רער" 4 בּענד, חדער נײער דור"

א. אַנד. האָט אויך געשריבּן נאָװעלף.

דראַמעס, לידער מיט אייגענע מעלאָ דיעס. . אויסלענדער נחום (13/1 1593-- ) געבּ. אין שטעטל כאַ= דאָרקאָו, קיעװער גובּ, אין דער פאַ: מיליע פון פאַרמעגלעכע װאַלדסוחרים. איין יאָר בּאַזוכט דעם חדר, פון 6 יאָר אָן אויפגן צויגן דורך הויז. לערער אין רוי סיש, זייט 906ן | אין אָדעסער גימ נאַזיע, שפּעטעף אַריבּער אין קיע.

ווער, וועלכע געענריקט 1 ביז זומעף.

4 ששטודירט מעדיצין אין בּערלינער אוניװערסיטעט, דאַן בּאַװכט ארץ: ישראֵל, כּון װאַנען נאָכן אױיסבּראָך פון דער וועלט:מלחמה צוריקגעקומען סוף האַרבּסט 1914 קײַן קיעו. טער:דאָקטאָר מאָבּיליזירט 1919 אין דער רויטער אַרמײ, דעם מאַרש אוֹיף אַרכאַנגעלסק און שפּעטער אוֹיף װאַרשע. דעבּיוטירט מיט אַ שיר אין דער אײנטאָגיקער אױסגאַבּע ,דאָס פרייע װאָרט?, 7. פון דאַן אָן פּאַרעפנטלעכט שירים און קריטישע אַרטיקלען אין די קיע? װער אױסגאַבּן, וי װחנײע צײט? ;פּאַלקסצײטונג",, אבּיכער.וועלט",

פון. דער יידישער קריטיק.

אַלס מלללף ‏

0 דורכגעמאַכט .

קיעוו.

מאָסקװער װעמעס" א. אַנד, פון זיינע שירים זיינען אין בּאַזונדערע אױסגאַבּן ערשינען : אלידער" (אקיעווער פאַרלאַג? 7, ז"ז 48), װהאַלבּער טאָג" (סמאָ+

לענסק 1921, ז"ז 80), עפראָנט" (בּיבּי -

ליאָטעק ײליריק" בּיי דער קיעװער חקולטור:ליגע" 1922, ז"ז 16); פון זיינע קריטישע אַרבּעטן -- /גרונד= שטריכן פון דעם ידישן רעאַליזם" (זקיעווער פאַרלאַג" 1919, ז"ז 152), אַ גרינדלעך װערק, װאָס האָט סיי מיט זיין קאַנסטרוקציע און סטיל, סיי מיט

זיין אַרט צוגאַנג צום אַנאַליז פון אוּג=.

זער ליטעראַטור און אירע בּאַדײטנױי סטע פאָרשטײער געגעבּן דעם ינגן שריפטשטעלער אַן אט אין אױבנאָן אין דעם

דאָזיקן װערק, װאָס איז בּלױז דער

יערשטער טייל פון אַ גרעסערער אַר-

בּעט, װעלכע דאַרף אַרומנעמען די שאַפער פון אונזער ליטעראַטור, גײט / דער אַװטאָר אַרױס פון דער גרונד: הנחה, אַז חדי היסטאָרישע מיסיע פון ‏ דער יידישער ליטעראַטור איז: אויס- הערן אַ פאָלק, װאָס איז צום ערשטן מאָל פאַר דער גלות-געשיכטע געקו= מען צום װאָרט?"; דעם בּאגריף רעא.י ליזם נעמט א. אין זײער אַ בּרײטן. זין,. פאַרשטײענדיק אונטער אים ניט נאָר די ליטעראַרישע פאָרמען, נאָר חדעם נוסח פון דער יידישער ליטעראַ: טור, די קינסטלערישע און אידעאָלאָ= גישע טראַדיציע, װאָס לעבּט אין איר". אָננעמענדיק אַז דער נוסח פון רעאליזם--- דאָס איז דער נוסח פון דעם פאָלק, װאָס האָט אין זיין חװילן אויסגעהערט צו. וערן* די יידישע ליטעראַטור בּאַשאַפן", הייבּט א. אָן זיין אַרבּעט מיט אַ אַנאַ= ליז פון דער יידישער פאָלקסשאַפונג.--

אין | דעם שפּריכװאָרט און ד?ם פאָלקסליד---

3 . - = אויסלענדער נחום -- אויערבּאך אפרים -- אויערבּאך (דוב) כּעריש 54

אין װעלכער ער זוכט דעם אורקװאָל

פון יידישן רעאַליזם; אַריבּערגײענדיק | דאַן צו דער שריפטלעכער ליטעראַטור, כּדי אויף אַואַ אופן צו אויך די פראַגע װעגן דער קאָמפּעי טענץ פון דער יידישער ליטעראַטור?, פּרוווט א. געבּן אין זיין בּוך אַ פילג- סאָפיש-קינסטלערישן אַנאַליז פון מענ: דעלע מוכריספרים, *. 7, פּרץ און שלום-עליכם, װאָס איז זייער רייך אין אינטערעסאַנטע געדאַנקען װעגן די שאַפּונגען פון די דאָזיקע הױפּטזײלן פון אונזער ליטעראַטור. און הגם אָפט זיינען א.--ס געדראַנגען אַ רעזולטאַט פון געװאָגטע דיאַלעקטישע קאָנסטרוק. ציעס, וװייזט ער אָבּער אין דער דאַ= זיקער אַרבּעט זיינער אַרױס אַ אײגנ? אַרטיקע כאַראַקטערפולע אינדיװידואַ? ליטעט, זיינע לעצטע קריטישע אַרבּעטן זיינען ערשינען אין די מאָסקװער זמ"בּ װשטראָם" 1922 --23, פון װעלכע ער איז איינער פון די רעדאַקטאָרן. בּעל:מחשבות, ‏ שול און לעבן', קיעה, ג! 8--9, א 72--176 ק. טעפּער, גאונזער טאָג" װילנע, 1922, 1. 876, איבּערגעדרוקט אין ,נייאידיש", גיװײאָרקץ ,1922‏ 1. 4:-5, 40-36; ש. ניגער, ,דער טאָג", גיװײאָרק, זומער 1923, בי אױערבּאַך אפרים (23/8 1892 -- | ) געבּ, אין בּעלצי, בּעסאַ? ראַבּיע. האָט דעבּיוטירט מיט אַ ליד . אין זאַמלבּלאַט חזאַנגען", ווילנע 1909,

אונטערן נאָמען א. אַװערגּוך. 1913 אויס=

געװאַנדערט קיין ארץ-ישראל, ואו זיך פאַרנומען מיט ערדאַרבּעט. נאָכן אויס: | בּראָך פון דער וועלט-מלחמה אַלס אויס.

לענדער געמװזט פאַרלאָון דאָס לאַנד און אַװעק קיין אַלכּסנדריה של מצרים,

וואו אַרײן אין דעם אציוניסטישן לע=

גיאָן" פון דער ענגלישער אַרמײ און זיך בּאַטײליקט אִין דער דאַרדאַנעלן:

;פאַרענטפערן.

װאײיראָפּעאישע.

קאַמפּאַניע. צוליבּ. אַ קראַנקהייט בּאַי

| פרייט פון דינסט, געקומען 1915 קין

אַמעריקע. זיך בּאַטײליקט אין פּאַרשײ- דענע ניולאָרקער אױסגאַבּן מיט שירים, . דערציילונגען אויס דעם לעבּן אין ארץ. - ישראל אוֹן פּובּליציסטישע אַרטיקלעה געווען אַ מיטאַרבּעטער פון דעם פּועלי: ציוניסטישן טאָגבּלאַט חצייט" און שפּע= טער פון חמאָרגען זשורנאַל?. אין בּוכ? פאָרם איז ערשינען זיין לידערזאַמלונג חקאַראַװאַנען" װליטעראַרישער פאַר? לאַג", ניװײאָרק 1918, ז"ז 160, אַבט= האַלט מאָטיוון אויס דעם לעבּן און דער נאַטור פון ארץ:ישראל, אַראַבּישע מאָטיוון, זכרונות פון דעם דיכטערס

יוגנט אין בּעסאַראַבּיע), װאָס איז װאַרעם אויפגענומען געװאָרן פון דער יידישעף

קריטיק אין אַמעריקע. א. האָט איבּערי געזעצט די בּאַרימטע פּאָעמע פון אַלעל סאַנדער בּלאָץ חצװעלף" (װצוקונפט" 9, ז, 527)) און צוזאַמען מיט מֿאַנַי= לײיבּ א. קופּרינס חשולמית". דוד גאָלדבּלאַט, אלג, - איל, ענציקלאָטּעדיע 1 1925 מ, באַסין, אַגטאָלאָגיע, 11 ז. 311. אױערבּאַך (דוב) בּעריש (1888-- | ) געבּ. אין אַ קליין שטעטל, פּלאָצקער גובּ. געלערנט אין דל פּול. שע און ליטװישע ישיבות. שפּעטער געװוען עקסטערן אין װאַרשע און אַ גע וויסע צייט געלעבּט אין שװוייץ. זיך אָנגעהױיבּן צו דרוקן אין חהצפירה" און זיך אויך בּאַטײליקט אין ,העברי" און זהשלח". וואוינענדיק אין װאַרשע, מיט+. געאַרבּעט אין פאַרשײידענע ידישע צייטונגען, װי ,דער ועג", שהינט",. זאידישעס װאָכענבּלאַט", חדער שטראַהל", - ליטעראַטור", דער פריינד", - ,מאָמיענט? א. אַנד., ואו גע= דרוקט דערציילונגען, עסקיזן, בּאַאַר- - בּעטע יידישע לעגענדעס וכדומה. אי .

55 י- אױערבאַך (דיב) בּעריש -- אונטערמאן יצחק -- אוסישקין מנחםימענדל - 56

| 1920 אַרױסגעגעבּן אַ סעריצ קינדער.

|בּיכעלעך: װדאָס פערבּלאָנדזעטע חוהילצץ - חמעשה'לעך פון אַמאָל-- די יודישע.

געשיכטע אין לעגענדען" (פקינדער? בּיבּליאָטעק, פאַרֹלאָג י. שימינאָװיטש,

| = װאַרשע), װי אױיך אין העבּרעיֵש --- | החהדסים -- ספּורים ואגדות לילדים ולבני הנעורים" (הוצאת חמצפּה", װאַרשע). |

אונטערמאן יצחק 0 /15 9 --

) געבּ. אין װאַרשע אין

אַ חסידישער פאָמיליע. בּיז 16 יאָר גע: לערגט אין ישיבות, |אַרײנגעצױיגן אין דער רעװאָ:

לוציאָנערער בּאַװועגונג אַלס מיטגליך" אָנגעהױבּן צו הומאָריסטישן . דאַן געאַרבּעט.

פון דער פּ. פּ. ס., זיך דרוקן אין יאַצקאַנס. װאָכנבּלאַט עדי בּין", |אַלס רעפּאָרטער אין דער װאַרשעװער פּיעסע, װאו אױך געדרוקט בּילדלעף

|און דערציילונגען, 1911 אױסגעװאַנדערט - טערינאָסלאַװער ראַיאָן, בּשעת אוגאַנדע-- פירער פון דער אָפּאָזיציע קעגן הערצ

קיין אַמעריקע, מיטגעאַרבּעט אין צינני. סטישן זאידישן פאָלק", װאו אַגב געי

דרוקט איבּערזעצונגען פון ח. נ, בּיאַ.

ליק, 1912 -- 1914 אין קאַנאַדע מיט;

אַרבּעטער פון ײקענעדער אָדלער" אוֹן ‏

דעם טאָראָנטער פאידישען זשורגאַל", 4 רעדאַקטאָר פון דער זטעגליכער פּרעסע" אין טשיקאַגאָ. אַלס הױפּטפאַר.

װאַלטער פון דער דאָרטיקער תּלמוד..

- תּורה פאַרעפנטלעכט אַ בּוך קאידישע | און אַלגעמײנע ערציהונג" (ז"ז 115, מיטן בּילד פון מחבּר), װאו ער טרעט (אַרױס פּאַר אַ רעליגיעזער דערציונג. 1918 געענדיקט טשיקאַגער אוניװערסיטעט אַלס אַדװאָקאַט, זט 1 רעדאַקטאָר פון װאָכנבּלאַט אנואַר: קער מאָרגענשטערן" אין ײדיש און ענג? ליש.. 1922 אַרױסגעגעבּן אין װאַרשע= װער פאַרלאַג ,ביבּליותקה לילדים"

1863 --- | ראָװנע,- טעכנישע שול אַלס אינזשעניער, זינט

פאַרשײידענע ליטווישע |

| זציוני-ציון" אין ווילנע,

ויידישער

-פון דעם אָדעסער קריײז, אַ פאַרבּיסענעם קאַמפּ קעגן דער ייךל8. =

| אייניקע מעשהלעך אין העבּרעיט, אָרי.

גינעלע און איבּערזעצטע, האָט זיך אויך בּאַטײליקט אין דער | ענגליש-יידישער פּרעסע און פאַרעפנטלעכט 5 בּיכלעך אין ענגליש, יעדעס איבּער אַן אַנדער יידישן יוםיטוב. / | || אוסישקין = מנחם-מענדל ווש/ג ) געבּ. אין דוב-

9, געענדיקט מאָסקװער

פון. | אירע אקטיווסטע טוער, מיטאָר.

גאַניזירט די גרופּע. בּיל"ן, געגרינדעט דעם סטודענטנקריין חבּני ציון? אין מאָסקװע, מיטגליד פון. אַחדֹיהֶעָמס. ליגע װבּני משה", נאָענטסטער מיט: העלפער הערצלס בּיים צונויפ-ופן דעם 1טן קאָנגרעס אין בּאַזעל, איינער פון /

די לידערס פון דער ציוניסטישער בּאַ. וועגונג אַלס מיטגליך פון גרויסן אַק.

ציאָנסקאָמיטעט און מורשה פון יעקאַ=

לען, איניציאַטאָר פון דער כאַרקאָװער בּאַראַטונג קעגן דעם טעריטאָריאַליזם ‏ (1903) און פון דעם צװאַמענפאָר | נאָך דער אָקף טאָבּער=רעװאָלוציע פֿאַרלאָזט רוסלאַנד,. מיטגליד פון די יידישע שׂלוםדעלע: גאַציעס בּשעת דער שלום:קאָנפערענץ אין װערסאַיל, אַלס דירעקטאָר פון.

יידישן נאַציאָנאַל-פאָנד און מיטגליד

פון דער ציוניסטישער עקזעקוטיווע אין ארץ:ישראל זיך בּאַזעצט אין ירושלים.--. איינער פון די אַקטיװוסטע העבּרעלסטן . געפירט

שיסטישער בּאַוועגונג, אַװטאָר פון דעם פּאַרנאַנטן לאָזונג װעבּריתּ או רוסיתו;

| לס פאָרזיצער פון דער יידישער. נאַץ |

51 אוסישקין. מנחם.מענדל-- אחד'העם / י 58

ציאָנאַלער פאַרזאַמלונג אין קיעוו, 1917, מיט זיין דעמיַנסטראַטיון אַרױסגערופן שאַרפע פּראָטעסטן פון די יידישע דעמאָקראַטישע און סאַציאַלי: סטישע פראַקציעס, אין זיין ציוניסטי. שער טעטיקײט זיך אָבּער אויך בּאַנוצט מיט דער ײדישער שפּראַך אי אַלס רעדנער (למשל, בּשעת זיין בּאַזוך אין אַמעריקע לטובת דעם חקרן היסוד") אי 4לס שריפטשטעלער. פון זײנע ציוניסטישע אַרטיקלען, גרעסטנטײלס

אין רוסיש און העבּרעיִש, זײנען אײ= ‏

ניקע אויך ערשינען אין יידיש, אין ש"ע--ס ;יד פ"בּ" 11, אין חיוד" 1902, מא. 22, אין חיוד. פּאָלק", 1908, טַאן פ-- /10, אין זמ"בּ זאונזערע אױפגאַבּן אין ארץ=ישראל" א. אַנד, בּאַזונדער זיינען אַרױס: פאונזער פּראָגראַם" (פאַרלאַג די יידישע צוקונפט", קראָקע 1905, ז"ז 29) א. אַנד,

אחד העם (1וזט/5 1856-= /1 1921 ) פּסעװדאָנים פון אשר גינצבערב

געבּ. אין סקוויר, קיעװוער גובּ, אי

|אַ פאַרמעגלעכער חסידישער פאַמיליע, דערצויגן אױף תּלמוֹד און חקירה' ספרים, האָט ער נאָך דער חתונה, צו 7 יאָר, . זיך אָנגעהױיבּן אָפּצוגעבּן מיט

וועלטלעכע לימודים, 1882--- 1884 גע.

הערט לעקציעס אין וין, ברעסלע, בּערלין, דאַן זיך בּאַזעצט אין אָדעס, ואוו צוגעשטאַנען צו דל חובבייצון זיין ליטעראַרישע טעטיקייט אָנגעהויבּן מיט זיין בּאַרימטן אַרטיקל קלא זה הדרך", ,המליץ" 1889, ואו ער האָט

שאַרף אָנגעגריפן די יסודות פון דעם אַרױסרוקנדיץ אַלס עיקר ניט די אופלעבונג פון ‏

פּראַקטישן חיבת:ציון, ‏ לאַנד, נאָר די אויפלעבּונג פון די הער: צער, די גײסטיקע פאַרפולקומונג פון דער יידישער אומה. צו יענער צײט

העבּרעיזם .

אויִך געגרינדעט די ליגע װבּני משה", װאָס איר ציל איז געװען צוֹ דערװועקן דאָס נאַציאָנאַלע געפיל אין פאָלק. האָט . אייניקע מאָל בּאַזוכט ארץ=ישראל און

- אי זײַנע אַרטיקלען ;אמת מארץ

ישראל" א. אַנד. געגעבּן אַ דרײסטע

געגאַטיווע שילדערונג פון דער פּאַלע=

סטיגישער ‏ קאָלאַניזאַצין , אויפדעקנדיק איר סיסטעמלאָזיקײט און בּאָדנלאָזי

קייט. שפּעטער (דערהויפּט אַלס רֹעדאַק.

טאָר פון זהשלת" 1896--1902) בּאַ= קעמפּט הערצלס פּאָליטישן ציוניום ; אים שטעלט ער אַנטקעגן דעם חנייסטיקן

| ציוניזם" (זאחד-+העמיזם?), וועלכער וויל

פאַרזיכערן ניט דאָס ידישע פאָלק, װאָס װעט אין זיין רוב מנין ורוב בּניך . אַלעמאָל בּלײבּן אין די גלותילענדער, נאָר דאָס יהדות, פּאַר װעלכן עס דאַרף אין ארץ.ישראל געשאַפן װערן אַ צענ- טער (,מרכּז רוחניי), װאָס װעט משפּיע. זיין אויף די יידן פון אַלע לענדער, 1908 זיך בּאַזעצט אין לאָנדאָן, זיך זייט 1912 דערװײיטערט פון ליטעראַרישער טע= טיקייט, 1922 אַריבּערגעפאָרן קיין ארץ: ישראל. -- דער בּאַדײטנדסטער העבּרעי- שער פּובּליציסט=דענקער, װאָס האָט ניט" קיין גלייכן צו זיך סיי לויט זיין רײ= כער ערודיציע, סיי לױט דער שאַרפ=

קייט פון זיין פילאָסאָפישן אַנאַליז, סיי

לוט זיין קלאַסיש:גלענצנדן סטיל, האָט

אחד:העם אָבּער אין דער בּאַציונג צר

דער יידישער שפּראַך זיך ניט דער: הױבּן איבּער דעם געװיינלעכן שאַבּי לאָן פון דער װעברית-או-רוסית"-שיטה. דער פּראַגע פון יידיש איז געװידמעט זיין איינציקער יידישער אַרטיקל חװאָס איז דער יוד", פאַרעפנטלעכט אַלס. חבּריעף צום רעדאַקטאָר", אונטער דער אונטערשריפט א--ד--ם אין פיוד",. 9, נ. 4 אין דעם דאָזיקן אַרטיקל

59 | | | אחדיהעס ‏ / הי 00

ווייזט זיך שוין אַרױס די גאַנצע פאַר"

אַכטונג און אומפאַרשטענדעניש זיינצ ‏ פאַר דער לעבּעדיקער יידישער שפּראַך.

ריידנדיק ועגן דער בּאַדייטונג פון דער שפּראַך פאַרן פאָלק, זאָגט ער אַגב װעגן ידיש: שנאָר מיר, זשאַרגאָן? יודען, זענען אפשר די אינציגע מענטשען אין דער גאַנצער װעלט, װאָס אויף זי ליגט די שווערע קללה, ניט - צו װויסען דעם זיסען טעם פון אַ ליט. בּער, טײיערער מוטער:שפּראַכע. די שפּראַכע, אין וועלכער מיר זענען אין דער קינדהײט ערצוגען געװאָרען, דורך וועלכער מיר האָבּען אונזערע | ערשטע בּעגריפע בּעקומען און אוני זערע קינדליכע געפיהלען איין אוס: דרוֹק געגיבּען -- די דאָזיקע שפּראַכע

איז אונז אַלײן ניט טייער, ניט אייגעןן.

מיר פיהלען צו איהר קיין שום צערט. ליכקייט ניט, איהר לעבּען און בּליהען אינטערעסירט אונז גאָר ניט... זשאַר= גאָן איז דער יוד גאָר ניט מחויב צו פערשטעהן, און װען ער פערשטעהט יאָ, איז ער ניט מחויב איהם כּבוֹד אָבּצוגעבּען און לעזען, װאָס מע שרייבּט

אין איהם...* דער אויספיר אין, אַז די"

יידישע ליטעראַטור דאַרף בּאַשטימט זיין בּלין פאַר דעם חװאָס פאַרשטײט ניט מער װי זשאַר= גאָן, װאָס האָט אַלזאָ קיין אַנדער מיטל ניט, די װעלט און דאָס יודענטום צו לערנען"; זמיט דעם גאַנץ פּראָסטען אונערצויגענעם זשאַרגאָןײיידען דאַרף מען אָבּער אָנהײַבּען פון אלףבּית", אָון דעריבּער זאָגט זיך אחד-העם אַרױס קעגן דעם, װאָס װדער יוד" האָט אין

אויג אויך דעם אינטעליגענטן יידישן.

לעזער. (אין אַ אָנמערקונג צו דעם דאָי זיקן בּריוו, ‏ װאָס איז געדרוקט אַלס לײטאַרטיקל, האָט די רעדאַקציע פון

| אויף

המון:עם,.

חיוד" פאַרענטפערט איר שטעלונג צו יידיש אויס דעם שטאַנדפּונקט, אַי

|ס'איז אויך אַ לשון, װאָס איז ניט ער-

גער פון אַנדערע). צו דערזעלבּער ‏ פּראַנע האָט זיך אחד-העם אומגעקערט אין דער צייט פון צעפלאַקערטן שפּראַכ. קאַמפּ נאָך דער טשערנאָװיצער קאָנ: פערענץ --- אין זײן אַרטיקל ריב הלשונות", חהשלח", 1910 11, וואו ער בּאַגרינדעט נאָך בּרייטער זיין פֹאֲרבִּי. סענע קעגנערשאַפּט צו יידיש אין נאָי מען פוֹן העכּרעיָום און אין אינגאַנצן מבטל דעם נאַציאָנאַלן װערט אי פון דער ײידישער שפּראַך אי פון אֲלע אוצרות, װאָס זיינען געשאַפן אין איר,

אַן ענטפער אחדיקֶעֶָמען האָבּן צװישן

אַנדערע געגעבּן מתּתיהָו מיזעס אין גהעתיד", 04 און נח פּרילוצקי אין אַרטיקל קאחד-העם ועגן זשאַרגאָן" איבּערגעדרוקט אין זיין חבּאַרג-אַרויף", !4 189--211. פון א. ה--ס װערק (אַרױס אין 4 בּענד זעל פּרשת דרכים"), איז נאָר אַ קליינער טייל איבּערגעזעצט יידיש אלן פֿאַרשיידענע אױס: גאַבּן און פון צ, זעצער -- אין אַ בּאַנד ,אויסגעוועהלטע שריפטען" {פאַרלאַג חבּיכער פאַר אַלעש, װאַרשע 1910, אַנט. האַלט: חשבּון הנפש, פרייהייטס-שקלאַ. - פען, אַ האַלבּע טרײיסט, הייליגעס און אַלטעגליכעס, מדת הדין און מדת הרחמים, פּאָזיטיװעס און נעגאַטיועס, מאָרגען-אידעען און נעכטעןאידעען פּערגאַנגענהייט און צוקונפט, נאָכאָה= מונג און אָסימילאַציע, דער כֹּהן און דער נביא, צוויי װועלטען). אַן אָפּשאַ: צונג פון אחד=העמס שיטת האָט אין יידיש געגעבּן בּןאַדיר אין זיין אַרבּעט אינמיטען וועג -- די הויפּט=סתּירות אין אחדיהעמס נאַציאָנאַלע אָנשויאונגען?, חיודישע וועלט", ווילנע 1913, שין א. וי

81 = איגנאַטאָװ (איגנאַטאָװסקי) דוד 62

איגנאמאָװ (איגנאַטאָוסקי) דוד א/14 1885-- ) געבּ. אין שטעטל בּרוסילאָו, קיעװער גובּ. (פון דיכטער בּאַשריבּן אין זיין חפון גאָטס וואונדער") אין | דער פאַמיליע פון אַן אַרעמען חסיד ר' דודל טאַל= נערס. זיין קינד. הייט איז אַריבּער - אין דער אַטמאָ: ספערע פון דעם טאַטנס מעשיות וועגן בּעל:שם-טוב און דער מאַמעס.-- אויס דעם חצאינה וראינה", 1906 אויס. געװאַנדערט קיין ניװײאָרק, דעבּיוטירט מיט דער דערציילונג װערװאַכונג? אין דעם זמ"בּ ,די יוגענד", 11|--דעם אָנזאָגער פון אַ ניער שטרעמונג אין דער ייד שער ליטעראַטור פון אַמעריקע. 1908 ארויסגעגעבּן די נאָװעלע ,צװײי קרעפ= טע?" (פאַרלאַג חיודיש?, ניו=יאָרק), װאָס האָט געצויגן אויף דעם יונגן אַװטאָר

די אויפמערקזאַמקײט פוֹן די ליטעראַ=.

רישע קרייזן. 1910 צוזאַמען מיטן דיכ: טער י. י. שװאַרץ רעדאַקטירט דעם וִן 3 פון די זמ"בּ אליטעראַטור*, אַרום װעלכע עס האָבּן זיך אָנגעהױיבּן צו גרופּירן די איונגע",. אָבּער אַ פעסטע פּאָזיציע האָט די דאָױיקע גרופּע פאַר.

|נומען ערשט מיט די זמ"בּ ,שריפטען",

װאָס א: האָט, בּיי דער מיטווירקונג פון די איבּעריקע חברים און די מאָלער ז. מאַוד און אבּא אָסטראָװסקי, אָנגעהויבּן אַרױסצוגעבּן אין דעם 1912 דורך אים גע. גרינדעטן פאַרלאַג זאַמעריקאַ?, אומגעהיי- ערע ענערגיע און גרויסע אָנשטרענגונגען --האָבּן זיך געפאָדערט, כּדי צו שאַפן די דאָזיקע זמײבּ, װאָס סיי לויט זייער איני האַלט סיי לוט זײער רײכער אויס.

שטאַטונג זיינען זײי געװען אַ גאַנץ נייע ערשיינונג אין אונזער ליטעראַ: טוֹר, בּפרט אין דער נײיער היים אירער. די קאָרעספּאָנדענץ צװישן א. און יעקב דינעזאָן (פאַרעפנטלעכט אין ,דינע. זאָנס אַרכיװ", בּיילאַגע צו ,דעם חודש", װאַרשע 1921, און אין די חשריפטען"! ‏ הערבּסט 1919) װעגן פאַרשפּרײטן די חשריפטען? אין רוסלאַנד דערצילן. אַ בּיסל דערפון, װאָס א. האָט געהאַט אויסצושטיין בּיים דורכפירן זיין גרויסן ליטעראַרישן פּלאַ, װעלכער האָט גף* דאַרפט אַרויספירן די יידישע ליטעראַ: טור אין אַמעריקע אויף אַ נייעם װעג. און װירקלעך האָבּן די חשריפטען" אַרײנגעבּראַכט אַ פרישן שטראָם אין דער יידישער ליטעראַטור, שאַפּנדיק אַ גייסטיקע היים פאַר אַ גאַנצער פּלע? / יאַדע יונגע דיכטער און פּראָזאַיקער, װאָס האָבּן אינגיכן פאַרנומען דעם אוב אָן אין דער מאָדערנער יידישער פּאָעזיע, די ערשטע 3 בּענד חשריפטען" זיינען ערי שינען אין די יאָרן 1912, 1913, 1914, צו- ליבּ ריײיבּונגען אין דער קאָלעגיע פון די זשריפטען" קומט אַ פינפיעריקע הפסקה אין דער אױסגאַבּע, אין משך פון

וועלכער א.--ס קאָלעגן גיבּן אַרױס אנ

דערע זמ"בּ און א. לאָוט דאַן אַרױס דאָס זמ"כּ ,װעלט אֵין װעלט אס" 6 סוף דער וועלט-מלחמה, אין דער צייט פון דעם גרויסן אויפבּלי פון דער יידישער ליטעראַטור אין אַמעריקע, בּאַנײס א, ווידער די ,שריפטען", פּלאַ.

נענדיק זיי אַלס דרײמאָנאַטבּיכער און צוציענדיק צוֹ דער אױסגאַבּע אַ גאַנצע

ריי יידישע מאָלער, װי א. װאָלקאָריץ /

בּאָריס אַניספעלד, ל. טאָפעל, בּ. קאָפּ. מאַן, מאַקס װעבּער, ש. װיטקעװיץ, מ. שװאַרץ, יוסף העכט. אָבּער צוליבּ

מאַטעריעלע שװעריקייטן אין רעװל.

( 63 | | איגנאטאָז (איגנאטאָווסק") קר | יי | 64

טאַט פון דעם אָנגעקומענעם קריויס = אויפן יידישן בּיכערמאַ-ק פון אַמעריקע און פון די נײיע װאַלוטע-פאַרהעלטע. נישן אין מזרח.אײראָפּע נאָך דער וועלט-מלחמה ערשינען פון די בֹאַ נײיטע חשריפטען" בּלױז פיר זומער 1919, הערבּסט 1919, װינטער= פרילינג 1920 פרילינג 1921, דאָױקע אַלע זמ"בּ, װי אויך אין אי. ניקט אַנדערע אױסגאַבּן, למשל, פּינס= קיס װאַדבּייטער", זשיטלאָװסקיס װדאָס נײע לעבּען", א. ריײוענס װדאָס ניע לאַנד", זצוקונפט", וילנער איודישע וועלט", וויגער ײקריטיק", האָט א. פאַר-

| עפנטלעכט אַ גאַנצע רײ װערק, גרע. | סערע און קלעגערע, אָריגינעלע. און |איבּערגעדיכטע. פון זיינע געזנמלטע /װערק זיינען אין זיין פאַרלאַג װאַמץ= ריקאַ" ערשינען 4 בּענד (צווייטע אוים. לאַגע 9 | עאין קעסלגרובּ", ראָג מאַן אין דרי

בּענך:

| (ערשטע פראַגמענטן אין ,,ליטעראַטור"{ן,

אין די חשריפטען" ||); צװײ זונען", אַבּוֹך אין פיר טײלן || בּאַצירט פון א. װאָלקאָװיץ, װאָס אַנט. האַלט: זפיבּי", שיץ,

זיז 21 (זיודישע װעלט', 1913

||/), חדאָס גאָלדענע אינגעלע", אַ קאַ. ‏

פיטל פון ,אַמאָל איז געװוען אַ נאַר" ז"ז 16; חפון דער נאַכט' -- אַ סעריע לידער אין פּראָזע, ז"ז 14, ,װאָר:װואָהו

דער שטורעם-שפּיעלער" (שוועלט אין

װעלט. אויס"), דער גבּור" - -- אַ פּאָ

מעשה פון יפתּח און זיין טאָכטער (,שריפטען" |), ,דער אַלטער װאַלד", חבּיים פייער", אפון גאָט'ס וואונדער"; | 11 חדאָס פֿאַרבּאָרגענע ליכטי, אַ בּוך

אויפלאַגע,

אין די

אילוסטראַציעס:- געלצ", זא שטעטלי (ידער רין", פון

טער קומט",.

טײילן מיט צוויי עַפּי לאָגן, בּאַצירט פון א. װאָלקאָװיץ, ז"ו 230 -

{|ן ,צווישען.

דערציילונג, ז"ז 78 (ישריפטען* |||). זגאָט בּעהיט און בֹּצִ= /

געבּויט אויף די מעשיות פון ר' נחמן .

בּראַסלעװער, בּאַצירט פון י, טאָפעל. מיט אַ פאָררעדע צו דער צװײטער זיז 183; /ין חואונדער= מעטות פון אַלטן פּראָג",, בּאַצירט פון קאָפּמאַן, ז"ז 231 (דער קאַפּיטל = שבּת* צוערשט געדרוקט. אין. ,שריפטען" שן).. אין פּאַרלאַג װאַמצג ריקאַ" איז אויך אַרױס אַ סעריע א --ס קינדער-מעשהלעך אונטערן נאָמען װגאָלד, זילבּער. און בּריליאַנטען, פּראַכטפול געדרוקט מיט פאַרבִּיקע חדאָס גאָלרענע איג-

גאָטס וואונדער"), חווינטער" (ײדער וויג- חדי װינטערנאַכט", אאין דעם װײסן װאַלד"), זבּערעל פּראָגער אין לבנה?לאַנדי, החדי מלכּה שבּת און

- שבּתאי" א. אַנד. אין דער {של:בּיב=

ליאָטעק" פון דער װאַרשעװער ,קול:

טור:ליגע" איז אַרויס א.--ס חבּערל פּראָ

גער אין לאַנד פון ריינקייט" (1923 ז"ז 39). די לעצטע יאָרן איז א. אָנגעשטעלט אין ניו;יאָרקער װהיאָס", בּכלל אויסמיי..

|דנדיק די טעגלעכע פּרעסע, האָט ער

בּלויז אין זפרייהייט" צי 192 פּאַרף - עפנטלעכט אַן אַרטיקל אַלס ענטפעף ‏ דאָבּרושינען זאיר און מיר"--וועגן דער יידישער ליטעראַטור אין אַמעריקע און רוסלאַנד.--אין דער מאָדערנער יידישער

| בּעלעסטריק איז א. אַ אײגנאַרטיקע דיכ. טער.אינדיװוידואַליטעט, ער האָט אַרײג..

געבּראַכט אין דער יידישער פּראָזע אַן אייגענעם טאָן און ריטם און צייכנט

מוזיקאַלישער | פון זיין שאַפונגסמאַניר, דערהױפּט זיין

ישפּראַך. די חסרונות נייגונג צו רעטאָריק, צו פּאַטעטישער מליצה, זיינען בּאַזונדערס בּולט אין זיין אין קעסעלגרוב". דער דאָזיקער ראַמאַן

3

65 איגנאַטאָוו (איגנצטאָװסקי) דוד -- אידעלסאָו אברהם -- איזאבעללא. 00

איינער פון די ערשטע אין אונזער מאָ? דערנער ליטעראַטור, איז, אינגאַנצן גע= נומען, קינסטלעריש ניט געלונגען; ער האָט אָבּער אַ היפּשן אינטערעס, אָפּ. שפּיגלענדיק די שטימונגען פון דער נייער יידישער אינטעליגענץ מיט אירע עטישע אוֹן נאַציאָנאַלע װכענישן ניי ניט נאָר אין שטאָף און סטיל, נאָר אויך מיט דער פאַר ריסטישער שטרעבונג אויפצוהײיבּן זיך איבּער דער אַלטעגלעכקײט, מיט דער

כּוונה אַנטקעגנצושטעלן דעם הינטיקן. יידישן לעבּן אין אַמעריקע עפּעס אַן.

אַנדער לעבּן, אַ רײנערן, אַבּעסערן אַ שענערן, איז דער דאָזיקער ראָמאַן מיט. זיין הױפּטהעלד בּרוך אַפּרוּו

אַרױסצופירן אַ העראָישע געשטאַלט פון אַמאָדערנעם יידן, װאָס זאָל מיט דער בּאַנײוּנג פון זיין קאָנקרעטן פּערזענלעכן לעבּן זיין אַ מוסטער און אַ אָפּפרישונג פאַר דעם נאַציאָנאַלן לעבּן (ש. ניגער). א.--ס נייגונג צום געהיימניספולן און

לעגענדאָרן האָט אים געמאכט פאַר אייע.

נעם פון די שענסטע מעשה:דיכטער

אין יידיש, און | אין זיינע מצשה:בּינער, וי דאָס חפאַרבּאָרגענע ליכט", חוואוגדער. -

מעשיות פון אַלטן פּראָג", רייך אין שטי, מונג און פאַנטאַזיע, איז אים געלונגען זייער פיין צו סטיליזירן די עלעמענטן פוֹן דער פּרימיטיווער יידישער פאָלקג מעשה אָדער פון דער סימבּאָלישער מעשה פון אַ ר' נחמן בּראַסלעװער,.

ש. ג, ,יוד, װעלט" 1913, ש; שי גיגער, , טאָגװאַרהײט? 1920; נח שטינבּערג, ,יובנ* אמעריקאַ?{ מ. זיל, , קריטיק* 1920, 111; ח. ש. קאזדאן, , בּיכעריװועלט? 1922, /1,

אידעלסאָן אברהם (165 -- ןד ' ' 2) געבּ. אין וועקשני, קאָװונער ליטע,

שטודירט יוריספּרודענץ אין מאָסקװע, 4 אַלס סטודענט צוגעשטאַנען צו

די צבּני

טעאָרעטיקער פון ציוניום,. ודי שאַפער פון דער העלסינגפאָרסער געגן=

א--ן כאַראַקטע: -

/פון עעבּריתתּ און רוסית", דער רעװאָלוציע פון 1905 אַליין אַרױס+

די חובבי ציון, אַקְטיווער מיטגליד פון ציון" צװואַמען מיט מואה, ‏ אוסישקין,,. טשלענאָו, שפּעטעך פּאֲלֵי= טישער ציוניסט, פון 7טן קאָנגרעס אָן מיטגליד פון גרויסן אַקציאָנסקאָמיטעט, איינער פון

ואַרטטפּראָגראַם, זינט 1900 בּאַטײליקט. אַלס פּובּליציסט אין חהמליץ", ,הומן",.

?'110018}גגצהעט ,,י אַלס רעדאַקטאָר פון

די אָפיציעלע ציוניסטישע אַרגאַנען -112 .קמם (מאבּעאג .קפם ,8 מ230ק מיתסק, פאַרטראָטן דעם שטאַנדפּונקט הגם נאָך

געגעבּן אין פּעטערבּורג דעם בּשעתּו ‏ זייער פּאָפּולערן ידישן הומאָריסטישן זשורנאַל ,דער שיגעץ". אַלס עֹמ= גראַנט פון ראַטנרוסלאַנד רעדאַקטירט דעם בּאַנײטן זהעולם" אין לאָנדאָן.

געשטאָרבּן אין בּערלין ערב די הכנות

צו בּאַנײען דאָרט דעם ױ223081,

5 /11)ע; נעקראָלאָג-אַרטיקלען און דעף גאַנצער ײידישער פּרעסע. ‏ איאַבּעללאַ (אַרום4אע- )

פּסעװודאַנים פון בּיילע פרי דֹ בּערג,. /

אַטאָכטער פון דעם שריפטשטעלער

א. ש. פרידבּערג (זע). געבּ. אין גראָדנ. - וואויגענדיק איך .

די אַכציקער יאָרן אין פּעטערבּורג, איז זי געקומען אין בּאַרירונג מיט

ראַרישע קריון און האָט אַליין אָנגעהױבּן צו שרייבן. האָט דעבּיוטירט מיט דער נאָ- וועלע עדער יתום" (אין קהויזפרײיבַך" {, ז. 67 -- 85, בּאַזונדערע אויסגאַבֿע -- (3)

די יידישע ליטע+ יי

67 איזאַכּעללאַ --- איזגור אליהו -- איידלין=טראָממער עלבּערט -- אײדעלטבּערג דוף . 68

װאַרשע, תּרנ"ד), װאָס איו װאַרעם אויפגענומען געװאָרן פון דער דעמאָל. טיקער יידישער קריטיק. דאַן האָט זי פאַרעפנטלעכט די נאָװעלן ;אין דער פרעמד" (פהויזפריינד" {|, ז. 115-108),

אנישט אױסגעהאַלטען" (פּרצעס שיוד. ‏ בּיבּל." |, ז. 41 --63), זפון גליק צום. קבר (אַ חתן אויף אױסצאָהלען)" (װאַר.

שע תּרנ"ד, זײז 28) א. אַנד. (?) אין די דאָזיקע, קינסטלעריש גאַנץ אומבּאַדײטני

| = דע, דערציילונגען, געשריבּן אין אַ סאַנ?

טימענטאַלן טאָן און אין אַ ניט אײני הייטלעכן סטיל, פּרוווט די אַװטאָרין שילדערן עפּיזאָדן אויס דעם לעבּן פון יידישן מיטלקלאָס, אָפּגעקומענע בעל בּתּים, און דערהויפּט די

יידישע געבילדעטע מײולעך, װאָס

! מוזן צוליבּ מאַטעריעלע סיבּות זיך זע.

גענען מיט זײערע יוגנטטרוימען. -- אַריבּערגעפאָרן אין די ניינציקער יאָרן

קיין אָדעס, איז זי צוֹליבּ פּערזענלעכע.

סיבּות מער ניט אױיפגעטראָטן אין דער יידישער ליטעראַטור, האָט אָנגעשריבּן אייניקע דראַמען אולף רוסיש, װאָס זי גען ניט פאַרעפנטלעכט געװאָרן. אַרום 0 זיך בּאַזעצט אין קאָנסטאַנטינאָ: פּאָל, פון װאַנען זי איז מיטן אוס: בּראָך פון דער וועלט:מלחמה צוריקגע? קומען קיין רוטלאַנד, אין כאַרקאָװ, רבייקצין, ,די נײיזשאַרגאָנישע ליטעראַטור", ש"ע--ס יוד. פ"ב" }, ז. 211--1312 ל, וי גער, 16120116 1100/58, ז. 187 -- 189,

איזגור אליהו (1882-- ( געבּ. אין בּערעזינאַ, װײסרוסלאַנד. האָט

זיך געדרוקט אין דער פּראָווינציעלער |

רוסישער פּרעסע, װי אויך אין די ווייס. רוסישע אױסגאַבּן, אין ווילנע נאָך דער רעװאָלוציע פון

5, אין יידיש צוערשט פּאַרעפנטלעָכט.

אַ פּאָר פּאָפּולערװיסגשאַפטלעכע אַרײ

בּיצקל

לאַגע פון'

װאָס זיינען אַהױס.

| טיקלען אין װיאָרבּוך פּראָגרעס" 1904

א. אַנד, שפּעטער זיך בּאַטײליקט מיט לידער אין פאַרשײידענע, דערהױפּט

! ווילנער, צייטשריפטן, 1910 אַרױסגעגעבּן אַ זאַמלונג פון זיינע לידער אונטערן

טיטל חשלאָפּלאָזע נעכט" (פאַרלאַג קמאַ: דערנע ליטעראַטור", װאַרשע). אֵין אָני הײיבּ פון דער וועלט-מלחמה ָּגעררוקט. אַ פּאָעמצ- /

איידלין-טראָממער עלבּערמ 14 8+--. ) אַמעריקאַניזירטעף. נאָמען פון היים-אליעזר טרעמ געבּ. אין קרעמענטשוג, ואו געענדיקט רעאַלשול, 1905 אױסגעװאַנש דערט קיין אַמעריקע. 1911 גראַדױַרט

אַלס ציווילער אינזשעניער און זיך בּאַ=

שעפטיקט מיט דעם דאָזיקן פּאַך בין 9, 1913 אָנגעהויבּן דרוקן איבּערגעײ זעצטע און אָריגינעלע לידער אין ענג? ‏

ליש, שפּעטער זיך בּאַטײליקט מיט אַר. . טיקלען און לידער אין נװײאָרקעף /

,טאָג" (וואו 1916 פּאַרעפנטלעכט אַגם ‏ אַ סעריע חלידער פון דער נײער.

וועלט" --- איבּערזעצונגען פון אויסגע:

ווײילטע לידער פון 12 אַמעריקאַנער פּאַעטן מיט קורצע לעבּנסבּאַשרײבּונגען און כאַראַקטעריסטיקעס), הערמאַן בּערג. שטיינס טהייגט? אַלס מיטרעדאַקטאָר, וצייט", תטאַגעבּלאַטי, צוקונפט", ,קונדסי, װי אויך אין ענגליש:יידישע און ענגלישע צייטשריפטן, זיינע פּסעװ. דאָנימען: ד"ר ל. בּ. לאַזאַרוס, לעאָן עלמער, אָבּזערװער. לעצטנס מיטפאַױ:

װאַלטער פון אַ ליטעראַרישן בּיוראָ פאַר

איבּערזעצונגען, אַדאָפּטירונגען וכּדומה

בּשותּטות מיט ראָזע שאָמער,

איידרעלסבּערג דוד /=1893(‏ )

בי 16 יאָר אין חדרים און ישיבות,

אין אַמעריקע בּאַװכט מיטלשול און קאָלעדוש, זינט 1916 מיטאַרבּעטער פון

69 - איידעלסבּערג דוד -- אייזלאנד ראובן 100

דער קליװלאַנדער שאידישער װעלט אוין אונטער די פּסעװדאָנימען ד. װאָלם: סאָן,. אַ קאַװאַליער. זיך בּאַטײליקט אויך אין דער העבּרעיִשן פהיום", ניוײאָרק 1914, אין מאַנכע ענגלישע צייטשריפטן, ניט פאַר. עפנטלעכט אַ בּאַנד סקיצן, װי אױיך אַ בּוך דערציילונגען, איבּערגעזעצט פון דזשעק לאָנדאָן,. טעטיק אין דער ציוני: סטישער אָרגאַניזאַציע פון קליוולאַנד, אייזלאַנד ראובן (שװ29 1884.-- ) געבּ. אין גרויס.ראַדאָ: מישל, גאַליציע,. ‏ יידישע דערציונג אין חדר, בּיי פּריװאַטע לערערס געלערנט העברעיש, װוי אויך אַ

פּויללש, 3 אױסגעװאַנדערט קין

אַמעריקע, וואו די ערשטע יאָרן געװען

אַ פאַבּריק-אַרבּעטער. דעבּיוטירט אין דער ליטעראטור מיט אַ סאַנטימענטאַ: לער סקיצע אין חטעגליכן העראָלד" 5, זייט דאַן פאַרעפנטלעכט דערציי: לונגען, קאַפּיטלען פון אַ ראָמאַן אויס דעם אַמעריקאַנישן לעבּן, פּובּליציס? סישע אַרטיקלען און לידער אין פאַר: שיידענע טעגלעכע און װעכנטלעכע צייסשריפטן, אין חצוקוגפט", אפרייע אַרבײטער:שטימע", װדאָס נייע לאַבד" א. אַנד, איינער פון די הויפּט:פאַרטרע: טער און אַקטיװוסטע טוער פון דער גרופּע ,יונגע?, בּאַטײליקט זיך אין זײערע ומ"ב, װי װליטעראַטור" || - חשריפטען" | אַן אַרטיקל װעגן די יובגעץ, איבּערגעזעצטע פון ריכאַרד דעהמעל, מאַקסימיליאַן דאַוטהענדע, פרידריך ניצשע און ראָבּערט סטיװװענסאָן), שן (פּאַי עמע ;טאַרנאָװ"), ש (אַן אַרטיקל וועגן מלך ראַװיטש), שװעלט אַין װעלט אויס" (איבּערזעצונגען פון כינעזישע :דיכטער--סי,טאַנג-פּאַ, טהו.פו, טשאַנג.

חפרייער אַרבּייטער שטימע",

בּיסל דייטש און

1 אָריגינע.ע לידער און.

, שי.קינג", ליטאָי. פּאָ -- און די פַּאָ. מע חבּעטלער"), חפון מענש צו מענש" (אַן אַרטיקל חדי נייע ווענדונג אין דער אידישער פּאָעזיע"), ווינער חקריטיק", געוען געהילפסרעדאַקטאָר פון דיר פאָרנבּערגס חודשיזשורנאַל חליטעראַטור און לעבּען" און עטלעכע נומערן פון אים רעדאַקטירט צוזאַמען מיט מאַני-לײבּן, 2 אַרוױיסגעגעבּן אַ זאַמלונג לידער א. ט. חפון מיין זומער" (פאַרלאַג חאונ= זער שייער", ני:יאָרק--ווין, ז"ו 74).-- א. פאַרנעמט אַ אָנגעזעענעם אָרט און דער מאָדערנער ידישער פּאָעזיע פון אַמעריקע. זיינע שטילע אײבפאַכע פערזן, װאָס בּאַזינגען דאָס קליינע און. אומבּאַדײטנדע װפון אַלע טעג", דאָס גרויע לעבּן פון שטובּ און שאַפּ, עַטע:

מען מיט רעזגנירטער. געלײטער; טער שטימונג, פאַרמאָגן אין זיך קלאָרקײט און רײפקײט. עטיפע רו.

איז פאַרהאַן אין אַלע זײינע לידער,

כּמעט אין אַלע. אַפילון דִי סאַנטימעני ‏

טאַלײיטעט, װאָס ציטערטיאויף צייטנװייז

אין די ליבּעילידער, איז אַן איינגע. האַלטענע, אַן אָפּגעקילטע, אַ בּאַרױיַקטע... אין דער אויפגערודערטער, צעטרייסל. טער לופט פון דער מאָדערנער פּאַעױע טראָגט ער אַרײן עפּעס װקלאַסישעס?,

שיר ניט װאַקאַדעמישעס" (ש. ניגער).

דער אינטעלעקטואַליסטישער גרונד.

שטריך פון זיין שאַפונגסגײסט. קומט

בּאַזונדערס צום אויסדרוק אין זייגצ ‏ שילדערנדיקע לידער וי װלינקאָלן אין. ריטשמאָנד", אטאָלסטאָי". א. האָט זיך בּאַטײליקט אין דער גרויסער אַכטבּענ דיקער אױסגאַבּע פון היינריך היינעס ‏ װערק אויף יידיש (פאַרלאַג זאידיש", ניו.יאָרק, 1918), פאַר וועלכער ער האָט איבּערגעזעצט: {מעמואַרען?, חדי רייזע אויפן האַרע", שאידעעןי, /צפן-ים"

21 = === אײיזלאַנד. ראובן -- אַייזמאן משה -- אייזענּוים אַנטאָן ר גל

| חאיטאַליען",

און איינציקע לידער פון דעם זבּוך פון לידער" (דאָס גאַנצע בּוך-- אונטער

זיין רעדאַקציע). ער האָט אויך איבּער.

געזעצט הערמאן בּאַנגס ראָמאַן װאַן אַ פאָטערלאַנד" (פאַרלאַג זניייצייטץ,

= ניוײיאָרק) און זיין נאָוועלע זפראַטעלי. כּאַדיני? (פאַרלאַג ,די היים", ניואָרק).

זינט 1918 רעדאַקציאָנעלער מיטגליך פוּן זטאָגײװאַרהײט?, -

גח שטיינבּערג, ,יוְנגײאמעריקאַ", זײז 2--200; 11

א. מ, פ., אין , קריטיק" 1920, 11, זײז 29--30; ש. ניגער, , דאָס נייע לעבּן" 1922, 1, זײז 10--72

(איבּערגעדרוקט . אין דער , בּיכעריוועלט 2,

0 יוְלייאָקטאָבּער).

| = אײױזמאַן | משת - 1847 18391'} --- אי איר )1893‏ געבּ. אין טלװוראָװ, פּאָ. דאָליע. אונטער דער השגחה פון זײן זיידן, אַ רב, דערצויגן נאָר אויף תּלמוד,

ערשט צו 16 יאָר אָנגעהױבּן זיך אָפּ

צוגעבּן מיט השכּלה און בּילדונג, צו

8 יאָר חתונה געהאַט קײן װאָזנע*

סענסק, כערסאָנער גובּי, ואו אָפּגע: לעבּט בּיזן טויט, פאַרעפנטלעכט פּובּ"

ליציסטישע אַרטיקלען אין פאַרשײדענע

- העבּרעישע און רוסישע צייטשריפטן. זיין װערק /בּפרוע פּרעות בּישראל" (1883), װאָס בּאַהאַנדלט די פּאָגראָמען

פון 1881, האָט אַ געװיסן היסטאָרישן.

װערט אַלס איינער פון די ערשטע

אָנזאָגער פון די אידעען פון חיבּת.

ציון ; גאַנץ אָריגינעל און אינטערע.

סאַנט פאַר זיין צֵייט זיינען דעם אַו-

טאָרס בּאַטראַכטונגען ועגן נאַצלאָנאַ.

ליזם און קאָסמאָפּאָליטיזם. זיינע אנ

דערע ווערק אין העבּרעיִש, וי חהיהדות והנוצרות", אעניני היהודים", חהליכת

עולם", זיינען געבּליבּן אין כּתב:יד צו?.

ליב מאַנגל אין מיטלען זי צו דרוקן

,דער רב פון בּאַכראך", יגראַף שנאַבּעלעװאָפּסקײ, פלאָרענטינל= שע נעכט", דעם ציקל לידער חצפוןיים"

| אַ קאַפּיטל פון אעניני היהודים" (פאַר.

עפנטלעכט אין ?מצפה", 1885). פירט. דורך די אידעע, אַן די קאָסמאָפּאָליטן : שטעלן זיך אֵיין פאַר אַ רעאַקציאָנערן.

אידעאַל, בּשעת ווען דער נאַציאָנאַליום.

איז אַ פּראָגרעסיווע ערשיינוֹנג. איך . יידיש האָט א. געשריבּן נאָך אין חקול

| מבשר"ן אין ליליענבּלומס חװעקער"

(1887) האָט ער פאַרעפנטלעכט אַן אַר*. טיקל חװאָס טוט מע" ואו עס װערן

אין אַ קלאָרער און פּאָפּולערער פאָרם

בּאַהאַנדלט די יסודות פון נאַצזאָנאַליום, | וי דאָס האָבּן פאַרשטאַנען די טעאָרע+ טיקער פון חיבּת.ציון. אַ רייך בּאַשאָנף ‏

| קענע נאַטור, װאָלט א. געקענט װערן

אַ בּאַדײטנדע ליטעראַרישע קראַפט, ווען ער זאָל זיך געװען אַנטװיקלען בּײ גינסטיקערע פאַרהעלטענישן, זיין שרייבּן ליידט פון מאַנגל אין סיסטעם; די אָי

| גינעלע און טײלמאָל גאַנץ ריכטיקע. געדאַנקען פאַרלירן זיך צװישן איבּעײ | ריקע חקירות און אָפּװײכונגען. -- זיין בּרודער, דוד אַייזמאַן (1869--1922), | איז געווען | בּעלעטריסט, פון װעמעס װערק מאַנכע | זיַינען אויך איבּערגעזעצט אין יידיש,.

אַ בּאַקאַנטער רוסיש:יידישער

,הויזפריינד", זִזן, זי 8 (1790 -- 1852

| פק }{;, 156 אייזענבּױים אַנטאָן

געב, אין װאַרשע אין אַן אָרעמער פאַ:

|מיליע, געלערנט 'אין חדר און שפּע:- יטער, אַדאַנק זיינע - גרויסע פעיקייטן,. זיך אַלט אַװטאָדי. דאַקט צוגעגרילט - צום. װאַרשעװער ליציי, אָבּער געי בּליבּן אַ יתום--- געמוזט דעם ליציי פאַרלאָזן, כּדי צו. זוכן חיונה. אַ קענער פון עטלעכ/ָ. ‏

73 יי אייזענבוים אנטאָן -- אײזענשלאָס אַלטער | - יי 24

שפּראַכן און גוט געבּילדעט, איז עה

געוען זייער אָנגענומען אין די קרייון פון דער פּוילישער אינטעליגענץ, בּפרט

אַז ער האָט פאַרטראָטן דעם דאַן נאָך. גאַנץ יונגן געדאַנק פון ײידישער אס

מילאַציע. זיינע אידעען בּנוגע דער רעי פאָרמירונג פון יידישן לעבּנסשטײיגער האָט ער אויסגעליגט אין אַ מעמאָראַנ. | דום צום רוּסישן קייזער, װאָס האָט עס זייער גינסטיק אויפגענומען. מיט דער | אונטערשטלצונג פון דער רעגירוגג האָט ער סוף 1823 געגרינדעט די ערשטע ויידישע צייטונג אין פּויליש און יידיש 14061 0051268402---,דער בּעאָבּאַכטער אַן דער ווייכסעל"; אָבּער, | וי ס'איז שוין צו זען פון דעם טיטל, זײינען יידיש אין דער צײטונג געװען נאָר די אותיות, די שפּראַך איז געווען דייטש, -קיין ערפאָלג ניט געהאַט און אין אַ יאָר אָרום זיך פאַרמאַכט. דערמיט האָט זיך א.--ס טעטיקייט ניט אָפּגעשטעלט. ער האָט געדרוקט אין דער װאַרשעװער פּוילי. שער פּרעסע אַרטיקלען צו פאַרטײדיקן

די יידן אוֹן איז געװען דער הױפּט? ‏ טוער פון דער װאַרשעװער ראַבּינער* שול, פריער אַלס איר אינספּעקטאָר און -

פון 1835 בּיון טוט אַלס דירעקטאָר, אַלס עקסטער אַסימילאַטאָר האָט עֹר מיט זיין פירן די אַנשטאַלט אַרױסגע: רופן קעגן זיך דעם צאָרן פון די אָר: טאָדאָקסן, וועלכע ער האָט ניט געשויגט,

11 זשא ; צינבערג, -16 .68 ח18ססייס1ע. 3214, .ז.13--115 0184106ס11 1 זיז 222--232)

= אײזענשלאָם אַלטער {|/22 פ187-- א/1 1925) געבּ. אין מינסק * מאַזאָ וועצק, װאַרשעװער גובּ, זיין פּאָטער,

קאַלושינער רב, שפּעטער געוואוינט אין -

װואַרשע, געווען בּאַקאַנט אין די חסירישע קרייזן אונטערן נאָמען הערשעלע חסיד,

דעריבער האָט די אױסגאַבּע ‏

האָט אים געגעבּן אַ שטרענג רעליגיעזצ - דערציונג צו 14 יאָר אַװעק פון דער היים, בּיז 22 יאָר אַרומגעפאָרן איבּער

הפאַרשײדענע שטעט פון געװעוענעם /

רוסלאַנד, פּרוּוונדיק זיך נעמען צו פאַר. שיידענע פאַכן. זיך אָנגעהױבּן צו דרוקן אין זדעם טאָג", קראָקע 1914, פאַר דער צײט פון דער װעלט:מלחמה זיך בּאַ: טײליקט אין דער ידישער אװינער מאָרגענצייטונג" און לעמבּערגער /טאָג. בּלאַטײ, שפּעטער, וואוינענדיק אין לאָדו, פאַרעפנטלעכט אין װלאָדוער פאָלקסט ‏ בּלאַט", אלאָדזער טאַגעבּלאַט" א. אַנד, אַ גאַנצע ריי מעשהלעך, װאָס זיינען אפשר כאַראַקטעריסטיש פאַר דער חסידישער סביבה, אָבּער פון אַ קנאַפּן קינסטלערישן ווערט, טרוקן און פּראָזאַיש, 1922 אַרױסגע. געבּן פון זי אין לאָדז פיר העפטן אונטערן

נאָמען אמיין זיידענ'ס מעשהילעך" און אין

אַ יאָר אַרום אונטערן זעלבן טיטל--אַ גאַנצן בּאַנד פון 25 מעשהלעך, בּתוֹכם אויך די פון די העפטן (ואַרשע, פאַרלאַג און בּוכהאַנדלונג א. י. שפּיראָ און מ. יוסטמאַן, זיו 154), אייניקע פון זי

זיינען איבּערגעזעצט געווען אין קראַ=

קעװווער 4/חמ102/6 ץשסאן און אין 0מ001860261. זסמ6ושצ. אין אַ בּאַי זונדער אױסגאַבּע נאָך פאַרעפנטלעכט ;מיין טרוים? (פרעסבּורג, 1916), גע= שריבּן אויך זשורנאַליסטישע אַרטיקלען, צום טייל אונטער די פּסעװדאָנימען אלתּר. און א. זקן. פון זיינע דראַמען איז װכּסא הרבנות", װאָס שילדערט דעם / קאַמפּ צװישן דעם אַלטן און נייעם דוף - אין יידישן פּוילן, אויפגעפירט געװאָרן 1 אין װאַרשעװער יידישן ;צענטראַלי: טעאַטער און אַנאָנסירט צום אַרוֹיסף ‏ געבּן אין י. מ. װײסענבּערגיפאַרלאַגי - א /ל. יאקובאָװיטש, ,ליטערארישע געשפּרע-

כען"; |שצ, ,היגט" 1921. יי

(ר"ח שבט 1869 ---

5 אײענשטאדט בנציון -- אײזענשטאדט משהיאלעור -- אײזענשטאַדט שמואל ד"ף . 96

אַייזענשמאַדט בּנציון (1זו/13 1873--

) געבּ, אין קלעצק, ווייס.

רוסלאַנד, וואוינט זינט 1903 אין ני= יאָרק, אין זיינע לעקסיקאָגראַפישע אַר: בּעטן, דהיינו: שדור רבּנין וסופריו",

| 4 טיילן -- ווילנע 1895 -- 1902, 5טער

טייל --- ניוײיאָרק 1903, ,חכמי ישראל | בּאמריקא", ניויאָרק 1905 װערן אויך געבּראַכט בּיאָבּיבּליאָגראַפישע דאַטן פון אַ ריי יידישע שריפטשטעלער און זשור= נאַליסטן, | 8} צו ז 83, אײזענשטאַדט. משה-אלעור ד'ר

אין נעסוויזש, װײסרוסלאַנד, אין דער

פאַמיליע פון אַ העבּרעיִשן לערער, װאָס

| האָט געקנעלט אין בּעסאַראַבּיע און דאָרטן געשטאָרבּן, בּאַקומען אַ ייַדישע דערציונג, צו 13 יאָר קאָרעספּאַנדענצן אין חהמליץ" און חהצפירה", פון 16 בּיו 18 יאָר געלערנט אין װאַלאָזשינער ישיבה, דאַן אַװעק קיין מינסק זיך אָפּצוגעבּן מיט װעלטי לעכער בילדונג, זינט 1889 שטודירט - פילאָסאָפיע, אָריענטאַלישע שפּראַכן, ליטעראַטור און געשיכטע אין בֹּערֹלִי= נער אוניווערסיטעט און דער ?הויכשול

- פֿאַר דער װיסנשאַפט פון דעם יידנטום",

נאָכן ענדיקן מיטן טיטל דאָקטאָר אויפן הגרונד פון אַ דיסערטאַציע איבּער בּיבּל. קריטיק אין דער תּלמודישער ליטעראַ: טור געװוען לערער פון ידישע לימודים אין פּעטערבּורגער יתומים-הויז און אייגיקע גימנאַזיעס, 1900 -- 1910

ראַבּינער אין ראָסטאָװ-דאָן, זינט 1910

| ראַבּינער אין פּעטערבּורג. אַלס כּלל. טוער זייער פיל געאַרבּעט איבּער רע= פאָר מירן דעם אַלטן חדר. צייט די סטן= דענטישע יאָרן זיך בּאַטײליקט אין העגרעישע, רוסיש-יידישע און דייטשע

זעדססאסמטים ) געבּו.

שוין געשריבן

| צייטשריפטן, וואו פּאַרעפנטלעכט פעי

ליעטאָנען, דערציילונגען, רעצענזיעס און פּובּליציסטישע אַרטיקלען, דערהיפּט איבּער פראַגן פון דערציונג. אַרױסגע= געבּן אויך אייניקע װערק אין העבּרעיש,

װי למשל, אַן איבּערזעצונג פון ד"ר

דעמבּאָס אַרבּעט איבּער שחיטה, פּראָפ, כװאָלסאָנס קראשית מעשה הדפוס' ‏ בּישראל", בּילדער אויס דעם ייִדישן ‏ לעבּן אין ליטע, (זבּשובי אל ארץ מולדתּיי, חמחיי בּני ליטאײ--דאָס לעצטע איבּערא ‏ געזעצט דורך ד"ר מעקלער פאַר -קעם הע68,, אױך אין. 4,); צוואַמען מיט מ, דייכעס 1911 אַרױסגעגעבּן אַ כרעסטאָמאַטיע -12} מ'זתהזביה זאזענט. זינט 1910 רעדאַקצי+ אָנעלער מיטגליד פוֹן .68 טיאעמדסמם ה|װסנממימססקח, 1918 מיטרעדאַקטאָר פון זמ"בּ קהעֲבר". אין ייִַדיש דעבּיוײ טירט אין זהויזפריינד" /י מיט אַ סקיצע

| וואו זיינען זײ?", שפּעטער זיך באַטײש -

ליקט אין חדעם יוד", (וואו צווישן אַנדערן פאַרעפנטלעכט אַ סעריע אַרטיקלען

איבּער דערציונג), זדעם פריינד", זדעם טאָג"

ש, פרוגס עלוח פיר ערדאַרבּײ+ טער". בּאַזונדער אַרױסגעגעבּן זנאָך דער שרפה". (ווילנע 1901) אויף רוסיש אי= בּערגעז. פון י. קאַצענעלסאָן אין -עס מדססטזטעם), װאו ס'וערן אין דעה / פאָרם פון אַן אַלעגאָרישער דערציילונב . דורכגעפירט חיבּת-ציונישע טענדענצן. אַלס פּראָפּעסאָר פון תּלמודישער ליטע- ראַטור אין פּעטערבּורגער ײדישן אה ניווערסיטעט זינט 1920 געאַרבּעט אויף אַגרעסערן װערק אין יידיש ;די איי-

| לייטונג אין תּלמוד".

אײזענשמאַדט שמואל ד"ר (װז/פֿ 6 -- =)געב. אין בּאַרײ סאָװו,+ װייסרוסלאַנד, אין אַ פּאַמיליע . װאָס פירט איר יחוֹס פון תּוספות*

71 יי | אייזענשטאַדט שמואל ד"ר -- אייזענשטיין יהודהידוף 78

יוםיטוב. בי 12 יאָר געלערנט אין חדר, דערנאָך אין דער היים אונ; טער דער השגחה פון זײין פאָטער (אַ משכּיל, געשריבּן אין העבּרעיִש און יידיש, חובבי-ציונישער טועד און שפּע. טער איינער פון די ערשטע פּועלי=ציון אין רוסלאַנד). 1906 -- 1910 שטן= דירט יריספּרודענץ און פּילאָסאָפיע אין בּערן, בּאַקומען דעם טיטל דאָקטאָר

פאַר דער דיסערטאַציע חדי געשיכטע פון יידישן פּראָצעס:רעכט בּין צוּם אָפּי .

שלוס פון תּלמוד", צייט 1906 בּאַטײליקט מיט קאָרעספּאַנדענצן, פּובּליציסטישע

אַרטיקלען און אַרבּעטן אויפן געבּיט פון

יידישן רעכט אין יידישע, תהעבּרעישע, רוסיש:יידישע און דייטשע אױסגאַבּן, אין דער 5ק, אויך אונטער די פּסעװ= דאַנימען ש. ברולי, ש. בּן-יוסף, ש. חרותי, ש. נחמוני; רעדאַקטירט דעם העבּרעיִשן זשורנאַל ?שהרית" (אָדעס -- װאַרשע 1912 -- 1914), די העבּרעיִשע פערטליאָר-שריפט ,המשפּט צוזאַמען מיט פ. דיקשטיין (מאָסקװע 0) און אַלס גרינדער און אַקטיװער טוער פון די חצערי-ציון" זינט 1911 -- זייער אָרגאַן ,ערד און פרייהייטי (מאָס=

קווע 1919), אַ געוויסע צייט זיך אָפּגע+ ‏

געבּן מיט יידישער פילאָלאָגיע, פאַרעפנט: לעכט די אַרטיקלען ,יודיש" (חפרייבד" 7) און חדי געאָגראַפישע גרעניצען | פון דער יודישער שפּראַך און איהרע אויסשפּראַכן" ((ֿליטעראַרישע מאָנאַט= שריפטן שֵׂן). אַלס דעלעגאַט פון אַ בּער? גער סטודענטנקרייז, זיך בּאַטײליקט אין דער טשערנאָװיצער שפּראַךיקאַנטע= רענץ, אויף וועלכער געלייענט אַ רעפע: ראַט ועגן דער יידישער אָרטאָגראַפיע. פון זיינע אַנדערע אַרבּעטן אין ײידיש

זײנען פאַרעפנטלעכט: עדי אַרבּײיטער=

פראַגע און די אַרבּייטער.געזעצגעבּונג

העברי" .

--- 1855

אין דער יודישער מדינה" (צוקונפט" 1), +זדל פאָלקסװוירטשאַפּט אין דער פאַרצייטיקער יודישער מדינה" און זװאָס דערצעהלט אונז דער תּנ"ך 1" (װלעבּען און װיסענשאַפט* 1912 ש--1ש, ש) די איבּערזעצונג פון מ. סאָלאָװײטשיקס חיסודות פון דער עלטסטער ידישער קולטור-געשיכטע" (ווילנער פאַרלאַג פון בּ. א. קלעצקין, 1923, | בּ. זײז 172, |ן בּ ז"ו 130); אין כּתבייד: ,די סאָציאַלע אידעאַלן פון די נביאים" (ערשיינט אין ווילנער פאַרלאַג פון בּ. א. קלעצקין), חדער תּלמוד און זיין געשיבטע", איבּער= - זעצונג פון קאָרנילס שנביאים", פון די" אַפּאָקריפישע חספר טוביה" און שספרף החשמונאים", פון דער משנה חסדר נזיקין?" מיט פּאָפּולער=-װיסנשאַפטלעכע דערקלע= רונגען, סאָציאַלער ראָמאַן עיוסף בּריסקין? און אַרײ ‏ גרעסערע אַרבּעטן אין העבּרעיִש,--זינט 1916 פאַרװאַלטער פון - דער יידישער אָפּטײלונג פון דער רומי יאַנצאָװער מ לוכה;ביבּליאָטעק אין

מאַסקװע (בּאַשריבּן די אָפּטײלונג אין

חקולטור און בּילדונג" 1918), לעקטאָר פון יידישער געשיכטע, איינער פון 51 - גרינדער און אַקטיווער טוער פון שתּרבּות".

אייזענשטיין יהודה-דוד (כ' חשוון ) געבּ. אין מעועי ריטש, שעדלעצער גובּ., 1872 געקומען מיט זיין פאַמיליע קיין ניװײאָרק, ואן אַפּריער געווען אַ פאַבּריקאַנט פון הצמ דער, דאַן דירעקטאָר פון אַ בּאַנק, זיך אָפּגעבּנדיק גלײיכצייטיק מיט העבּרעל= שער שפּראַך און ליטעראַטור. פאַר- עפנטלעכט אַרטיקלען אין העבּרעיִשע

און ענגלישפיידישע צייטשריפטן, געווען

דער ערשטער, װאָס האָט איבּערגע= זעצט אױף העבּרעיש און יידיש קדי קאָנסטיטוציאָן פון די פעראייניגטע שטאַטען" (ניײאָרק 1891). אין דער

- 19 אייזענשטיין יהודה-דור -- איזענשטיין יעקב -- אייכעל יצחק*אברהם -- אײנהאָרן אהרן 80

צענבענדיקער העבּרעישער ענציקלאָפּע: דיע ;אוצר ישראל", װאָס א. האָט אַרױסגעגעבּן אין ניוײיאָרק, האָט ער

פאַרעפנטלעכט אַן אַרטיקל וועגן דער ייריײ - שער שפּראַך און ליטעראַטור (3. שּ

לייז 15 -- 419 חכמי ישראל בּאמריקא, א 11; פן א 1,

אַײיזענשטײן יעקב (ו'טבת 18:4---

) געבּ. אין סאַװראַן, פֹּאַי

דאָליע. פון 12 יאָר אָן אַן אַרבּעטער

אין אָדעס, 1905 אַװעק קיין אַרגענטינע, וואו זיך בּאַשעפּטיקט מִיט סטאָלערײ,

בּאַטײליקט זיך, דערהויפּט מיט שירים,

אין פאַרשיידענע אַרגענטינער יידישע צייטונגען,. אויך אומלעגאַלע.. רעדאַק. טירט די צײטשריפטן צבּרױט און יפרייהייט",.

פעסיאָנעלע פאַראיינען אין דער רעפּוב, ליק אַרגענטינע (ערשינען מאָנאַטלעך /אַ יאָר צײט זינט האַרבּסט 4919. /

אײכעל יצחק:אברהם (05ע --

1804) געבּ. אין קיניגסבּערג (קאָפּנהאַגן?),.

געשטאָרבּן אין בּערְלין,. איינער פון די -‏ אַקטיוסטע פּיאָניערן פון דער בּערלינער | השכּלה, מיטגרינדער פון חהמאסף? און זחחברת דורשי לשון עברי", בּיאוריסט, בּיאָגראַף פון משה מענדעלסאָן, אַװטאָר

פון אַ קאַָמעדיע אין יידיש ארב העניך ן אַ קאָ

-אודר וואש טוט מע דר מיט', װעלכע אִיז אין פאַרשײדענע נוסחאות אַ צייט לאַנג אַרומגעגאַנגען אין מאַנוסקריפּט און דאָן. געדרוקט געװאָרן, איין אויס. גאַבּע -- אין לין 1864),

3 01, 1185 ז, ריזען, ,פון מענדעלטאָן א. שולמאן, . , שפת יהודית-אשכּנזית וספרותה", זין 1175 י, מ, -

= װאָסט, אין ערש און גרוֹבּערס ענציקלאָפעדיען | | בּאַהאַלטנדיק זיך אונטער א פּסעװוראָנים,

ובּיז מענדעלע" 1, ז"ז 20--21ן

16 א.

חדער פרייער אַרבּעטערי ‏ די אַרבּײטער-אָרגאַניזאַציע? -- אָרגאַן פון די יידישע מיטגלידער אין די פּראָי ‏

גאַבּן, װי י,

| שטיג" ! (פאַרלאַג גיטלין, . |און די קאָמעדיע פון מאָליער אדעה. דייטשע אותיות (בּערב- | י

| || 1921) -- מיט גרויס ערפאָלג אויפגעפירט

אהרן 30/120 1884--- | ) געבּ. אין קײידאַן, קאָװ= נער ליטע, אין אַ פּאַמיליע, װאָס פירט. איר יחוס פון רבּנים און גאונים

| אײנהאָרן

(אַ שוועסטערקינד פון דוד א.), בִּיז 17

יאָר געלערנט תּלמוד, דאַן עקסטערן שפּעטער אַװעק קיין פּאַריז, וואו געעג? דיקט אַ מיטלשול און 1911--די אָפּטײ= +

לונג פאַר פֿראַנצויזישער ליטעראַטור

פון דער היסטאָרישײפילאָלאָגישער פאַ: / קולטעט אין דער סאָרבּאָנע. די זשור. נאַליסטישע טעטיקײט אַנגעהױבּן 1905 מיט בּריוו פון פּאַרין אין די רוסישי ‏ יידישע צייטשריפטן, זיך בּאַטײליקט אויך אין חהזמן" און אין -זטסן-פוזג? /גת. זינט 1908 קאָרעספּאָנדענט פון

- ;היינט" א. אַנד,. 1911 געקומען קיין.

װאַרשע, זינט 1912 שטענדיקער מיטי ‏ אַרבּעטער פוֹן אהיינט", וואו געשריבּן.

פּובּליציסטישע און ציוניסטישע אַרטיק= . -

לען, פֿעלזעטאָנען (אונטערן פּסעװדאָנים ראָדיאָן), . טעאַטעריקריטלק ‏ (פסעווד.-

| איינער),. פּרעסע:איבּערזיכט און פּאָלע. מיק (פסעוו, .

ספּעקטאַטאָר), זיך אויך בּאַטײליקט אין אייניקע אַנדערע אויס: מ. װײיסענבּערגס זיודישע - זאַמעלבּיכער", שֵן. א. אז. װ. האָט אי. / בּערגעזעצט אַ לאַנגע ריי גרעסערע און. קלענערע . דערציילונגען פֿאַרן װהייגט" פון רוסיש, דייטש, פראַנצויזיש און אין בּאַזונדערע ביכער --- דעם ראָמאַן פון אַנאַטאָל פראַנס חגעטער זענען דור.

קאַרגער" (פאַרלאַג חדי צייט", װאַרשע פון זיגמונד טורקאָװוס טרופּע. די לעצ= -

טע צייט איז א. אויך קאָרעספּאָנדענט . פון ניװײיאָרקער װמאָרגען. זשורגאַלי,

װאַרשע918)) /

84 - אײינהאָרן א. י.-- אײנהאָרן הוה +‏ : 82

אײנהאָרן א, י, (1871- 1 /30 1925) בּרודער פון אהרן א. געבּ. אין קײדאַן, קאָװונער ליטע, צו 15 יאָר געקומען קיין ווילנע, וויאו אונטער דער השגחה

פון זיין עלטערפעטער, ש. י פין בֹּאַי

זוכט אַקורצע צײט ר' מיילעס ישיבה, דאַן זיך אָפּגעגעבּן צו וװעלטלעכער בילדונג, ‏ 1891 אַװעק קיין פראַנקרייך, שטודירט. אַגראָנאָמיע אין דער הויכשול פון מאָנפּעליע און נאָכן ענדיקן בּאַי שטימט געװאָרן אַלס לערער פון נאַטור. װיסנשאַפּט אין דער אַליאַנס=שול , מקוה לשראל" אין פּאַלעסטינע. צוליבּ דעם אַסי מילאַטאָרישן גייסט פון דער שול צוריק געקערט קיין פראַנקרייך, וואו צואַמען מיט לעאָן פּאַפּערין, ד"ר ראַסקין און ד"ר רוקח געגרינדעט -510 סטס'"ן 6 און געשריבּן דאָרט ציוניסטישע |אַרטיקלען. 1912 זיך בּאַזעצט אין װאַר? שע, ואו אַחוץ אַפּאָר יידישע צײם - טונגס-אַרטיקלען פאַרעפנטלעכט אין דעם

פון אים מיטרעדאַקטירטן ײפאָלקס.אונים זיהוריה".

ווערטיטעט? פון פאַרלאַג. 4 גיכער (בּאָטאַניק, זאָאָלאָגיע, פיזיק און כעמיע) אונטער דעם פּסעװדאָנים | א. י. ראָגאָדין. אין העבּרעיִש אַרױסגע. געבּן קתּורת עבודת האדמה", 1912, קאַרלײלס ,גבּורים ועבודת גבּורים" און טענס חפילוסופיה של אמנות" (שטיבּל= פאַרלאַג), וי אויך אַ ריי לערנבּיכער

(אַנאַטאָמיע און פיזאָלאָגיע, זאָאָלאָגיצ - אי אַבד.) אײנהאָרן דוד (1886 -- ה)

געבּ. אין קאַרעליץ, װײסרוסלאַנד, אין אַ מיוחסדיקער פּאַמיליע. זי פאָטער,

אַ געוועזענער מיליטער:דאָקטאָר,. איז | געווען בּאַקאַנט אין דער גאַנצער אוֹמי געגנט אַלס -מערקווערדיקע יידישע פּער. | זענלעכקײיט; נאָך ‏ דער שמד פון זיַנעם אַ ברודער איז ער געװאָרן

מערטע אױיפלאַגע -- פאַרלאַג

1

אַ בּעל-תשובה, האָט פאַרלאָזט זיין אַמט, זיך אַרײנגעטאָן אין פרומקייט, אַװעק:

געזעצט זיך אויף דרײַ יאָר לערנען

איו בּית-מדרש און דאַן אָנגעהױבּן צו פּראַקטיצירן פֶן צוישן דער אָרעי מער יידישער מאַ. סע, די זין זיינע /האָט ער געגעבּן אַ טראַדיציאָנעלע - יידישע דערציונג, א. האָט אַפריער געלערנט אין

חדר אין גאַװאַרעדאָק וואו זיין פאָטער האָט פּראַקטיצירט,

און שפּעטער אין קליינעם שטעטעלע רעבּועוויטש. 1895

איז זיין פאָסער געװאָרן ראַבּינער אין .

װאָלקאָװיסק, גראָדנער גובּ, און א. איז דאָרט פאַרבּליבּן בּיו 1908 שרייבּן האָט ער אָנגעהױבּן זייער פרי, שוין צוֹי3ן יאָר פאַרפּאַסט שירים און פּאָעמען אויף העבּדעיִש,. אונטער דער השפּעה פון די דעמאַקראַטישע שטרעמונגען בּיי דער

ויידישער יוגנט ‏ אַרײַנגעצויגן אין דער

אַרבּעטער-בּאַװועגונג פון שטעטל, אַרי- בּער צו ידיש, דעבּיוטירנדיק מיט לידער אין חיודישען אַרבּעטער" 1904 און אין קדעם װעג". פון דאַן אָ זיך בּאַטײליקט אין פאַרשיידענע ידישע אויסגאַבּן, וי ;ליטעראַרישע מאָנאַטש שריפטען", עדעם פרינד" א. אַז. װו- 9, וואוינענדיק שוּין מיט די עלטערן אין ווילנע, אַרױסגעגעבּן אַ זאַמלונג פון - זיינע לידער א. ט. חשטילע געואַנְגען" (פאַרלאַג חדי וועלט"; צװײיטע פאַר. זפּראָ. גרעסי, װאַרשע 1910), - װאָס האָט אַדרױס. גערופן אַ גאַנצע ריי אַרטיקלען און רעײ צענזיעס װעגן א--ס אײגגנאַרטיקער ליריק און אִים אַװעקגעשטעלט אין

ר 83 || די = אײנהאָרן דוד | 6484

|‏ דער ערשטער ריי פון דער יונגער יידי= שער פּאָעזיע, אַ צווייטע זאַמלונג פון זיינע לידער איז אַרױס 1912 א. ט. חמיינע לידער" (וילנער פאַרלאַג פון בּ. א. קלעצקין). צו יענער צײט אױך געשריבּן האַלבּ-בּעלעטריסטישע אַרטיק? - לען אין אפריינד", אין קיעװער זמ"ב פון ,צייט צו צייט" |, און קלינע פעליעטאָנען אין װילנער חדער טאָג"

און חווילנער װאָכנבּלאַט" אונטערן

פּסעװדאָנים שגיון לדוד. געצואונגען (1912 צן פֿאַרלאָזן רוסלאַנד

העכער אַ האַלבּ יאָר אָפּגעזעסן אין וילנער תּפיסה, זיך בּאַזעצט אין שווייץ,. פון װאַנען דער װילנער פיודישער וועלט" שירים, בּאַלאַדן און פּאָעמען --- חחלומות פון

אַ װאַנדערער (זפון די שריפטען פון

אַניאיינזאַמען יודען" 1913, ||{ וַושׁ), די דראַמאַטישע פּאָעמע חצביה" (שפּיל אין דריי אויפטריטען", 1914, ש), אַ סעריע | האַלבּ פּובּליציסטישע אַרטיקלען---אַײינ= דרוקן פון זיין נסיעה איבּער מערב? אײיראָפּע---אין זשיטלאָווסקיס חדאָס נייע | לעבּען", אויך מיטגעאַרבּעט אין זצן? | קוגפט- און אין דעם אָרגאַן פון דער יידי. שער סאָציאַליסטישער פּעדעראַציע אין אַמעריקע קדי נייע וועלט", וועלכע האָט 7 אַרױסגעגעבּן זיין בּוך לידער , צו אַ אידישער טאָכטער". אַ קלײינע אױיס: װאַל פון דעם בּוך איז אַרױיס אין דעם

זעלבּן יאַר א. ט. ,װען דער פּריליגג. רופט"

אין װאַרשע, ואוהין א. איז | צוריקגעקומען פון שוייץ אין דעם יערשטן יאָר פון דער דייטשער אק פּאַציע, און דאַן מיטגעאַרבּעט אין די בּונדישע אויסגאַבּן דערהיפּט אין די טעגלעכע אלעבּענס-פראַגען", וואו געי דרוקט ועכנטלעך סאָציאַל:פּאָליטיש?

צוליבּ פּאָליצײיַשע רעפּרעסיעס, נאָכדעם װי

געשריבּן אין /

אייניקע פון

פּעליעטאָנען, װאָס אַ טײל פון זי זײ= נען געזאַמלט אין אַ בּוך א. ט. , שװאַרץ און רויט" (פגעדאַנקען און בּילדער", פאַרלאַג חלעבּענס.פּראַגען, װאַרשע 1920, זיז 169), װי אויך קריטישע אַרטיקלען און רעצענזיעס. 1920 פאַרלאָזן פּוילן און זיך

| בּאַזעצט אין בּערלין, מיטאַרבּעטנדיק |

אין ניוײיאָרקער זפאָרװערטס", וואו אַחוץ אַרטיקלען, לידער *ון קאָרעספּאַנדענצן

פון דײיטשלאַנד, אויך פאַרעפנטלעכט

אַַניט פאַרענדיקטן ראָמאַן אויס דעם לעבּן פון די יידיש-רוסישע עמיגראַנטן, . װאָס זיינען זיך צונויפגעלאָפן אין דער

דייטשער הױפּטשטאָט נאָך דער װעלט= מלחמה און רוסישער רעװאָלוציע. זיך

פאַרנומען מיט איבּערדיכטונגען פון תּנך און פאַרעפנטלעכט עטלעכע קאַ= פּיטלען תּהילים אין , װײיטער-בּוך" און דעם זמ"בּ ,דער אָנהײבּי, בּערלין 1922 . פון וועלכן ער איז געווען מיטרעדאַק* ‏

טאָר און וואו ס'איז אויך אָפּגעדרוקט זיין איבּערזעצונג פון עלזע לאַסקער:שילער ;דער וואונדער.רב פון בּאַרסעלאַנע"י 2 אַרױיסגעגעבּן אין בּערלין ,רעק= וויעם" -- אַ מוזיקאַלישע הוכּרה אין פיף /

זאַצן,. געװידמעט די צען מילאָן גע=

פאַלענע אין דער װעלטימלחמה. פון זיינע חגעזאַמעלטע שריפטען" איז דער- וויילע אַרױס בּלויז דער ערשטער בּאַנד ?שטילע יוגענד" (ווארשע 1920, ז"ז 4 װאָס אַנטהאַלט די לידער פון זיין רייכסטן שאַפונגספּערלאָד, די יאָרן 1905--

1912, א. האָט אויך אָנגעשריבּן אייניקע

קינדערזאַכן, די מעשהלעך װאַ מאַמעס טרערען", ?אַ מעשה פון זיבּען שטומע פייגעלעך? (פּאַרלאַג ב. א. קלעצקי, פּעטערבּורג, 1916), ,קאָרגנשװעסטער: לעך" (זקיעווער פאַרלאַג") א. אַנד. זיײנע לידער זינען איבּערגעזעצט געװאָרן אין רוסיש

05 | | אײנהאָרן דוד -- אייסען אברהם 86

דייטש, פּױליש, רומעגיש,--א. אִיז איינער

פון די בּאַדײטנדסטע פאָרשטײיער פון דער

יידישער פּאָעזיע אין איר אַנטװיקלונגס? .

פּעריאָד נאָך דער ערשטער רוסישער רעװאָלוציע בּיז ערב דער וועלט-מלחמה, ! זיינע ;,שטילע געזאַנגען" --- האַרציקע, לעגענדעס, חלומות, ויזיעס -- הגם איינטעניק אין פאָרם, אָבּער מיט אַן אייגענעם טאָן און ריטם, זיינען דורכ= געדרונגען מיט אַ טיפן געפיל פון צאַר. טער בּענקשאַפט; די פּערזענלעכע סובּיעקטיווע שטימונגען פלעכטן זיך דורך מיט נאַציאָנאַלע מאָטיװן, און א.--ס יידישע עלעגיעס און בּאַלאַדן, וואו עס קומט צום אויסדרוק אַן אי= דעלער שטאָלצער טרויער אויף דעם קחורבּן פון דער אומה", אוֹיף דער אוני

טערגייענדיקער ײדישקייט, סימבּאַל= זירט אין דער ,אַלטער שול", געהערן צו די שענסטע שאַפונגען פון אונזער

יונגער ראָמאַנטיק. אין דעם צװײטן פּעריאָד פון זיין שאַפן פאַרלאָזט א.

די אידיליש: :עלעגישע מאָטיון און ווערט אַלץ מער בּאַהערשט פון נאַציאָנאַל

אַפּאָלאָגעטישע טענדענצן. ער זוכט בֹּאַ- שטימטערע פעסטערע פאָרמען פאַר זיינע נייע טעמען און װענדט זיך צום קלאַסיציזם --- אין זיין ליריש;דראַמאַ:

טישער שפּיל ,צביה", וואו ער שטעלט ‏

אַנטקעגן די צוויי היסטאָרישע װעלט= בּאַנעמונגען, די אַלט=העבּרעישע און די העלענישע, און אין זיין ציקל סאָנעטן ;צו אַ יידישער טאָכטער", װאו ער פָּרװװוט שאַפן אַ מאָנומענט פון נאַצלאָ= גאַלײיידישער ליבּע, אָבּער פאַלט אַרײן אין רעטאָריק. די װערק פון זיין לעצטן פּע: ריאָד זיינען צו שטאַרק בּאַהערשט פון סאָציאַלע טענדענצן, אונטער דער השפּעה פון די שטימונגען נאָך דער וועלט-מלחמה

און דער גרויסער רוסישער רעװאָלוציע: -

נ. פ, ,אָהן א גוף" 1909 111

| ,ליאַלעגראָ?,

בּעלימחשבות, שריפטן 4111 מ, שאַליט, , דאָס נייע לעבען* 1909, 241{ ה. ד, נאָמבּערג, בל" לאַגע צום , פריינד* 1910, א 1129 י. ס, ,דער פּאָעט פון שטילקײט", זמ"בּ ,ליטעראַטור* 41 . ,לעבּען און װיסענשאַפט* ש, ניגער, ,די ידישעת װעלט* 2 1, 111 מי אָלגין, ,אין דער װעלט פון געזאַנגען* { מ, זלמנסאָן, דוד אײנהאָרן און דער קאַפּיטאַליזם--, אונזער עתידיי פא 117 ב, אויסלענדער, ,בּיכעריװועלט", קיעוו, 11; י. מ, װײסענבערגס

יודישע זאמעלבּיכער" 1{ ש, ניגער, ,צוקונפטי 1921 1{ ב. ,דאָס גײע לעבּן", 1923 שי{ י. עכּי

שטיין, 0006 מיאע8801 1916, לא 45; כם, 1/, אייסען אברהם ד"ר 10 /15 1886---

) געבּ. אין בּריסק.דליטע

אין אַ פאַמיליע, װאָס פירט איר יחוס פון דעם ,תּוספות:יום-טוב"; זיין זיידע פון דער מוטערס צד, יהודה-לײַבּ רובּין, איז געווען דער גרינדער פון דער קאָ= לאָניע זיסור המעלה". בִּיז 10 יאָר אין חדר, דאַן געלערנט אונטער דער השגחה פון זיין פאָטער, הגם אַבּעַל. מלאכה, אָבּער אַ גרויסן משכּיל און למדן, געפּרוװוט אָנקומען אין װילנער יידישן לערער-אינסטיטוט, אָבּער 1903 אַװעק קיין אַמעריקע, וואו אין 7 יאָר אַרום גראַדױַרט אַלס דאַנטיסט. זינט 7 אָפּגעדרוקט אין פאַרשיידענע גי" יאָרקער טעגלעכע, וועכנטלעכע און מאָ. נאַטלעכע אױסגאַבּן אַ פּאָר הונדערט לידער און זיך פיל אָפּגעגעבּן מיט איבּערזעצונגען פון ענגלישע קלאַסי= קער. זיין ערשט בּוך איבּערזעצונגען אַנטהאַלט: מילטאָנס ,שמשון הגבּור", קאיל פּענזעראָזאָ', בײַ. ראָנס אדער געפאַנגענער פון שילאָן", שעלליס װאַ געזאַנג צום װעסט-ויגט"

און קלענערע לידער, טעניסאָנס זענאך.

אַרדען?, װיטמאַנס װאַ געזאַנג פון פרייען

וועג" און קלענערע פּאָעמען -- מיט

קורצע בּיאָגראַפיעס פון די דיכטער. אויך איבּערגעזעצט בּײַראָנס אקין" און

ר 87 7 הו == אײיסען אברהם -- אימבּער שמואלײיעקם || - 88 -

בּראַונינגס ,שאול". געבּער פון חודש:זשורגאַלל. דער הו

יי מאָריסט",

אימבּער שמואל-יעקב (//24 1889--

) געבּ. אין סאַסאָו, גאַלי

ציע. בּיז 11 יאָר בּאַקומען אַ יידישע

דערציונג אין דער היים, דאן בּאַזוכט די .

גימנאַזיע -- פרי- ער אין זלאָטשאָװ. און שפּעטער אין טאַרנאָפּאָל, געײ| || ענדיקט דעם פיי, / לאָסאָמישן פאַז קולטעט פון לעמ" בּערגער אוֹנש ‏ ווערסיטעט, וואו

ץ

שטודירט אַלס הױפּטפאַך פאַרגלײיכנדיקע

ליטעראַטור=געשיכטע: ערשטע ליטעראַ=

ירישע פּראָבּן 1904.--איבּערזעצונגען פון

ייִדישע, דייטשע, אוקראַינישע דיכטער

אין פּוױיליש, שפּעטער אָנגעהױבּן צו שרייבּןן

ייִדישע לידער, װאָס דאָס ערשטע פון זיי אונטערן פּסעװדאָנים יונתן אָפּגע- דרוקט אין לײבּל טױיבּישס זחטשערנאַװי= |‏ צער װאָכענבּלאַט" 1905, זינט דאַן פאַר. עפנטלעכט זײער פיל שירים אין אַלע

ייִדישע אױסגאַנן פון גאַליציע און אין = אייניקע פון אױסלאַנד, װי א. רייזענס חקונסט און לעבּן", ניוײאָרקער װאידי-

שער קעמפּפער" און ;דאָס גייע לעבּן,

| ,דעם פריינד", ,דער יודישער וועלטי א. אַנד, ליִדער. אין פּױליש, טייל אוגטערן פּסעװ.

דאָנים 64 זזין חגן. 109 אַרױסגט.

= געבן אַ קליינע זאַמלונג לידער א. ט.

,װאָס איך זינג און זאָג" (פאַרלאַג ח. איצקאָװיטש, לעמבּערג) - װאָס האָט :אַרױסגערופן אַ ריי רעצענזיעס אין דער יידישער פּרעסע. נאָך אַָגרעטערן רושם האָט געמאַכט זיין פּאָעמע זאסתּרקע"

21 מיטאַרױס-.

{ די געדאַנקען א

די צייטשריפט ! וי נאָך איין נומער ניט געהאַט בּיכולת

1907 געדרוקט אויך אייניקע

(פאַרלאַג חבּילדונג", סטאַניסלױ 1911).

צו יענער צײט צוגעגרײט אַ גרױסן. || בּאַנד שירים,

מייסטנטיילס עראָטישע, װאָס זיינען ערשינען א. ט, זרויזענבּלע- |

|טער" (אין פאַרלאַג פון בּ. א. קלעצקין,

4 ז"ו 239), פרילינג 1912 אונטער? ‏

גענומען אַנסיעה קיין ארקץיישראל און געפילן פון זיין בּאַזוך צום אויסדרוק געבּראַכט אין דער

סעריע לידער זאין יודִישען לאַנד" (פאַר.

לאַג חקדימה", לעמבּערג 1912; אין אַ פאַרמערטער אױסגאַבּע אַרֵויס אין ווין. בי מ. היקל 1918 א. ט. עהיים:ליע=

דער"), דאָס ערשטע מלחמהיאָר פאַר.

בּראַכט אונטער דער רוסישער אינװאַזיע

- אין זיין היימיש שטעטל יעזיערנאַ, אָנ:

געשריבּן ‏ שװיקטאָריאַ" (אַקאָרדען צו קנוט האַמסונס דערציילונג -- שפּעטער. אַרױסגעגעבּן אין פאַרלאַג װנײלאַנד" ווין, 1920), פון סוף 1915 בּיז סוף וועלט.. מלחמה אַרײנגעצויגן אין דער עסטריי= . כישער אַרמײי, אַדאַנץ זיינע שפּראַכנַײ

|קענטענישן--אַלס קאַנצעלאַריסט, 1918

אַרױסגעגעבּן אין לעמבּערג 2 העפטן פון אַ ליטעראַרישער. מאָנאַטשריפט בי - לאַנדײ און רעדאַקטירט אַ זמ"בּ ליריק פון גאַליצישע דיכטער א. טי גװוז2 זסומן / (פאַרלאַג מ. היקל, וין -- בּרין 1918 -

נאָך דער צעפאַלונג פון עסטרייך און דעם לעמבּערגער פּאָגראָס אַריבּערגעײ /

פאָרן קיין. ווין, וואו געפּרוּוט בּאַנײען. שניילאַנד", אָבּער מער

אַרױסצוגעבּן. אין זיין װוינער פאַרלאַג ;נײילאַנד". אַרױסגעגעבּן אַזאַמלונג נייע

לידער שװאַלד אויס װאַלד איין" און חגע= ,קליבּענע דיכטונגען", שאויסגעוועהלטע לידער פון הייגע". פרל - לינג 1921 געמאַכט אַנסיעה קיין אַמע -

וי אויך אַ בּיכל

ריקע, וואו פאַרבּראַכט 5 חדשים.. צוריקי

א

89 - | | = אימבּער שמואלייעקב -- אימבּער שמריהו ‏ / 90

| געקומען קיין לעמבּערג, אַרױסגעגעבּן | 1 העפט פון חליטעראַרישע פלוגשרלפטען", ווא אַרױסגעטרעטן קעגן די עקסטע

שטרעמונגען אין דער נייער ייִדישער פֹּאָי /

עזיע, פאַרעפנטלעכט אויך אַ ריי אַרטיק? לען אין חמאָמענט" וועגן יידיש:דייטשע שויפטשטעלער, װי יעקב װאַסערמאַן, אַרטור שניצלער, ריכאַרד-בּער האָפּמאַן,

פון זיינע געזאַמלטע װערק איז אַרױס. אַ בּאַנד יגעקליבענע דיכטונגען" (פאַר ‏

לאַג ;נײלאַנד", ווין 1921, ז. 270), װאָס אַנטהאַלט ציקלען לידער פון די קרויזעני

בּלעטער"? פון בּוך אהיים:לידער", די פּאָי

עמע חאסתּרקע", די געריימטע פּאַראַ= | פראַזע פון האַמסונס שװױיקטאָריאַ" און

גאָט פון אברהם" -- ערשטער געזאַנג

פון דער פּאָעמע בּנימין און טײבּעלע",

אין כּתב-יד -- אַ גרעסערע אָפּהאַנדלונג.

איבּער עאָסקאַר אואַײלד אַלס ליריקער", אַזאַמלונג ליטעראַריש=קריטישע אויפ: זאַצן און אַ ריי איבּערזעצונגען פון דער אײיראָפּעיִשער ליטעראַטור, מאַנכע לידער אי -- ס זיינען איבּערגעזעצט געװאָרן אין דייטש און פּױליש, אין רוסיש איז 6 ערשינען זיין לידער-זאַמלונג מין :דס //80ס68067 אין דער אי בּערזעצונג פון יעליזאַװעטאַ זשירקאָװאַ (אלישבע).--א. איז איינער פון די ער | שטע מאַדערנע יידישע דיכטער, | האָט אַרײנגעפירט די יידישע פּאָעזיע פון גאַליציע אין דער אַלגעמײנער ידי

שער ליטעראַטור, אין זיינע לידער פילט -

זיך די השפּעה פון דער דייטשער און פּוילישער ליריק, דער סטיל איז ניט פריי בּיי ‏ אים פון דייטשמעריש, און אויך. די טענער פון זיין מוזע זינען אָפּט סאַנטימענטאַל, צעפּלאָסן און רע: טאָריש. אָבּער אין זיינע רייפערע זאַכן דערגרייכט ער צו אַ בּאַדײנטנדער קראַפט פון אויסדרוק. דאָס געפיל פון צאַרטער

צבי = שפיצער,.

| מזרח:גאַליציע;

װאָס.

1887

פאַרטרוימטער בּענקשאַפט גיט צו זיינע | אויפריכטיקערע לידער דעם חן פון קינדישער האַרציקײט. זײין בּעסט װערק איז זאסתּרקע", בּאַהױכט מיט

דעם גײיסט פון אמתער פאָלקספּאָעזיע,

הגם אויך די דאָזיקע זייער פּאָפּולערע ‏ פּאָעמע לײידט פון די גרונדפעלערן פון

א.--ס שאַפונגסמאַניר,

ד"ר יצחק שיפּער, לעמבּערגער ;טאָגגלאַט? און ,דער יודישער אַרבּײטער* 1 מ, װאַלדמאן 7 +111612115006 11101:19 1 נ. פּרילוצקי ,8ג' אויפגעהענדיגער שטערן", , מאָמענט" 1911; ,דאָס נײע לעבּען" 1911, שן מת80080 1108014 11912 מ. אָלגין, ; אין דער װעלט פוּן געואַנגען"; מ. ר--כ, ,דער חודש"

1921 111 י, דאָבּרושין, , בּיכערװעלט", קיעװ,

4 קריטיק'/, חעפט ז'; שי ניגער, , צוקונפט*

1921, 111/' ; הלל צייטלין, , מאָמענט", זומער 1923,

אימבּער שמריהו (אדר 1868 -- ) געבּ. אין זלאָטשאָה,. פאָטער פון שמואל= יעקב און ייַנגערער בּרודער פון דעם

העבּרעישן דיכטער נפתּליהערץ איב= בּער, דעם מחבּר פון שהתּקוה" (װעל=

כער האָט װײניקס און אומבּאַדײיטנדס געשריבּן אויך אין יידיש), אונטער דער

השפּעה פון זיין בּרוֹדערס נאַציאָנאַלע

שירים צוגעשטאַנען צו דער ציוױבאַס וועגונג און, אָפּדרוקנדיק זיין ערשטן

פעליעטאָן אין ראובן-אשר בּרוידעסעס

יידישן װאָכנבּלאַט ,דער כּרמל" 1868, זינט דאַן זיך בּאַטײליקט מיט פעליע. טאָנען און סקיצן אויס דעם ידישן לעבּן כּמעט אין אַלע יידישע אוֹן העב. רעישע צייטשריפטן פון גאַליציע, זינט העבּרעיִשער לערער בּײ דעף/ זלאָטשעװער קולטוס-געמיינדע, זינט' 6 --- לערער אין דער בּאַראָןהירש" שול אין יעױערנע, 1915 נאָכן אָפּ טרעטן פון די רוסן אויס גאַליציע אַנט= - לאָפן קיין װין, וואו ! געװען בּאַשעפ= טיקט אַלס העבּרעיִשער לערער, |

1 אימ"ן -- אינדיצקי יחיאל -- אינדריץ משז:צליהו -- אָלגין מ, י, ד"ר 2 /

אימין (1880-- ) פּסעוו. דאָנים פון פישל וויטקאָווער, געבּ. אין קריסטינאָפּאָל, גאַליציע, דער. צויגן אין שטרענג חסידישן גײסט, שפּעטער אַװעק קײן דײטשלאַנד, וואו אין משך פון אַ רײי יאָרן שטו. דירט די קריסטלעכע װיסנשאַפט און טעאָלאָגיע, אָפּגעבּנדיק זיך צוגלייך אויך מיט דעם שטודיום פון תּנך, תּלמוד אדג"ל, צוריקגעקומען קיין גאַליציע, אונטער דער השפעה פון גרשם בּאַדער אָנגעהױבּן צו נעמען אַן אָנטײל אין דעם האָ נאָר=װאָס געגרינדעטן לעמ= בּערגער שטאָגבּלאַטײ,: וואו ער איז שפּע. טער געװען רעדאַקטאָר פון דער ליטעראַריש:װיסנשאַפטלעכער אָפּטײלונג, אין /טאָגבּלאַט", װי אויך אין די איבּע: ריקע ידישיגאַליצישע אױיסגאַבּן פאַר. עפנטלעכט סקיצן און נאָװעלן, װאָס האָבּן

אים פּאָפּולער געמאַכט צװישן די יידישע .

לעזער אין גאַליציע, 1917 רעדאַקטירט אַ זמ"ב איום:טוב-בּיכער" (זיודישער בּוך. און קונסט:פּערלאַגי פון מאַקס היקל, בּרין),

אינדיצקי יחיאל (כ' שבט תּרכיו- |

) געב. אין סװיסלאָטש, גראָדנער גובּ., אַלס זון פון אליעזר קויפ. מאַן, זיך בּאַזעצט אין בּיאַליסטאָק אַלס לערער פון העבּרעיִש, האָט ער זינט 1894

אַרױסגעגעבּן אַ גאַנצע רײי העבּרעישע

לערנביכער, בּתוכם אויך אַ שול-אויסגאַבּע פון תּניך מיט דערקלערונגען אין יידיש א, ט, חתּרגום המלות והענקן", חקורא | הדורות" און זמבטאים נחוצים" (תּרנ"ז-- תּר"ס), 9 אַרולסגעגעבּן אַ שולבּוך אין יידיש חאידישע געשיכטע", | טייל. האָט אויך קאָרעספּאַנדירט פון בּיאַלִי.

סטאָק אין העבּרעישע און יידישע צײש

טוּנגען אונטער פאַרשיידענע פּסעװדאַ. נימען, װי י פאָגעלזאָהן אי אייגנטימער פון אַ בּוכהאַנדלונג אין בּיאַלל.

זיין זו

אַנד,

סטאָק, טעטיק אַלס כּלל:טוער און ציוניס= ' טישער עסקן. אין כּתבייד ניט פאַרענדיקט: 2טער טייל פון דער חאידישער געשיכטע", אַ העבּרעלש-יידיש װערטערבּוך א. אַנד,

אינדריץ משה-אליהו' (0ש/25 0 --- ) געבּ. אין אילוקסט,. קורלאַנד, געלערנט אין חדר און ישיבות, דאַן עקסטערן, 1914 אױסגעװאַנדערט קיין אַמעריקע, וואו געווען העבּרעיִשער

לערער און זינט 1918 מיטאַרבּעטער פון

חטעגליכען אידישען קוריער" אין טשי-

קאַגאָ. זיינע דערציילונגען און סקיצן

זיינען אויך געדרוקט אין אַנדערע פּראָי / ווינציעלע אַמעריקאַגער יידישע צייטונ: גען, אין דער טשיקאַגער 88ה8060ס ה{סססק. צװישן זיינע חסידישע דערציי= + לונגען איז פאַרהאַן אַ גאַנצע סעריע, װאָס אַנטהאַלט די לעגענדעט וועגן הרב מליאַדל, אָלגין מ, י. ד"ר (װ/24 1818 -- ) פּסעװדאָנים פון מ שה*

יוסף נאָוואָמיסק;, געבּ. אין אַ דאָרף פון קיעווער גובּ, אומאַנער טעה אַ שאַפער אין וועלדער, פרל.

יער אין קיעווער גוב., נאָכדעם אין װאָלין, אַ ייד אַ- למרן, אָבּער גע. כאַפּט אין השכּלה, האָט דערציגן אויף תּניך. און גמרא, אים אָבּער אויך ניט געשטערט צוֹ לערנען רוסיש בּיי די פּויערים פון די אַרומיקע דערפער און געגעבּן אַ צוטריט צו' העבּרעיישע ספרים חצונים און אַפילו צו דער יידישער ליטעראַטור, װאָס האָט זיך דאַן אָנגעהױבּן צו אַנטװיקלען. צו 5 יאָר האָט אָ. פאַרלאָזט זיין היים אין װאַלד און אַפּאָר יאָר געקנעלט אי

93 : אָלגין מי ין דיר | 44

דערפער בּיי ישובניקעס. שפּעטער זיך בּאַזעצט אין קליינשטעטל ראָגאַטשעװ, װאָלינער גובּ, ואו געגעבּן שטונדן אַרבּעטנדיק גלײיכצייטיק איבּערן קורס פון גימנאַזיע. 1900 אָנגעקומען אויפן יורידישן פאַקולטעט פון קיעוער אוניי ווערסיטעט{ אַרײנגעצויגן אין דער סטו. דענטישער און רעװאָלוציאַנערער בֹּאַי וועגונג, מיט וועלכער ער האָט זיך שוין בּאַקענט אין ראָגאַטשעװ, יאַנואַר 1 צואַמען מיט אַ פּאָר הונדערט אַנדערע סטודענטן אָפּגעגעבּן אין סאָל: דאָטן פאַרן אָנטײל אין די סטודענטישע אומרוען, פאַרעפנטלעכט דאַן זיין ערשי טע פעדעריפּראָבע --- אַ פּראָקלאַמאַציע צו די סטודענטן אין רוסיש, אין אַו= גוסט אַמנעסטירט, פאַרנומען אַ פירן. דיקן פּלאַץ אין דער סטודענטנבּאַװע= גונג אַלס פאָרזיצער פון סטודענטישן צענטראַל-קאָמיטעט, גלייכצייטיק מיט. גליד פון דער יידישער רעװאַלוציאָנע: רער סטודענטײיגרופּע זפרייהייט", פון

וועלכער עס װאַקסט שפּעטער אויס די

קיעווער אָרגאַניזאַציע פון אבּוֹנד", זינט | 1903 פאַרבּונדן מיט דער יידישער אַר. בּעטער-בּאַװעגונג, אַפּריל 1903 אַרעי

סטירט אויף אַ חודש אין צוזאַמענהאַנג

מיט דער צוגרייטונגסאַרבּעט צו שאַפן

אַ יידישן זעלבּסטשוץ אין קיעװ קעגן ‏

די ערװאַרטע פּאָגראָמען, פאַרלאָזט 4 דעם אוניווערסיטעט, קומט מיט אַ פאַלשן פּאַס קיין וװילנע אַלס מיט= גליד פון ווילנער קאָמיטעט פון חבּונד", | מאַי 1904 ווידער אַרעסטירט װערט בּאַפּרײט אין נאַװעמבּער אויף ערבות, פאָרט אַריבּער אויף אַ געענדערטן נאָ. מען קיין דווינסק, דעם דעמאָלטיקן זיץ פון צ. ק. פון ,בּונד?, וואו ער שטעלט צוזאַמען דעם אָרגאַן חבּונדי, בּאַטײליקט זיך אין דער רעדאַקציע פון דער װאַר.

בּייטער.שטימע", פאַרפאַסט אַלע פּראָ. קלאַמאַציעס, װאָס דער צ. ק. פון זבּונד" גיט אַױס אין דעם שטורעם.יאָר 1905, שרײיבּט אויך רעװאָלוציאָנער-אַגיטאַטאָ=

ירישע בּעלעטריסטיק פאַר דער אומלע=

גאַלער יידישער פּרעסע. 1906 מיטנליד פון דער לעגאַלער בּונדישער טאָגצײ=

טונג אין ווילנע חדער וועקער" (שפּע=

טער װפאָלקסצייטונג"), וואו ער פאַר. עפנטלעכט איבּערזיכטן איבּער גײע ליטעראַרישע װערק אונטערן פּסעװדאָג ‏ נים יוסף, דערציילונגען און בּילדער פון רעװאָלוציאָנערן לעבּן און װערט שפּעטער ליטעראַרישער רעדאַקטאָר פון דער צייטונג. סוף 1906 פאַרלאָזט רוס. לאַנד צוליבּ שװאַכן געזונט, שטודירט

|1907 אין היידלבּערג סאַציאַלע ויסנ. שאַפּטן און פילאָסאָפיע, גלײיכציטיק

בּאַטײליקט אין די פאַרשײידענע בּונדישע

זמ"בּ, װאָס זיינען אַרױס נאָך דער

אָפּשטעלונג פון דער ,פאָלקסצייטונג" דורך דער פּאַליצײ. צוריקגעקומען 1909 קיין רוסלאַנד, געהאַלטן לעקציעס אין ווילנע פאַר די אַרבּעטער-אָרגאַניזאַציעס און אין דער אַװנט-שול, און אין אויפ. טראָג פון דער דאָזיקער שול צונויפגע. שטעלט אַ יידישע ליטעראַיישע כרע: סטאָמאַטיע זדאָס יודישע װאָרט? (3 טייל, פאַרלאָג בּ. א. קלעצקין 1912,. אויסגע. האַלטן אַ ריי אויפלאַגעס), 1912 אַרױס= געגעבן אין פאַרלאַג אפּראָגרעס? אַ זאַג. לונג בּעלעטריסטישע זאַכן א. ט. װווען דאָס לעבּן רופט", אין װעלכע עס שפּיגלען זיך אָפּ די קאַמפּסשטימונגען ‏ װאָס האָבּן געהערשט אויף דער יידי, שער גאַס אין דער צײט פון דער רו. סישער פרײהײטסבּאַװעגונג; קאָנפי, סקירט פון דער צאַרישער מאַכט, איו

עס איבּערגעדרוקט געװאָרן 1918 א. ט,

חווען קייטען קלינגען"(װאַרשע, פאַרלאַג .

5

- = ,יודיש". אָנהײב 1913 זיך בּאַזעצט אין ויין, ‏ | וואו צוזאַמען מיט אַ גרופע חברים רע=.

דאַקטירט דל בּונדישע. װאָכנשריפט חדי צייט?, (בּורג, גלייכצייטיק געאַרבּעט איבּער זיין דיסערטאַציע חִדער אורשפּרונג מאַרקסיזם אין רוסלאַנד", געטראָפן פון

דער וועלט.מלחמה אין דײיטשלאַנד און . ניט קענענדיק זיך אומקערן קיין רוס | לאַנד צוליבּ פּאָליצײיִשע רדיפות, אַװעץ -

קיין אַמעריקע, ואו אַרײן אין דער

רעדאַקציע פון ,פאָרװוערטס", אין וועלכן - געהאַט קאָרעספּאָנדירט שוֹין זינט 1907, .

גלייכצייטיק ממשיך געווען זיין מיט. אַרבּעטערשאַפט אין ,צוקונפט", 1915 מיטרעדאַקטאָר פון דעם אָרגאַן פון דער יידישער סאָציאַליסטישער פעדע= ראַציע עדי גנע װעלט, אין קאָלומבּיאַ-אוניװוערסיטעט אויף דער אָפּטײלונג פאַר עקאָנאָמיע און סאָציאָ- לאָגיע, 1918 בּאַקומען דעם טיטל דאָק: טאָר מיטן רעכט צו פאַרנעמען אַ פּראָ. פּעסאָריקאַטעדרע אין אַמעריקאַנער אוניווערסיטעטן, 1919 בּאַשטימט אַלס

לעקטאָר איבּער רוסישער סאָציאַלער.

געשיכטע אין דער ראַדיקאַלער חנייער שול פאַר סאָציאַלער פאָרשונג", צו דער צייט אַרױסגעגעבּן אַ ,בּוּך ועגן פּאָעזיע און פּאָעטען? א. ט. עאין דער װעלט פון געזאַנגען" (פאַרלאַג אפּאָרװערטס?

ניולאָרק 1919, ז"ז 311), װאָס אַנטהאַלט. /סעריעס אַרטיקלען ועגן װליטעראַרישע -

ריכטונגען און ליטעראַרישע וערטן, אוועגן לידער אין אַלגעמײן' און בּאַ. זונדערע אָפּהאַנדלונגען איבּער

ליק, יהואש, אברהם רייזען, דוד איינ= האָרן, י. ראָלניק, ש. י. אימבּער, מאַ. ני לײב) און ראַבּינדראַנאַט טאַגאָר.

װאָס איז אַרױס אין פּעטער?

פון

{ 1916 אַריין

די יידישע ליריקער (ש. פרוג, מאָריס ראָג זענפעלד, פּרץ, א. ליעסין, חי נ. בּיאַ.

אָלגין מ. י. ד"ר

4ייי-

און ‏ רוסלאַנד,

(סעפּטעמבּער 1921) מיטן

| ניד אַנדרעיעװ;

96 0 בּאַזוכט רייטשלאַנד, פּראַנקרייך פרילינג 1921 צוריקגע. קומען קיין אַמעריקע, פאַרעפנטלעכט

| אַ לאַנגע סעריע אָפּהאַנדלונגען און בֹּאַ.

שרײיבּונגען וועגן ראַטגרוסלאַנד אין פאָרװערטס"? און אין דער ענגלישער פּרעסע פון אַמעריקע, מיט װעלכער אָ. איז פאַרבּונדן געװען שון פון פריער. אין רעזולטאַט פון זיינע ראַדי קאַלער געװאָרענע פּאָליטישע אַנשווּני גען, איז אָ. משפּיע, אַז די יידישע

סאָציאַליסטישע פּעדעראַציע זאָל פאַר. פאַרלאָזן ‏ די רעכטע סאָציאַליסטישע

פּאַרטײ פון אַמעריקע, צו װעלכער אִי

האָט געהערט זינט זיין אָנקומען אין /

דער נייער װעלט, רייסט איבּער נאָך דער שלאַלטונג פון דער פעדעראַציצף ‏ זפאַרװערטס?. און זדער צוקונפט", און ווען די פעדע-

! ראַציע פאַראײניקט זיך שפּעטער ‏ מיט די אַמעריקאַנער קאָמוניסטן, בּילדנדיק די חװאָירקערס פּאַרטי" (אַרבּעטער, פּאַר. | טיי), װוערט ער איינער פון די טוער פון

דעם יידישן טייל פון דער פּאַרטײ ‏ און מיטרעדאַקטאָר, אַ געוויסע צײט אויך איינציקער רעדאַקטאָר פון איר יידישן. טעגלעכן אָרגאַן חדי פרייהייטץ, . װאָס האָט אָנגעהױבּן צו ערשיינען אין / אַפּריל 2. -- אַחוץ פּובּליציסטיק און - ליטעראַרישער קריטיק האָט אָ. אָנגע. שריבּן אַ גאַנצע ריי אַגיטאַטאָרישע בּראָ=

שורן אין רוסלאַנד און אַמעריקע (אַגב

זיִך בּאַטײליקט אין פאַרפּאַסן די בּראָ. שור חדי סאָציאַליסטישע פראַקציעס אין ציוניזם", פאַרלאַג חדי װעלט", וילנע) און האָט איבּערגעזעצט -- פון רוסיש:

- חהונגער" פון ש. יושקעוויטש, חדערציי.

לונג װועגען זיבּען געהאַנגעגע", ,קעניג. הונגער" און חדער געדאַנק"--פון לעאָ- פון פּויליש: אַבּאַנד

59 אָלגין מ, י, -- אַלטמאַן משה -- אַלטשול שמע {:נפתּלייהערץ -- אלטשולער (אברהם) יצחק 98

דערציילוגגען---פון עליוע אַרזשעשקאָ (מיט פאָררעדעס פון אָ. און פון בּעלי מחשבות); פון דייטש--איוגענד-געשיכטע

פון אַן אַרבּײטערין" פון אַדעלהײם פֹּאָפּו.

פון העבּרעיִש -- צוויי בּענד פון מענדעלע מוכר:ספרים ; פון ענגליש: חדי שטימע פון בּלוט"--פון דזשעק לאָנדאָן און זצעהן טעג, װאָס האָבּן אויפגערודערט די

וועלט" -- פון אַמעריקאַנער קאָמוניסט.

דזשאַן ריד. 1921 אַרױסגעגעבּן קמין שטעדטעל אין אוקראַינעײ (פ"ג גורעוויטש, נײ, ז"זן 80 האָט אוױך אָנגעשריבּן צוויי גרויסע װערק אין ענגליש: 06ׂׂ65/5 1994 ס0} 00106 !א - אַַאיבּערבּליק איבּער די װיכטיקסטע רוסישע שרײבּער פון 1820 בּין 1920, מיט כאַראַקטעריסטיקעס פון די פאַר. שיידענע ליטעראַרישע שולן, מיט אָפּ. שאַצונגען פון די װיכטיקסטע װערק און מיט ציטאַטן פון רוסישע קריטיקער,--און

-ט{סשסז 48ג10610993 01 |טספ סחך ‏

מס1) --- אויף יידיש איבּערגעז. פון מ. אָשעראָװיטש א"ט עדי נשמה פון דער רוסישער רעװאָלוציע" (2 בענד, פ"ג | גורעוויטש, 1920). פון זיינע בּאַזונדערע

אַרטיקלען איז צו פאַרצייכ ענען : חווי אַזוי די

מען דאַרף ניט שריײבּען יודיש" יודישע וועלט" 1915, }), פון זיינע פּסעוו? דאַנימען זיינען די בּאַקאַנטסטע: דער אײבּיק יונגער, יוסף נײמאַן א. אַגך, /

אַלטמאַן משח (מאַי 1890 --

| ) געבּ. אין ליפּקאַן, בּעסאַ? ראַבּיע. געלערנט אין חדר און אין בּית. מדרש, שפּעטער בּאַװכט די גימנאַזיע אין קאַמעניעץ-פּאָדאָלסק. אַ קורצע צייט געווען אינסטרוקטאָר פון דער טשער: נאָװיצער יידישער קולטוריפּעדעראַציע. פּאַרעפנטלעכט זינט 1920 לידער און

קריטישע אַרטיקלען אין די יידישע אַף= ‏

בּעטער-אָרגאַנען פון טשערנאָװיץ, חפךיי=

--- 1811( |

הייט", װדאָס נייע לעבּן", װאַרבּעטער* צייטונג", וי אויך אין דער העבּרעיִשער מאָנאַטשריפט חישורון" פון ּוקארעשט, אַלששול שמעון נפתלי=הערץ ) געבּ. אין דער יידישער קאָלאָניע קויטשיץ, בּאָבּרויס= ‏ קער קרייז, װײיסרוסלאַנד. געלערנט אין בּאָבּרויסקער תּלמוד-תּורה און דאַן אין ?ר' װאָלפס ישיבה", װעלכע געמזט פאַרלאָזן פאַר לייענען השכּלה-בּיכלעך. געווען אַ סטאָלער-געזעל, אַן אַגענט פון זינגערס מאַשינען, אַ תּבואה-סוחר, 1901 אױיסגעװאַנדערט קיין אױסלאַנד און צוליבּ מאַנגל אין וועג-הוצאות זיך פּאַר. האַלטן אין קאָפּנהאגן, וואו מיטגעאַר: בּעט אין די אָרטיקע יידישע צײטף ‏ שריפטן, אויך א"פ בּ=שמואל, רע= דאַקטירט חדעם אמת", אָנגעשריבּן אַן אַרבּעט עפרעדעריציאַ. און איהר יודישע געמײנדע?. 1921 אַרױסגעי. געבּן ;די געשיכטע פון די יודען אין דענעמאַרק", {ן העפט--;די יודען אין דע נעמאַרק אין 17--16 יאָהרהונדערט" (קאָפּנ. האַגן, ז"ז 48). אין קאָפּנהאַגענער מאָנאַט. שריפט חיוגענד:שטימע" 1922 אָנגעהױיבּן צו דרוקן זיין איבּערזעצונג פון דעם בּאַרימטן פּילאָסאָפישן ספר שבחינות עולם" פון ידעיה הפּנלני, אַלטשולער (אברהם) יצחק (א/5 9+--- ) געבּ. אין מאַליאַ= שיטשי, מאָהליעװער גובּ. אין דער פאַ.

! :מיליע פון קרוינישן רב. געלערנט אין .

כאַסלאַװיטשער ישיבה, שפּעטער געװען שוחט אין אָסטראָגאָזשק, װאָראָניעזשער גובּ, נאָכדעם בּוכהאַלטער. 1912 אויסגעש - װאַנדערט קיין אַרגענטינע, וואו געווען אָב - געשטעלט פון יק"א אַלס יידישיהעבּרע- שער לערער אין דער שול פון אֹקְאָי לאָניע, דאַן דירעקטאָר פון דער ות"ת ד"ר הערצל". אין בּוענאָס.איירעס. זינט (4)

99 אַלטשולער (אברהם) יצחק -- אלישמע -- אלמי א, / | 100

4 פאַרעפנטלעכט אין די אַרגענטי. נער יידישע צייטונגען לידער, אַרטיקלען און עטלעכע צענדליק דערציילונגען, אי= בּערגעז. קופּרינס חשולמית" וגעדרוקט אין

דער זאידישער צייטונג" פון בּוענאָס=אײ

רעס), 1922 איינער פון די רעדאַקטאָרן פון

- דער מאָנאַטשריפט חהבּימה העברית" בּאַ= -

זונדער אַרױסגעגעבּן אַ קליינע זאַמלונג סקיצן פון יידישן לעבּן אין אַרגענטינע א 5 פון דער סעריע זבּיכלעך פאַר יעדען"

יאלישבע (אַרום 1895-- ( פסעװודאָנים פון דער רוסיש:העבּרעישער דיכטערין יעליזאַװעטאַ איװואַנאָוי נאַ זשירקאָװאַ. איר פּאָטעה אין געװען אַזון פון א לײיבּאייגענעם פּױער

פון ריאַזאַנער גובּ. דערצויגן אין מאָסקװע -

אונטער דער השגחה פון אירער אַ מומע, אַן ענגלענדערין, איז זי אַדאַנץ איר שול.חברטע, אַ געוויסער ראַסקין, אַ טאָכ: טער פון אַ פרום פּאַטריאַכאַליש יידיש הויז, בּאַקאַנט געװאָרן מיט ײידישקײט און אַלס גלענצנדע לינגװיסטין און

קענערין פון אַ פּאָר צענדליק שפּראַכף, זיך אויסגעלערנט ידיש און גײיסטיק

זיך אינגאַנצן בּאַהעפּט מיטן ידישן פאָלק, 1909 דעבּיוטירט מיט צװיי לֵיי דער-זאַמלונגען אין רוסיש חמינוטן? און | אגעהיימע געזאַנגען", צו װעלכע זי האָט גענומען אַלס מאָטאָ די װערטער פון רות חעמך עמי ואלהיך אלהי". איר ליטערארישע טעטיקײט אויפן יידישן געבּיט אָנגעהױבּן מיט רוסישע איבער? זעצונגען פון ש. י. אימבּערס ;אין יידישן לאַנד", בּיאַליקס יידישער אי"

בּערדיכטונג פון זציון הלא תשאלי,. אויסגע-

פון נאָמבּערגס דערציילונגען. לערנט גלענצנד העבּרעיש בי דעם גרינדער פון ,הבּימה" נ, צמח און אויף די קורסן פון ,חובבי שפת עבר" אין .מאָסקװע, זעצט זי שפּעטער איבּער אויף

דערנדיק איבּער דײטשלאַנד רייך, האָלאַנד און בּעלגיע, מיטגע=

אויפשטאַנד, .

רוסיש גאַנץ שאָפּמאַנען, יהודה שטײנ.

בּערגס מעשהלעך, גנעסינס חהצידה",

י. בּערקאַװיטשעס דערציילונגען א. אַנד, אונטער דער פערזענלעכער השפּעה פון בּיאַליקן הײבּט זי 1921 אָן צו דרוקן אָריגינעלע העבּרעיִשע שירים און קר טישע אַרטיקלען אין די זמ"בּ חהתּקופה", חהפּועל הצעיר" א. אַנד, אויסגאַבּן. אין חהתקופה" האָט זי אויך פּאַרעפנטלעכט אַגרעסערע אַרבּעט איבּער דעם פאַרײ שטאָרבּענעם גרויסן רוסישן דיכטער אַלעקסאַנדער בּלאָק.

ז, װענדראָף, , פאָרװערטס? פון ודצ/פג, 023

אַלמי א, (|2 1892-- ( אַדאָפּטירטער נאָמען פון א ליהו-חיים שעפּס. געבּ. אין װאַרשע אין

אַ פאַמיליע פון אָרעמע בּעלי-מלאכות, בּיו 10 יאָר געלערנט אין הדר,

| שפּעטער אַװטאָם דידאַקט, זײער פרי אָנגעהובּן צו שרייבּן לידער, שוין צו 11 יאָר בּאַזוכט פרצן דעבּיוטירט אין ‏ ,ראָמאַג-צײטונג?, 7. אַרומװאַג= עסט= ‏

אַרבּעט אין קראַקעװער װסאַציאַל:דע: מאָקראַט?, א, רײזענס חקונסט און לעבּען"; זינט דער גרינדונג פון װמאָ: מענט" -- שטענדיקער מיטאַרבּעטער פון דער צייטונג, וואו צװישן אנדערן פאַר. עפנטלעכט אַ סעריע ײדישע פאָלקס- לעגענדעס פון דעם לעצטן פּױלישן צו דערזעלבּער צייט בּאַ: טיײיליקט מיט לידער און ארטיקלען אין פאַרשײידענע יידישע אויסגאַבּן פון װאַר= שע און וילנע, אין נח פּרילוצקיס

11 - . - | אַלמי א, -- אַלעקסאַנדראָװ ת, יי 102

שטעאטער-וועלט", פּרצעס זיודיש", אין חלעבּען און װויסענשאַפט", אַלײן רעדאַק= טירט אייניקע יום;טוב:כּלעטער. סוף 2 אױסגעװאַנדערט קיין אַמעריקע, וואו אַ קורצע צייט רעדאַקטירט אַ װאָכנ: בּלאָט /די בּרוקלין פּאָסט", פאַרעפנט. לעכט פּובּליציסטישע און קריטישע אַרטיקלען, פעליעטאָנען, לירישע און סאַטירישע לידער אין /טאַגעבּלאַט! חקוגדס", ש;אידישען קעמפּפער", /צו- קונפטח,. סוף 1918 מאַנטרעאַל אַלס שטענדיקער מיטאַרבּע. טער פון חקענעדער אָדלער", בּאַטײם ליקנדיק זיך אויך אין די ניו;יאָרקער | צייטונגען חדי צייט,, ,דער טאָג", זפרייע אַרבּײטער:שטימע? און װואַרשעװער -חמאָמענט", אַרױסגעגעבּן דאָס ערשטע בּוך אין יידיש איבּער ספּיריטואַליזם, געשריבן אין אַ פיינעם דיכטערישן סטיל, א"ט /די צווייטע עקסיסטענץײ (פאַרלאַג ,קאָטמאָס. ניוביאָרק, מאַנטרעאַל, 1921, ז"ר 110), װאָס האָט אַרױסגערופן אַ גרויסן אינטע. רעס אין דער יידישער פּרעסע. שטרע, בּנדיק צו שאַפן אַ צענטער פאַר ערג. סטערער יידישער ליטעראַטור אין קאַ. נאַדע, צוזאַמען מיט י. י. סיגאַל און א. ש. שקאָלניקאָװ רעדאַקטירט אַ גרויס זמ"ב , עפּאַכעײ (מאַנטרעאַל, 1922), וואן פאַרעפנטלעכט אגב אַן אַרטיקל איבּער

דער מאָדערנער ענגלישער פּאָעויער

שפּעטער געגרינדעט אַ מאָנאַטשריפט פּאַר ליטעראַטור, קריטיק און קולטור. פּראָגלעמען עדער קװאַל", פון װעלכן

עס איז ערשינען בּלוין איין העפט (דעַ=.

צעמבּער 1922),, צוליב אַ.--ס אַריבערט פאָרן קיין ניו;יאָרק, זיינע לירישע לי. דער, קריטישע עסייען און אייניקע גרע= סערע אַרבּעטן (איבּער סטאָיום און אַו. טאָסוגעסטיע) װערן צוגעגריט צום דרוק אין אייניקע בּענד.

זיך באַזעצט אין.

אַ קלייגער.

אויסקלייבּ פון זיינע לידער אי אַרױס א"ט ,בי די ראַנדן" (פאַרלאג יעכאָ, ניויאָרק 1923, ז"ו 94) און איז זייער ואַרעם אויפגענומען געװאָרן פון דער קריטיק. זיינע פּסעװדאַנימען: אל עלין, עליאַש, ל, יאַש, ש, אליהו, ד"ף. א. עלקין א. אַנד. לעצטנס אַ נאָענטעף / מיטאַרבּעטער פון דער פרייער װאַרבּײף / טער שטימע", ואו ער שרײבּט זײער פיל איבּער די אַקטועלע פּראָבּלעמען. פון דער יידישער קולטור און ליטעראַטור, אַלעקטאַנדראָװ ח. (1869---ןטי 25

1909) פּסעװדאָנים פון וויליאַם מיל.:

לע ר. געבּ. אין פּעטערבורג, שטודירט אין ווילנער יידישן לערער:איגסטיטוט, פון װאַנען 1887 | אויסגעשלאָסן און - אַרויסגע שיקט אונטער פּאַליצײ. אויפזיכט קיין קרויגשטאַט. 9 אויסגעװואַנ: דערט קיין אַמע. ריקע, וואו זיך אינגאַנצן אָפּגעגעבּן דער ליטעראַרישער טעטיקייט, מיטגליד פון דער, סאָציאַליסטל.

שערזאַרבּעטערפּאַרטײ פון אַמעריקע", איז

אַ. געווען איינער פון דינאַענטסטעמיטאַר. - בּעטער פון אלך יידישן אָרגאַן קאבענד בּלאַט", נאָך איר פאַרמאַכן זיך רעדאַק טירט 1902 דעם חודש:זשורנאַל חפרייע

רשטונדע?, װאָס האָט עקסיסטירט בּלויז

8 חדשים. זינט דעם אויפקומען פון אדעם פריינד" אין רוסלאַנד רעגלמעסיק דאָרט + מיטגעאַרבּעט מיט קאָרעספּאָדענצן, דער. ציילונגען, בּילדער פון יידישן קװאַרטאַל אין גיו:יאָרק אאַז"װ; אַ בּאַזונדערן אינטע. רעס האָט זיין סעריע אַרטיקלען וועגן דער יידישער פּרעסע,, טעאַטער און ליטעראַ: ' טור אין אַמעריקע (אין די וועכנטלעכע

- 103 - | | = אַלעקסאנדראָװ ח. -- אַלפּערט פאט ד"ל ר 4048

בּיילאַגעס פון עפרייגד" 1904 און זיין מאָנאַטלעכער אױסגאַבּע חדאָס לעבּען" 5 }זן). האָט זיך אויך בּאַטײליקט אין

דעם וועג" און אַלס הייסער סימפּאַט

קער פון זבּונד" -- אין דער װפאָלקס. צייטונג" אַ שטענדיקער מיטאַרבּעטער פון די ניו=אָרקער סאָציאַליסטישע צייטשרימטן ,דער אַרבּײטער" און די צוקונפט", אײנער פון די ערלעכסטע און פעיק.

סטע יידישע זשורנאַליסטן אין אַמע=

ריקע, איבּערגעגעבּענער קעמפּער פאַר דער מאָדערנער איו אַ. צװאַמען מיט ד'"ר חײם זשיטלאָװסקי, לעאָן קאָבּרין, אברהם ליעסין,

ניציאַטאָרן פון דעם זיידישן ליטעראַטור. /פאַראיין", אין ניו יאָרק 1905,--דער ער: שטער אױסגעשפּראָכענער ידישיסטל: שער אָרגאַניזאַציע, פאָרלויפערין פון די קומענדיקע קולטור-ליגעס,--װאָס האָט אין זיין פּראָגראַס דעקלאַרירט ידיש אַלס /קזעלבּשטענדיקע נאַציאָנאַלע שפּראַך, וועלכע דאַרף װערן די ליטע= ראַטור:שפּראַך פון דעם גאַנצן יידישן פאָלק" און אָנגעמערקט אִיבּרײטן פּלאַן פון אַרבּעט לטובת דער יידישער שפּראַך, ליטעראַטור און פּילאַלאָגיע (זוע װדאָס לעבּען" 1905, ש). די לעצטע יאָרן פון זיין לעבּן אין אַ. געוװען סעקרעטאַר פון ערשטן גרויסן יידישן פאַרלאַג אין = נין-יאָרק חדי אינטערנאַציאָנאַלע בִּיבֹּלִי: אָטעק", װאו סזיינען אויך ערשינען

זײינע בּיאָגראַפיעס פון לעוו טאָלסטאָל |

יאון מאַקסים גאָרקי און זיינע איבּער:

זעצונגען פון ג. מאַטשטעטס דערציילונג.

,זשיד" און פון צוויי. זאַמלונגען גאָר. קיס נאָװעלן. זיינע אָריגינעלע װערק, װאַס בּאַשטײען פון דערציילונגען, יי

אוֹן איז בּיזן טױט געװען

יידישער קולטור,.

קלמן צונזער, מרים שמר און

און יהודה:לײב כּהן געווען פון די אי || (/25 1883 --

בּלאַט

דער, דראמען, פּעליעטאָנען, אַרטיקלען א. אַנד, זיינען לײדער ניט געזאמלט געװאָרן אין בּוכפאָרם. פון זיינע לידעף איז פּאָפּולער געווען צװישן די יידישע

| אַרבּעטער-מאַסן ' אין רוסלאַנד דער רע=.

װאָלוציאָנערער געזאַנג זבּרידער, מיף ‏ האָבּן געשלאָסן,." אַ. האָט אויך געב שריבּן אונטער די פּסעװדאָנימען סאָרע- ריוועס און דאָן-קיכאָט. בּ. גאָרין רעגי= טטרירט אין זײן רשימה אַ.--ס אַ טע=

ואַטֶער-שטיק ,די ערשטע ליבּע אָדער

דאָס פאַרגיפטעטע געויסן", פירט 1905, 39 } זי 167; 0 1שׁ; מ. באַסינס אַלפּערט (אַלפּעראָװיטש) דץײ / ) געלערנט / זין מינסקער תּלמוד:תּורה. און דויגי

אויפגע.

,דאָס נײע לעבען" 1909 111ט, , אַנטאָלאָגיע? 11 ז. 48

סקער האַנטװערקערשול, שפּעטער אָפּי

געגעבּן עקזאַמען אויף גימנאַזיע, 1904 פאַרעפנטלעכט קלײנע שירים אין 24 און מאמס8 ההה מ'ה2ט0ע2.

- 1908, וואוינענדיק אין לאָנדאָן, זיך בּאַ= טײליקט מיט סקיצן און לידער איף.

,אַרבּײטער פריינד" און דעם װאָכנ= ,נײע צייט", 1909 אױיסגעװאַנ* - דערט קיין אַמעריקע, געדרוקט לידער,

| אַרטיקלען און צײיטונגסראַמאַנען אין.

;ניאַדקער װאָכענבּלאַט?, זניו-דושוירסיער.

אידישע שטימע? פילאַדעלפיער /אי?

דישע וועלט", נװײאָרקער שפיהרער", ,פרייע אַרבּײיטער שטימפ", חדאָס אֵיף ‏ דישע פאָלק?, װאַרבּײטער פּרעסע",

אידישע אַרבּײטער שטימע", די צײט? ‏ איין. צייט געווען װאַשינגטאָנער קאָ= ‏ רעספּאַנדענט פון דער װװאַרהײט?. זיך אויך בּאַטײליקט אין ענגלישע

צייטונגען. װאױנט איצט אין אַטי לאַנטאַ, װאו ער פּראַקטיצירט אַלס מעדיקער, |

105 2 | אלפּערס;ן מררכי / אה 1060

אַלפּערסאָן מרדבי --1857(‏ ) געבּ. אין לאַנצקרון, לעבּן קאַמעניץ:

= פּאָדאָלסק, השכּלה, געפּרוװוט זיך נעמען צו פאר. ישיידענע פּרנסות, | געהאַנדלט = גע ?; װאַנדלט, צוליבּ די פֿאַרשאַרפטע ‏ רדיפות פון דער צאַרישער רצגי= ‏ רונג אויף יידן-- צוזאַמען מיט זיין. | -פרוי און קיגרע". אויסגעװנדעױט מֿיט

דער ערשסער

פּאַרטיע עמיגואַנטן פון בּאַראָן הירשס אונטערנעמונג קײן אַרגע:2 טינע, װאוהין אָנגעקומען 1װש/23 1, געווען פון די ערשטע גרינדער

-פון דער קאַלאָניע מאַוריציאָ, ואו פאַר, -

נעמט זיך עד:היום מיט ערדאַרבּעט, אַ הײסער קעטפּער פאַר דעם אידעאַל פון יידישער ערדאַרבּעט, יאָרנלאַנג גע= - פירט מלחמה קעגן דער בּײראַקראַ.

טישער, אומגערעכטער און בּרוטאַלער.

- פּאָליטיק פון דער יק"א-אַדמיניסטראַציע לגבּי די קאָלאָניסטן און וועגן דעם פאַר.

עפנטלעכט אַ רײ אַרטיקלען אין דער"

יידריש-אַרגענטינער פּרעסע, וועלכע האָבּן געפונען אַן אָפּקלאַנג אין די ײידישע און העבּרעיִשע צייטונגען אויך מחוץ אַרגענטינע. אין נאָמען פון דער חברה שעזרה" פון דער קאַלאָניע מאַוריציאָ האָט ער 1911, זיך בּאַהאַלטנדיק אונטער דעם נאָמען קאחד האכּרים", אַרױסגע: -געבּן אַ בּראָשור זחלוצים הראשונים --- דאָס וועה-געשריי פון די צװאַנציג יעה: ריגע קאָלאָניסטען בּיי דער יק"א אין אַרגענטינאַ?. די לײדנספולע געשיכטע פון דער יק"א-קאָלאָניזאַציע אין אַרגעג. שינע האָט ער שפּעטער בּאַאַרבּעט אַָסך

פיל געלערנט תּורה און.

י יאָר אין | אַ יידישן קאָלאָניסט? איבּערגעדרוקט אין

בּרייטער אין א גרויסן 3 נדיקן ווערק,

פון וועלכו עס איז דערווייל אַרױס נאָר דער 1:עֵר טייל: װקאָלאַניע מאַוריציאָ- -- דרייסיג:יעהריגע יק"א? :קאָלאָניזאַציע. אין

אַרגענטינאַ* (בּוענאָט:אַײירעס 1922, |"ן

1, מיט פאָטאָגראַפּיעס, צייכענונגען און פאַקסימלע פון בּאַראָן הירשס אַ בּריוו צו די מאַוריציער מורשים), א"ט ,30 אַרגענטינע---מעמואַרן פון

זײידישן ליטעראַרישן פאַרלאַג" (בּערלין 3, ז"ז 397) מיט אַ הקדמ? פון ה. ד, - נאָמבערג און קליינע סטיליסטישע תּיקונים. דאָס בּוך האָט געמאַכט אַגרױסן רושם ון אַרױסגערופן בּאַגײסטערטע רעצעני זיעס אין דער יידישער פּרעסע סיי אַלס אויסגעצייכנטע לעבּעדיקע שילדערונג. פון דער, דעם בּרייטן יידישן עולם אַזוי װײניק בּאַקאַנטער קאָלאָנאַציע אין אַרגענטינע, סיי אַלס װויכטיקע ליטע= ראַרישע ערשיינונג, אין װעלכער אַי אַנטפּלעקט זיך אַלס בּאַדײטנדער בע"

לעטריסטישער טאַלענט, הגם מיט ניט /

גאָר קיין געלייזערטן יידיש, אָבּער מיט אַן אײיגענעם ריטם און אַלע מעלות פון

אַ ניטגעקינצלטן סטיל. דאָס דאָזיקע בּוך -

פון דעם יידישן פּיאָניער אין דער װויי=. טער פּאַמפּאַ פון דרום:אַמעריקע איז דער ײידישער ראָבּינזאָן קרוואָ... דאָס איז מער װי אַ שילדערונג, װי מעמואַרן. דער אמת אַלײן אין זײן נאַקעטקײט װערט דאָ דערהױבּן צו דער מדרגה פון קונסט" (ה. ד. נאָמבּערג). --אַ. האָט אויך אָנגעשריבּן אַ ריי סקיצן און דער. ציילונגען אוס דעם ײדישן לעבּן אין די אַרגענטינישע קאָלאָניעס (אַ טייל פון יי געדרוקט אין דער סעריע -בּיכלאַך פאַר יעדען?? חדער בּראָדיאַגאַ? א. אַנד, און ,קאָרטען", (פוענאָס-איירעס (1919),

ער איז געוען דער הױיפּטמיטאַרבּעטערף.

אַלפּערסאָן מרדכי -- אַלפט בּױיציון 108

פון דעם מאַוּריציער װאָכנבּלאַט אדער פערטיידיגער" און נעמט אַ אָנטײל אין דער יידישער פּרעסע פון אַרגענטינע. אלפט בּנציון (ר"ח כּסלוו תּרי"א -- ) געבּ. אין וילנע. בּיז

בּרימצווה געלערנט אין חדרים און

ווילגער ישיבות, דאַן מיט זיין פאָטער, -

דעט זנאַװאַרעד? קער מתמיד", צו 5 יאָר געבּליבּן אַ יתום, אַװעקגע. פאָרן לערנען קיין - איישישאָק, צו 17 - יאָר חתונה גע: האַט, די צייט פון קעסט געלערנט

אַװעקגע=

אין גאוֹנס קלױז. 1871 פאָרן קיין ארץישראל, פאַרבּראַכט

אַ פּאָר יאָר אין לרושלים, הברון יפו, אָבּער צוליב פאַמיליעןסיבּות געמווט זיך צוריקקערן קין נע, װאו ער האָט מיט דער הילף פון זיין פרוי געפירט מסחר, אַ צופקָל, װאָס מ'האָט אים בּאַגנבעט זיין גאַנצן פאַרמעגן, אָנגעקומען פאַר אַ בּעל-מגיה אין דער דרוקערײ פון יהודה.לייבּ מ"ץ, וואו ער איז אָפּגעװען העכער 15 יאָר, קאָרעקטירנדיק צװישן אַנדערן יהושע שטיינבּערגס ווערטער. בּיכער, פּוסקים, ושו"ת א אַז"וו. פאַרלאָזט

די קאָרעקטאָר-שטעלע, האָט אַ. געפירט -

זיין פרויס זאָקנפאַבּריק, צוליבּ דעם געשעפט אָפּט אַרומגעפאָרן איבּער רוסי לאַנד, אָנשפּאַרנדיק אין די ווייטסטע

מקומות, בּיו װאָלגער קאַנט, קאַװקאַז,

און אויסניצנדיק זיינע נסיעות אויך צו מעורר זיין די פאַרװאָרפענע יידישע קיבּוצים צו פרומקייט. אין וילנע זיך פיל אָפּגעגעבּן מיט דער דערציונג פון

אָרעמע קינדער אין . תּלמוד-תּורה און -

וויל.

דורך

ומדבש"), װי אויך ר' אברהם

בּיי מלמדים, אויך געלערונט מיט דעם עולם אין די קלויזן, געװוען פּאָפּולער אַלס װזאָגער". די אָקופּאַציע פון װילנע האַרבּסט 1915 האָט אַ.--ן געטראָפּן אין - מינסק, פון דאָרט אַװעקגעפאָרן מיט זייגע - צוויי זין קיין פּאָלטאַװע, וואו ווייטער גע- פירט דעם זאָקנגעשעפט. נאָכן טויט פון זיין פרוי צוריקגעקומען 1922 קיין ווילגע.-- זיין ערשטער חיבּור איז געווען אַ ידי שע בּאַאַרבּעטונג פון מאָלטשאַנס ספרל ‏ וועגן װילנער גאון זאבן שלמה"-- פאַר. מיצט פאַרלאַג. דאַן האָט ער איבּערגע= זעצט אויף יידיש רבּינו יונה גירונדיס. זשערי תּשובה" (צוזאַמען מיט דעם אַנטאָקאָליער רב רי אַברהם קרעטשי מער; פאַרלאַג מ"ץ, ערשטע אױסגאַבּע 6 די נעמען פון די איבּערזעצער זיינען אָנגעגעבּן נאָר אין דער רוסי? שער טיטל:איבּערזעצונג, װי דאָס האָט" געפאָדערט די צענוריתּקנה, איפן יידישן שער בּאַהאַלטן זיי זיך אונטער די ראשייתּיבות: אב"ן.ישר"ה-- קרעטש. מער, רבּ"א-- ר' בנציון אלפס, אוֹן. אָלס צווייטן טייל --- ?ספר היראה" (מיט. אייגענע הערות און אַ צוגאָבּ פון צמעשה נורא מיט ר' משה גלאַנטי פון ספר חמתוק יגֶלס חלקח. טוב", זצוואת הרמבּ"ם" א. אַנד, אַלס קעגנווירקונג צו דער װאַפּיקורסישער?" יידישער ליטעראַטור. 1900 אָנגעהױיבּן אַרױיסצוגעבֶּן זיין סעריע חמעשה אַלפס-- אַ ווירקליכע הערצליכע ליעבּע צו דעם איינציגען, וועלכען מען דאַוף ליעבּען; אַ וואונדער שיינע היסטאָריע פאָן א בּעריהמטע געבּילדעטע רחל מיט איהר געליעבּטען יאָזעף" (10 טײל, העכער

45 דרוקבּויגן, פארלאַג ש. שרעבּערק),--

אַ מין היינטװעלטיקער מוסרי:ספר, גע=

שריבן אין דער פּאָרם פון דערציילונ=

גען, פאַרפּלאָכטן מיט משלים און

109 | - אַלפס בּןיציון | : 110

מעשיות, אין אַ זשאַרגאָניזירטער שפּראַך, פול מיט האַלבּ בּאַלעבּאַטישע, האֲלבּ בּטלנישע פּלאַכקײטן. דאָך האָט עס געהאָט אַ גרויסן אָפּגאַנג, בִּיז דער וועלט:מלחמה אויסהאַלטנדיק 12 אופ:

לאַגעס, װאָס האָט בּאַװאױגן די רומלי

פאַרלעגער מ"ץ, ראָזענקראַנץ, עטשטיין צו בּאַשטעלן בי א.- שטיקער חמעשה

אַלפסײ פאַר סידורים, מחזורים, הגדות, /

תּיקון ליל שבועות, כֹּל בּוֹ לשבת. אַ. האָט אויך פאַרפּאַסט אַ ש"ס תּחינה ;מעשה אלפס" א. ט. חמקור דמעה" (248 תּחינות כּמנין רח"ם, מיט בּיאורים, פאַרלאַג ראָזענקראַנץ און שריפטזעצער), אַ מין נײימאָדישן חצאינה וראינה" א. ט. - אוצר התּורה"--מיט אָנמערקונגען, משלים און 18 פּרושים (ווילנע, 1911, הלק א'

אויף בּראשית בּיז ויחי, ו"ז 514), אָנגצ

הויבּן צו בּאַאַרבּעטן אוֹיף יידיש משניות,, לכתחילה אין די מחזוראויסגאַבּן פון ראָ: זענקראַנץ און דאַן א. ט. ;נשמת אדם".--

|פּולל פּרקי משניות על סדר א"פבן מיט.

אַ פּירוש אין לשון:הקודש, אַ יידישן בּיאור און פמעשה אַלפס" (װאַרשע, תּרע"ג, ז"ן 0 אַחוצדעם האָט אַ. אונטער דער פלף= מע מעשה אלפס" אַרױסגעגעבן --- דאָס רוב מיט זיינע הוספות אָדער פאָררעדעס-- אַ ריי פרעמדע חיבּורים, אויך געשריבּענע מייטטנטיילס אין דעמזעלבּיקן גייסט און סטיל, דהיינו: פון ברוך בּן רפאל הלוי יפית (המכונה בּרי"ף, שו"בּ און מטיף אין טאַגאַנראָג, מהבּר פון די ספרים זאגרת השלום", חקול בּוכים? און שו"תּ זיפה לתשובה") --- חפאָלק'ס דרשות --- רייכזיניגע רעדעס אױף ראש השנה, סכּות, חנוכּה, שבועות, נצחיות ישראל, | פיעל פּסוקים און מאמרי חו"ל ער קלערט לפי רוח הזמן" (1912, ז"ז 112), חמיין זיידע'ס הגדה אָדער אַפּאָגװאָם אויף דעם אַפיקומן", אין גראַמען, זייז 40);

! אין לאָהר"

אינטערעסנע

-|זעצט פון 0'

פון גרשון פּיעסטון (פון מאָה? ליעוו אויפן דניעפּער, יליד שקלאָו)--- חהמטיף --- דער רעדנער, שיינע רײםף/ זיניגע דרשות פיר פערשידענע צײטען. (תּרס"ג, ז"ז |ןא +12), זמעשה אלפס ופרי הגפן אָדער צוקער געבּעק'ס אונד וויין --- צו ערקוויקען די האַרץ פון אונזערע בּרידער און שוועס= טער נאָך זייער שװוערין טאָג אַרבּײט, לעזין מיט פערגעניגען די ויכטיגע נייעס פון די. עויגע פאָלקס-בלאָט פון דעם בערימטען הימעלשין רעדאַקטאָר" (2 טײל, זײן 0) חהטפות לטטפת" (8 תּפילין

- רעדען אין זשאַרגאָן און 16 אין לח"ק,

זיז 56718); ,דער בּעריהמטער יונגער

| דרשן אָדער משיח אלמים* -- פון הרב

הגדול א מ"ר בהר"ר יעקב ראובן ז"ל, מחבּר סי חבּית אַברהט" (תּרס"ט, זײז 96); חאַ גיבּעט בּריעף, װאָס די בּעריהמטע יהודית שרייבּט צו איהר בּרוֹדער הגביר המשכּיל פּייני איגנאַץ אַסימילאַטאָראַ= וויץ" -- פון ש. מאַצקעוויטש, מחבּר ס' אגבולי ציון", און אַלפס (זיז 2); ;אגרת השבּת"-- איבער= ,שלש אגדות השבּת" ר' נחיחיים בֹּרי משת פון קאָברין, מחבּר פון חאבות ותּולדותיהן" און ,עונג שבּת"; זחפּעמון--דער גלעקעל-- אויף צוא װעקען אונזערע בּרידער לעכודת הבּורא ברוך הוא, צו זיין ער= ליכי אידין און ערליכע לײט, און

עבדים נאמנים למלכּנו ולארץ מולדתּנו"-- פון מאיר בּן לא"א יצחק א חון (געב,

אין גראָדנאָ, געװען שמש אי אַ פּעי טערבּורגער שול, פאַרפאַסט אַפּאָר בּיכלעך אין יידיש, צוישן זי ,אַ פאַר* צייסיקער איד --- צוויי העכסט אינטע: רעסאַנטע ערציילונגען: דער פּלעט אויף ‏ שבּת, דער שמעק טאַבּאַק", פּעלער=

1 | אָלפֿס בןיציון = אלקאָן יהישע -- אָלשװאַנגער אליתּו | ה 2112

בּורג, 1906

לאַגע (תּרס"ר, אַרױסגעגעבּן אייניקע ספרים אויף לשון. קודש, װי ,הלכות רב אַלפס עם מלואים מעשה אַלפּט?, חמיטב הגיון" --- איבּער. ;געזעצט פון רי שמשון רפאל הירש, דורך הרב ר' יצחקאַײיויק הירשאָוֹיטש,

ז"ז 32) --. צווייטע אוים.

חמעשה אלפס על חמש מגלות"/ טאַלסען ; 3 אַ סעריצ ‏

אין 1923 אָפּגעדרוֹקט ‏ בויגנדיקע בּיעכלעך, דהינו: שווײיסע חברה'ניקעס עדער װאונדערליכער אָפּעראַטאָר אדער היליגער זיירפאָ:

דים", ;דער האַכגעשעצטער גאַסט", חדל ‏

נשיאים", עדער קלוגער קינד" (בּיחלקים), ,דער שרעקליכער טעות" (גי חלקים), וואו דער מחבּר פּרוּװוט זיך אויף אַ אומ? בּאַהאָלפענעם קוריאָזן אופן אויטצן? טענהן מיט די חפּראָלעטאַרין און בּונ= דיסטן" וכּדומה.

/אַלקאָן יהושע (ג' שבט 1895 . -

) געבּ. אין סעלץ, גראָד.

נער גובּ,, געלערנט העבּרעיִש בּיים פאָ..

| טער, אַ העבּרעיִשן לערער, שוין אַלס ייִנגל געקנעלט אויף אַ דאָרף און אויפן

= 16טן יאָר אױסגעװאַנדערט קיין אַמעריקע.

אונטערן פּסעװדאָנים י. עלקין געדרוקט סקיצן און דערציילונגען אין חדאָס אי. דישע פאָלק" 1914, אין זמ"בּ לאיסט בּראָדװײ? און שפּעטער אונטערן אייגע: -נעם נאָמען -- אין ,טאָג", אװאַרהײט",

| אפרייע אַרבּײטער שטימע", װקאַנגרעס", - | האָט. געשריבן יאַ סעריע זאַכן אין אַ דראַמאַטי=

שקונדס", אאָנֿהויבּ" חקעמפּפער".

שער פּאָרם, וועלכע פצרעפנטלעכט דערהויפּט אין חפּאַרװערטס",

אָלשװאַנגער |אליהו |1808 -- | ) /געב,

זי 2). אַ. האָט אויך |

צוזאַמען מיט זיין יעמנואל (זע) '

(י"ט כסלוו אין גראַ=. יעװאָ, אין אַ משפּחה פון גרויסן יחוס,. זיין פאָטער, אַ אָנגעועענער סוחר, אַ ייד

(ג. הי

אַ תּלמיד-חכם, געענדיקט בּרעסלער ספָי - מינאַר און בּערלינער אוניװוערסיטעט, . איז געווען אַ זון פון דעם בּאַקאַנטן רי

| יצחקיזאב אָ., רב אין טױיראָגן און שפּעײ .

טער אין פּעטערבּורג, יידישע לימודים ‏ יינגערן בּרודער. געלערנט בי ! אַברהם2 מרדכי פּיורקאָ. אין גראַיעװאָ און בי ש. ל. ציטראָן אין סוּװאַלק, ואו בּיידע. בּרידער האָבן אויך געענדיקט די גימ. נאַזיע. דאַן שטורירט נאַטורװיסגשאַפט און מאַטעמאַטיק אין פּעטערבּורגער / אוניווערסיטעט און מֶעדיצין און פילאָ. סאָפיע אין די אוניווערסיטעטן פון בּער:

לין און וירצבּורג, אין דעם לעצטן אויך פּראָמאָװוירט אַלס דאָקטאָר. נאָך /

אַלס סטודענט אין פּעטערבּורג זיך אָפַ. געגעבּן מיט פּאָליטישער עקאָנאָמיע, .

| דער ערשטער איבּערגעזעצט ליבּמאַנס

ווערק וועגן קאַרטעלן אין -עאססאכ 06036) 466406, ואָו פאַרעפנט,

לעכט אויך זעלבּשטענדיקע ארטיקלען אונטער די איניציאַלן .'ס }ץ, זיך אויך

בּאַטײליקט אין -{ו1נטוזסקח-סמסזקסד1 83 1 /2648.--איינער פון די גרינדער

און מיטרעדאַקטאָר פון דעם ווילגער

טאָגבּלאַט חלעצטע נײיס" בֹשׂעת דער

דייטשער אַקופּאַציע, געשויבּן דאָרט פּובּ. - ליציסטישע. אַרטיקלען, טעאַטער-פעליע. ! טאָנען אי אַנד. גענומען אָנטײל אין וויל+

נער געזעלשאַפּטלעכן און קולטורעלן ‏ לעבּן, לעקטאָר פון יידישן פאָלקס:אוני-.

| ווערסיטעט, מיטגליד פון קאָמיטעט אמפיצי /השכּלף" לאָזט וילנע, ‏ |פאַרלאַג עװאָסטאָק" אין בּערלין, איבּער. - (געזעצט פאַר דעם דאָזיקן פאַרלאָג: - דע קליינער געאָמעטער? פון װ. און / | זיו 487 / דער כּופר פון סאָאַנאַ" פון גערהאַרדט-

אאַז"וו. אָנהײבּ 1019 פאַר. . / דאַן פאַרװאַ:טער פון .

יונג (דרעזדען 1921,

צע} ‏ - אָלשװאַנגער אֵליהו -- אָלשװאַנגער עמנואל -- אַנדערסאָן װאַלטעײ 114

הױפּטמאַן (בּערלין, 1922 זין 146) וואו אָ. צייכנט זיך אויס מיט זיין שטרעבּונג - אָפּעוהיטן די רײנקײט פון דער יירי;

שער שפּראַך און זי בּאַרײכערן פון דורך אר=

אלרע = אײגעגע מקורים -כאַיומען, העבּרעיזמען און נעאָלאָגי? מען. אין ווילנער העבּרעיִשן זשורנאַל פון ש. ל. ציטראָן זמעת=לעת" 1918, ב--ג,

פאַרעפנטלעכט אַן אַרטיקל איבּער דעם

פֿאַרשטאָרבּענעם יידישן פילאָסאָף הער מאַן כּהף ‏ /

אָלשװאַנגער עמנואל

) בּרודער פון אליהו אַ.

| שטודירט מעדיצין און פילאָלאָגיע אין | 1916 געעגם

קיניגסבּערג און שװיץ, דיקט בּערנער אוניװערסיטעט מיט אַ דאָקטאָר-אַרבּעט -1.616068069124 016 0 /1060| 064 06 02ט} -/0046 516160969001084100 0סמע 14ָ. אַלס סעקרעטאַר פון דער יידי: שער סעקציע פון דער שװײצאַרישער עטנאָגראַפישער געזעלשאַפט 1918 --

0 און אין אױפּטראָג פון דער דאָ: ‏

זיקער געזעלשאַפט אַרױסגעגעבּן א"ט זראָזינקעס מיט מאַנדלען" אַ פאָלקלאָ ריסטישע זאַמלונג פון יידישע פּאָלקס: מעשיות, פאָלקסלידער, גלייכווערטלעך און וויצן, צוליבּ דעם פעלן פון אַ יידי. שער דרוקערײי אין בּערן -- געדרוקט אין לאַטײנישע אותיות, מיט אַ קורצן קאַפּיטל איבּער יידישער גראַמאַטיק אין דײטש און אַ ײדיש:דייטשן גלאָס:ר, אַלס ציוניסטישער טוער און איינער פון די גרינדער פון אַלװעלטלעכן ציוניס. 'טישן סטודענטן?פאַרבּאַנד חהחבר" מיט:

| = געאַרבּעט אין פאַרשײידענע ציוניסטישע

צייטונגען, דערהויפּט אין שווייץ, זיגט

1 טעטיק פאַר ציוניסטישע צװעקן = אין דרום-אַפריקע, וואו 1921 אַרױסגעגעבּן.

אין קײפּטאָן אין ענגלישער איבּערזע.

--- 1885(

צונג זיין פּאָרטראָג זאַ װיכּוח מיט גאָט"

(אַ פּרק פון יידישן פאָלקלאָר) און אין דעם יאָהאַניסבּורגער חודש-ושורנאַל חדרום-אַפריקע" 1923, {|| און שָן, פאַר: עפנטלעכט אַן אַרטיקל קאידישער פאָל-

| קלאָר אין דרום?אַפּריקע? --- וועגן דער

שפּראַך פון די דרוםאַפּריקאַנער יידן,

| דער װירקונג פון ענגליש און בּוריש אויף יידיש און פון ייריש אויף ענג.

ליש. אין כּתב:יד: דער תּנך אין יידישן הומאָר --- אַ זאַמלונג פאַלקסװויצן אויף פאַרשײדענע פּסוקים פון תּנך; שטײ. דיען צו דער יידישער סעמאַזיאָלאָגיע; משה רבּינוס טוט -- אַ יידישע מיס. טעריענשפּיל נאָכן תּלמוד און מדרש; איבּערזעצונגען פון די נביאים אין פערזן לויט דער מאָדערנער װיסנשאַפט: לעכער תּנך-פאָר שונג,

! אַנדערטאָן וואלטער (א/10 1885-= -

) געבּ. אין מינסק, ווייסדוס?

לאַנד, בּיי דייטשע עלטערן, געענדיקט זיין שטודיום אין קאַזאַן מיטן טיטל דאָקטאָר

פון וועלטליטעראַטור, 1912--1918 פַּרי: װאַט-דאָצענט פון מערב-אײיראָפּעאיִשע לי. טעראַטורן אין קאַזאַנער אוניווערסיטעט,

1918 בּאַשטימט אַלס עקסטראַיאָרדיבאַ.

רער פּראָפּעסאָר. דורך פּאָליטישע סיבּות פאַרװאָרפן קיין מינסק, געפירט דעם לימוד פון דייטש אין אײניקע ידישע מיטלשולן, זיך אויסגעלערנט דאָרט יידיש און געזאַמלט מאַטעריאַלן פוּן יידישן פאָלקלאָר, קינדער=גראַמען, פאָלקסלירער,

מעשיות, אַנעקדאָטן, בּסך-הכֹּל 1332 זייטן, זינט 1920 פּראָפּעסאָר פון עסטאָנישן און

פאַרגלייכנדיקן פאָלקלאָר אין דאָרפּאַטער -

אוניװערסיטעט. האָט אַחוֹץ קלענערע אַרטיקלען אין. פאַרשיידענע פאָלקלאָריס: טישע אױסגאַבּן און די גרעסערע אַה. / בּעטן -תסק88 ע הסתצץחה פגהאסק 38 הפ (ב. |, קאַזאַן, 1914, זײן

כ{1 - אַנדערסאָן װאַל. ער -- אנדרעע ריכאַר=

5 און 7119296 02312119606זסזז

(דאָרפּאַט 1923, זיז 44), זיך ספּעציעל אָפּײ.

געגעבּן דער פאָרשונג איבּער דעם דורך ג. אַ. בּירגערס בּאַלאַדע בּאַרימט געװאָרע- נעם אַנעקדאָט מיט דעם קיסר און דעם גלה און צוניפגעזאַמלט װעגן דעם - זייער אַ גרויסן מאַטעריאַל, װעלכן בּאַי אַרבּעט אין זיינע בּיכער -8קסהח}ץ מיד26681 ז פיקסד, (בּי | קאַזאַן 1916, זיז 520) ,204 סמט ז164196, (העלסינג: פאָרס 1923, זיין 449), און /20טחס5 זס 060 /26 2401 380 /16296 מסע 106 ז81105/66, (דאָרפּאַט 1921, ז"ז

9, --24 יידישע װאַריאַנטן פון דעם דאַי

זיקן אַנעקדאָט פאַרצייכנט פון אַ. אין מינסק), קומענדיק צום אויספיר, אַז דער דאָזיקער אַלװעלטלעכער פאָלקס. אַנעקדאָט איז צוערשט אויפגעקומען ערגעץ אין אַ יידישן קיבּוץ פון נאָענטן

מזרח (אפשר אין מצרים) אַ לאַנגע צייט פאון יאָר 850 (אַ סברא -- אין װע יר"ה נאָך קריסטוס). פון

יידישן פאָלקלאָר האָט אַ. נאָך פאַר- עפנטלעכט דעם בּאַקאַנטן אַנעקדאָט ;איני יודע", אין -6)ׂ .0 24190086

0145846/ .1 161 1920/24, בי מ/ |

זיז 62--65.

אַנירעע ריכאַרד (26/1 1825 -- /22 1912) דײטשער געאָגראַף און עטנאָגראַף (ניט צונויפמישן מיט זין - פּאָטער,. דעם געאָגראַף און פּובּליציסט קאַרל אַי). געבּ. אין בּרוינשווייג, מיט= גרינדער (1873) און פירער פון דער

בּאַרימטער געאָגראַפישער אַנשטאַלט פון.

בּעלהאַנען און קלאַזינג אין לײפּציג, אַרױסגעגעבּן עטלעכע געאָגראַפישע אַטלאַסן, אװטאָר פון אַ ריי געאָגראַפישע און עטנאָגראַפּישע װערק, פון זיי איינס ספעציעל איבּער ײדן: -40145 זט? 060טן ז6ם 006טא, (בּילעפעלד און

געהייערן מאַטעריאַל,

ליײיפּציג 1881, ז"ז 296); הגם ניט פרי"

פון אַ געװויסן אַנטיסעמיטישן בּייטעם,

רעכנט זיך דאָס דאָזיקע װערק פאַר איי. נער פון די בּעסטע אַרבּעטן אויפן גע= בּיט פון יידישער עטנאָגראַפיע, װאָרעם דער אַװטאָר האָט אויסגעניצט אַ אומ= - צונויפגעזאַמלט פון פאַרשיידענע בּאַשרײבּונגען פון דעם יידישן לעבּנסשטײיגער און כאַראַקטער, און דער ערשטער אָנגעװענדט צוּ יידן וי צו אַ בּאַזונדערער ראַסע די וויסגײ שאַפּטלעכע מעטאָדן פון דער מאָדערנער ‏ עטנאָגראַפיע און אַנטראָפּאָמעטריע, דאָס. קאַפּיטל זע פון דעם ווערק--חדי יידן און די שפּראַך"--בּאַשעפטיקט זיך אויך (זז104-- 9) מיט זיידיש:דייטש", ,מוישעלן",. שהעבּרעישע װערטער אין דֵייטש", חזרט אָבּער בּלויז איבּער, װאָס צוגץ, אַװע? לאַלעמאַן און פּאַלינקאַװסקי בּרענגען וועגן דעם ענין, מיט אַ צוגאָבּ פון אייי גענע איבּערגעאַײילטע בּאַמערקונגען; װוי, למשל, אַז יידיש איז אַ שרעקלעך פאַר? דאַרבּן דייטש. אינטערעסאַנט זיינען די עטלעכע שורות ועגן דער פאַרשפּרײ: טונג פון יידיש אין אַזיע, ציטירט פון די רײיזעבּאַשרײבּונגען פון ערמאַן, האַנ5 סטעען, לעהמאַן, פּעטערמאַן א. אַנד, עס װערן דאָ אויך געבּראַכט אין לאַ= טיינישער שריפט אייניקע קורצע פּראָבּן פון דער עלטערער ידישער ליטעראַ= טור, װי פון בבּראַנדשפּיגעל?, פון אַתּהילים:איבּערזעצונג, פון חספר מעשה נסים", דער אָנהײבּ פון ?איין נײ קלאג ליד פון דער גראָסע שרפה נטקהלת קודש פּראַנקפורט בּניגון של המן ואחשורוש". פון די אַנדערע קאַפּיטלען איז צו פאַר= צייכענען די קאַפּיטלען װעגן ידישע

נעמען און וועגן יידישע זיטן, מנהגים און אײנגלײיבּענישן. 3 11 ז. 56 סענעאן, |8852, ז. 4108 /

|- אַנד. 1905, אַלס

107 | | אנין מ, : 0 118

|= אַנין מ. ,ט/22 1885-- ( פּסעװדאַנים פון ד"ר מאַקס-אוריה {* שׁ אַ ץ גלבּ.

טאַװע, שוין צו 5 יאָר קאָרעס: פּאָנדירט אין צייי טונגען, אין -ם מ8דססטועצת א'.

סטודענט פון יוֹחל. דישן פאַקולטעט, אָרגאַניזירט די פּעטערבּורגער ציוגיסטן . סאָציאַליסטן (ס. ס.), אי. בּערגעזעצט אויף רוסיש דעם צעןנ- טראַליאָרגאַן פון די ס. ס. חדער יידישער פּראָלעטאַריער", גומפּלאַװי? הטשעס ממּס0סמות 680601088 ע פיאגקם,

6 אַרעסטירט אויפן וועג קיין קיעוו, אָפּגעועסן 4 חדשים אין ראָװונער טורמע,

פאַרמשפּט צום פאַרשיקן אין יאַקוט= סקער קאַנט, אָנשטאָט דעם אַרױסגע: שיקט קיין ‏ אויסלאַנד, 1906 -- 1907 מיט= געאַרבּעט אין די ווילנער אָרגאַנען פון די ס. ס. עדער נייער ועג", אדער וועג",

חדאָס װאָרט?, 1909 בּאַקומען דעם טיטל

דאָקטאָר פוּן בּערנער אוניווערסיטעט פאַר זיין דיסערטאַציע װנאַציאַנאַלי= טעטנפּראָבּלעמען פון דער געגנװאַרט" (אַ ספעציעלער קאַפּיטל פאַרנעמט זיך מיט דער יידישער פראַגע פון סאָציאַ: ליסטיש-טעריטאָריאַליסטישן ‏ שטאַנד. פּונקט; פאַרעפנטלעכט אין דײַטש, ריגע 1919), געװוען טעטיק אַלס ס. ס. אין גיסען, בּערן, זשענעוע, פּאַריז, ווין, צואַמען מיט לאַצקבּערטאָלדי 0 אַרוֹיסגעגעבּן אין װוין חדאָס אידי. שע פרײילאַנד? (3 נומערן), מיטגעאַר: בּעט אין יידיש.דייטשן, ייריש.רוס'שצ

אין פרידריכשטאַט, קורלאַנד, געענדיקט גימנאַזיע אין מ:

גרופּע ‏ פון . די.

און דייטשע צײיטשויפטן, וי אויך אין וופריינד?, זצוקונפט", (1910 --- אַ גרע: סערע אַרבּעט װקלאַס און נאַציאָן) ‏ א. אַנד, אין אַלמאַנאַך 144842401 0 א גרעסערע אַרבּעט איבער דעם יידישן סאָציאַליזם און זיינע שטרעמונ? גען). 1912 צוריקגעקערט קיין רוסלאַנד, געענדיקט דעמידאָװער יורידישן ליציי, זיך בּאַועצט אין ריגע אַלס אַדװאָקאַט; זינט 1916 אין פּט"בּ, אַרױסגעגעבּן דורך װאָרט" /2080צ0' פאעמדסמם 6866 זעהסקס זזנוסוסח און שפּעטער 880 60412עת8080א9 80600814ט טאעט. זינט דער װינער קאָנפערענץ פון סי ס. (1910) מיטגליד פון צ. ק,, 7 פאַרטרעטער פון דער פּאַרטײ אין פּעטערבּורגער ,סאָװעט", זיך אַקטיו בּאַטײליקט אין דער פֿאַראייניקונג פון ס. ס, און י. ס. אין איין חפאַראײיניק= טער יידישער סאָציאַליסטישער אַרבּע:

! טערײפּאַרטײ? (מאַי 1917), מיטגליד פון

צ. ק. אין קיעוו, פאַרטרעטער פון דער פּאַרטײ אין דער קליינער צענטראַלער חראַדע", רעדאַקטירט און פאַרטײידיקט אין קאָמיסיע און פּלענום דעם געזעץ ועגן נאַציאָנאַל-פּערסאָנאַלער אַװטאָ. נאָמיע אין אוקראַינע, מיטרעדאַקטאָר / פון דעם טאָגבּלאַט :די נייע צייט" און .

דעם װאָכנבּלאַט חדער אידישער פּראַ=

לעטאַריער?, זינט סוף 1919 אין ריגע, ‏

וואו אָרגאַנטירט די לעטלענדישע קול. טור.ליגע װאַרבּעטערהיים" מיט אַ פאַף: לאַג, אין װעלכן אַרױסגעגעבּן די זמ"ב --- 1920 ,,בּאַגיגען", אקולטור און אַרבּעט", װאַפן שוועל", 1922 --- װסאַמ= בּאַטיען", +פלעקן". אין די דאָזיקע זמ"פּ און אין אַנדערע אױסגאַבּן פאַר. עפנטלעכט אַרטיקלען איבער אַקטועלע ענינים, דערהויפּט פון ײדישער קול= טור:טעטיקייט, יידישן קולטור:קאָנגרעס,

| נאַנד לאַסאַל,

1190

און אַ ריי ליריש;פילאָסאָפישע עסייען, | אָנגעהויכט פון די שטימונגען פון רע. װאָלוציע, װאָס ליידן אָבּער פון רעטאָ. ריק און צעפלאָסנקײיט. פון זיינע לעצטע אַרבּעטן צו פאַרצייכענען: פון יידישן פּראָלעטאַריאַט? (װאַרשע 1918, דאָסועלבּע אויך אין רוסיש); -ס0

ז"ז 100), חפון רױים צו צײט-- גע. דאַנקען צו אַ קולטור.פילאָסאָפיע? (ומ"בּ חסאַמבּאַטיען', אוֹיך אַ בּאַזונדערע אויס: גאַבּע 1922, ז"ו 67), חדער אונטערגאַנג פון די מערב.לענדער" (וועגן שפּענג:

לערס שיטה, זמ"בּ חפלעקן"), אַ בּראָשו .

הערמאַן קאָהען" (1922, ז"ו 6), עדי רעװאָלוציע אַלס פּסיכאָלאָגישער פּראָ: צעס (1923, ז"ז 48), נאָך ניט פאַרעפנט. ילעכט : מאַרקס בּיז טראָצקי),. דער גייסט פון יירישן רעכט", קאַרל מאַרקס, אַנרי בּערגסאָן, פערדל. ודער מאָדערנער יידישער דיכטונג, זינט 1923 נאָענטסטער מיט:

אַרבּעטער פון ריגער פּראָלעטאַרישן

װאָכנבּלאַט חנייע צייט" / אנכי ז. י, פּסעװװראָנים פון זלמן יצחק אַראָג, (סאָן, געבּ. אין אַן אַנגעזעטגער בבּנל; שער פּאַמיליע אין ליאַדי, מאָה.. ליעווער גובֿ,, וואו זיַן פּאָטער, אַ בּרודער פון געוו קיעװער רב, אין / געװען ראש ישיבה. דער. צויגן געװאָרן אין - - שטעטל קרוטשי און שפּעטער געלערנט. | אין פאַרשײידענ? ישיבות. אין דער ליטע,.

4

אַגִין ג. -- אָנכי זי "'

חדער וװעב ‏

-סחע16 מחובּעתגק --- אַ פְּרוּװ פון פילאָסאָפיץ. פון דער ײדישער קולטור (ריגע 1919, .

;יידן:סאָצלאַליסטן" (פון קאַרל

אָפּהאַנדלונגען איבער

(6ע == - )

ראַטור דעבּיוטירט מיט אַ חסירישער פא

| עמע הינוקא" (אין זהשלח" 1903), וועלכע -

האט געמאַכט אַ רושם אין די ליטערא. / רישע קרייזן. אויך זיין צווייטער אולם,

| טריט אין | געווען - איןן העבּרעיש -- אין .

/3"8 ;הזמן" מיט דער דערצײלונג / זהחריץ". שפּעטער זיך אינגאַנצן אָפּגצ. - געבּן דער יידישער ליטעראַטוד, דער. הויפּט אַדאַנק י. בּערשאַדסקי און ד"ר יוסף - לוריא, דעם רעדאַקטאָר פון חדאָס יודישט / פאָלק", וואו עס זיינען ערשינען א.--ס.

נאַװעלן יאליה דער שוחט", אחיים װאָל.

טערמאַן", װמאַניע", חגבריאל", האָט זיך

אויך בּאַטײליקט אין ,פאָלקסצייטונג",

חדי ‏ צייט", אין ווילגער אוסגאַבּן, וי ;הערבּסט.בּלעטער", חלכּבוד פּסח", און אויך אין די אליטעראַרישע מאָנאַט:

שריפטען" (ר3 אלחנן"), ,פריינד". דאָס. רוב דערציילונגען זיינע פון יענעם פֹּע=

ריאָד זיינען אַרױס אין 3 בּיכלעך פון .

בּ. שימינס ,װעלט;בּיבּליאָטעק" - - די

ערשטע צװײ | א"ט אצװישנן הימעל/ און ערד", דאָס דריטע א. ט. הי אלחנן" (ווארשע, 9 -- 1910). - אין די דאָזיקע נאָװעלן, - אַ בּיסל צעצויגן און איינטעניק, אין אַ סאַנטימענטאַל:לירישן

טאָן, . ווערן געשילדערט די העלרן פון

פּאַסיווע ליידן און געדריקטע שטימוג. גען, מענטשן, װאָס הענגען װצװישן הימל און ערד", מידע, צעבּראָכענע יידישע אינטעליגענטן, װאָס גריבּלען זיך אין די אייגענע געפילן,- בּלאָנדזשען

: אַרום איבּער דער װעלט און זוֹכן חדעם סוד פון לעבּן". אויף אַ סך אַ העכערער

קינסטלערישער מדרגה שטײט א.--ס

סעריע מאָנאָלאָגן אונטערן אַלגעמײינעם - -טיטל חר' אבא" -- דאָס פּאָפּולערסטע װוערק זיינס. אַן אויסגעצייכנטער קענער

פון ליטווישן חסידות, האָט א. אין דער געשטאַלט פון דעם אַלטך |חסיד רי אבא

121 | | | אָנֹכִי זג י -- אַנמאַן 65 122

געשאַפן אַ שיינע כאַראַקטערפולע פיגור, אויף אַן אומעטיק.האַרציקן ראָמאַנטישן שטייגער פאַרבּייגעפירט כילועטן פון = דער אונטערגייענדיקער פרום.פאַרצי: | טיקער יידישער ועלט. בּאַזונדערס פול. - קום איז די געשטאַלט פון רי אבֹּא | אַרױסגעקומען אין א--ס אײגענער גלענצנדיקער רעציטאַציע פון דער דאָי

זיקער מאָנאַלאָגנסעריע. אַלס פאָרלעזער .

כון די 7ר' אבּאס* האָט א. בּאַזוכט די וויכטיקסטע יידישע צענטערס פון רוס לאַנד, 1913 געמאַכט אַ טורנע איבּער די יידישע סטודענטנקאָלאַניעס אין אױיסלאַנד, אומעטום מיט זײיער גרויסן ערפאָלג. אין בּוכפאָרם זײנען די ר' אַבּא.מאָנאָלאָגן אַרױס אין כּ. שימינס פאַרלאַג (ואַרשע תּרע"א, אילוסטרירט

פון בּ. קראַטקאָ), פון די שפּעטערע רי ‏ איינע -- זמען

אַבּאס מעשיות אין רופט" --- געדרוקט אין חװאָכענבּלאַט", װאַרשע 1913, נומ. 4, צוליבּ שװאַכן געזװנט האָט א. 1909 -- 1911 פאַר2 בּראַכט אין איטאַליע אוּן דערהיפּט אין ארץ.ישראל, װאו ער האָט, גיט קוקנדיק אויף דעם װידערשטאַנד פון די עקסטע העבּרעיסטן, איך פּאָרגע? לייענט זיינע ר' אבּאס. זיינע אַיינדרוקן און איגערלעבּונגען פון ארץ:ישראל (האָט ער פּאַרקערפּערט אין דעם עטיור זאונזער לאַנד" (פדי יודישע וועלט", 2 |ן; בּאַזונדערע אױסגאַבּע אין פאַרלאַג יהאָפנונג?, כאַרקאָװ 1919, ז"ז 2 אין העבּרעישער איבּערזעצונג א"ט קארצנ" -- װאַרשע 1923) -- איינע פון די ערשטע קינסטלערישע /שילדערונגען פון דעם נײעם ידישן לעבּן און פון דער נאַטור אין פּאַלץ: סטינע, הגם ניט פריי פון אַן איבּערגע: טריבּענעם ראָמאַנטיזם. פון א.--ס אַנ. דערע פאַרעפנטלעכ טע װערק איז נאַך

| צו דערמאָנען די גרעסערע דערציילונג

,ווינטער" מ"ב פון צײט צו צייט", קיעוו {ן; בּאַזונדערע אױסגאַבּע פון קיעווער ,קונסט-פאַרלאַג 1913). די יאָרן פון דער וועלט:מלחמה און רעװאָלוציע האָט א. דאָס רוב געלעבּט אין סינפע=

ראָפּאָל, קרים, וואו ער האָט אָנגעשריבּן

אייניקע גרעסערע װערק, צװישן זי אַ דראַמע זעטעלע", 1922 פאַרלאָזט רוס= לאַנד, פאַרבּראַכט אַ געוויסע צײט אין /

בּערלין, האַרבּסט 1923 אַװעקגעפאָרן קיין.

אַרגענטינע, וואו פּאַרעפנטלעכט אין דעף. ;אידישער צייטונג? זין פּאָעמע פון יידישן שטעטל, אין פּראָזע, תאלול". |

9 411, ז 79; בעלימחשבות, ,געקליײ בּענע שריפטען", 11; מ. ח. ל, ,דאָס ניע לאַנד", 1912, נומ. 26 } נ. א, , בּיכער-װועלט", קיעוו' 4, פון יעקב דינעזאָנס ארכיוו", בּיילאַגע צו, דעם- חודש", װאַרשע 1921 (בּריוו פון אָ. צו דינעזאָגען),

אַנמאַן פּ. (22/0 1872-/28 1924) פּסעװדאָנים פוֹן פּנהס פּאַוועל) ראָזענטאַל. געב. אין וילנע, בּיז 9 יאַר געלערנט אין חדר, נאָכן ענדיקן גימנאַזיע 1890. שטודירט מעדי= צין אין כאַרקאָ- ווער אוניווערסי= יטעט, פון װאַנען 3 אויסגע* שלאָסן און אַרע. סטירט אויף 6